Μεσοαμερικανικά ημερολόγια

Ο χρόνος ως ζωντανός οργανισμός

Στην αρχαία Μεσοαμερική, μια μέρα δεν ήταν ένα άδειο κουτί που έπρεπε να γεμίσει. Κάθε μέρα ερχόταν με έναν αριθμό, ένα όνομα και μια κυρίαρχη δύναμη, και αυτά τα τρία μαζί αποφάσιζαν αν ήταν μια καλή μέρα για να φυτέψεις, να παντρευτείς, να ταξιδέψεις, να πας στον πόλεμο ή να γεννηθείς. Οι Ολμέκοι, οι Ζαποτέκοι, οι Μάγια, οι Μιξτέκοι και οι Αζτέκοι (Μεσίκα) μιλούσαν άσχετες μεταξύ τους γλώσσες και πολεμούσαν ο ένας τον άλλον για αιώνες, ωστόσο όλοι τους μετρούσαν τον χρόνο με τους ίδιους δύο αλληλοσυνδεόμενους κύκλους: έναν ιερό κύκλο 260 ημερών και ένα ηλιακό έτος 365 ημερών. Εκεί που η βαβυλωνιακή και η ελληνιστική αστρολογία διάβαζαν το πεπρωμένο από τις θέσεις των πλανητών με φόντο τα άστρα, οι Μεσοαμερικανοί φύλακες των ημερών το διάβαζαν από το ίδιο το ημερολόγιο. Ο ουρανός είχε σημασία, και οι αστρονόμοι τους παρακολουθούσαν την Αφροδίτη και τις εκλείψεις με αξιοσημείωτη ακρίβεια, αλλά η πρώτη ερώτηση για οποιαδήποτε στιγμή ήταν ποια μέρα ήταν.

Τα πρώτα στοιχεία

Το ημερολόγιο είναι παλαιότερο από τη γραφή στην περιοχή. Μεγάλες τελετουργικές πλατφόρμες στην Aguada Fénix στο Ταμπάσκο και στο Ceibal στη Γουατεμάλα, χτισμένες γύρω στο 1000 π.Χ., είναι διατεταγμένες ως Συμπλέγματα τύπου Ε (E-Groups): μια δυτική πυραμίδα απέναντι από μια μακριά ανατολική πλατφόρμα, διευθετημένες έτσι ώστε ένας παρατηρητής να μπορεί να παρακολουθεί την ανατολή του ηλίου να κινείται κατά μήκος του ορίζοντα καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Το όνομα προέρχεται από το Group E στο Uaxactun, όπου αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά το μοτίβο. Μια έρευνα του 2023 σε τοποθεσίες των Ολμέκων και των πρώιμων Μάγια από τους Ivan Šprajc, Takeshi Inomata και Anthony Aveni διαπίστωσε ότι πολλά από αυτά τα συμπλέγματα βλέπουν ανατολές ηλίου σε ημερομηνίες που απέχουν πολλαπλάσια των 13 και των 20 ημερών, συχνά των 260, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι κατασκευαστές εργάζονταν ήδη με τον ιερό κύκλο.

Η γραπτή καταγραφή ξεκινά την πρώτη χιλιετία π.Χ. Το Μνημείο 3 στο San José Mogote στην Οαχάκα, ένας λαξευμένος αιχμάλωτος που συνήθως χρονολογείται γύρω στο 600 π.Χ., φέρει ένα όνομα ημέρας ανάμεσα στα πόδια του, που διαβάζεται ως «1 Σεισμός» ή «1 Μάτι». Είναι το παλαιότερο παράδειγμα μιας πρακτικής που διήρκεσε δύο χιλιάδες χρόνια: οι άνθρωποι έπαιρναν το όνομά τους από την ημέρα της γέννησής τους. Στο San Bartolo στη Γουατεμάλα, θραύσματα ενός ζωγραφισμένου τοίχου που χρονολογούνται μεταξύ 300 και 200 π.Χ. δείχνουν την ημέρα «7 Ελάφι», γραμμένη με μια γραμμή και δύο τελείες πάνω από το κεφάλι ενός ελαφιού. Δημοσιεύτηκε το 2022 και είναι η παλαιότερη ασφαλής ημερολογιακή σημείωση των Μάγια. Οι γραφείς των Κλασικών Μάγια αργότερα έγραψαν το ίδιο σημάδι της ημέρας ως ένα χέρι, επομένως το ελάφι του San Bartolo δείχνει ένα προγενέστερο, πιο εικονογραφικό στάδιο του ίδιου συστήματος.

Ο κύκλος των 260 ημερών

Το ιερό ημερολόγιο είναι χτισμένο από δύο τροχούς που γυρίζουν μαζί: τους αριθμούς 1 έως 13 και μια ακολουθία 20 ονομασμένων ημερών. Κάθε μέρα προχωρά και τους δύο τροχούς κατά ένα βήμα. Ξεκινώντας από το 1 Imix, η μέτρηση των Μάγια συνεχίζει 2 Ik', 3 Ak'bal, 4 K'an και ούτω καθεξής μέχρι το 13 B'en· την επόμενη μέρα οι αριθμοί ξεκινούν πάλι από την αρχή, αλλά τα ονόματα όχι, δίνοντας 1 Ix. Επειδή το 13 και το 20 δεν έχουν κανέναν κοινό διαιρέτη, ο ίδιος συνδυασμός αριθμού και ονόματος επιστρέφει μόνο μετά από 13 × 20 = 260 ημέρες.

Οι Αζτέκοι ονόμαζαν αυτή τη μέτρηση tōnalpōhualli, την καταμέτρηση των ημερών. Το πιο γνωστό της όνομα στους Μάγια, Tzolk'in, είναι μια σύγχρονη επινόηση από τον μελετητή William Gates το 1921· οι K'iche' Μάγια των υψιπέδων της Γουατεμάλας, οι οποίοι εξακολουθούν να το τηρούν, το ονομάζουν Chol Q'ij, την τακτοποίηση των ημερών. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα γιατί ο κύκλος διαρκεί 260 ημέρες. Τρεις εξηγήσεις προσφέρονται συνήθως, και δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενες: οι 260 ημέρες είναι κοντά στη διάρκεια της ανθρώπινης εγκυμοσύνης, και οι μαίες και οι φύλακες των ημερών των Μάγια στα υψίπεδα κάνουν οι ίδιοι αυτή τη σύνδεση· κοντά στις 15° βόρεια, το γεωγραφικό πλάτος της Izapa και του Copán, ο ήλιος περνά ακριβώς από πάνω σε δύο ημερομηνίες που χωρίζουν το έτος σε διαστήματα περίπου 105 και 260 ημερών· και οι 260 ημέρες προσεγγίζουν την καλλιεργητική περίοδο του καλαμποκιού σε μέρη της περιοχής.

Τα είκοσι σημάδια των ημερών φέρουν στενά συνδεδεμένες έννοιες σε ολόκληρη την περιοχή, ακόμη και όταν τα ονόματα διαφέρουν:

Οι Αζτέκοι χώριζαν επίσης τις 260 ημέρες σε είκοσι ομάδες των δεκατριών, που τώρα ονομάζονται trecenas, η καθεμία υπό έναν προστάτη θεό του οποίου ο χαρακτήρας χρωμάτιζε και τις δεκατρείς ημέρες της. Εικονογραφημένα ημερολόγια, όπως ο Κώδικας Borbonicus, ανοίγουν με αυτούς τους προστάτες, και ένας ιερέας που διάβαζε μια γέννηση ή έναν γάμο συμβουλευόταν την trecena καθώς και την ημέρα.

Το έτος των 365 ημερών

Το ηλιακό ημερολόγιο, το Haab' των Μάγια και το xiuhpōhualli των Αζτέκων, είχε δεκαοκτώ περιόδους των είκοσι ημερών, συνολικά 360 ημέρες, ακολουθούμενες από πέντε επιπλέον ημέρες. Οι Μάγια ονόμαζαν αυτές τις πέντε Wayeb'· οι Αζτέκοι τις ονόμαζαν nēmontēmi, οι ημέρες που γεμίζουν μάταια. Δεν ανήκαν σε κανέναν θεό και προκαλούσαν φόβο ως άτυχες, μια εποχή για να μείνει κανείς στο σπίτι, να αποφύγει τους καβγάδες και να μην ξεκινήσει τίποτα νέο. Τα ονόματα των μηνών των Μάγια είναι Pop, Wo', Sip, Sotz', Sek, Xul, Yaxk'in, Mol, Ch'en, Yax, Sak', Keh, Mak, K'ank'in, Muwan, Pax, K'ayab και Kumk'u. Οι γραφείς των Μάγια αριθμούσαν τις ημέρες κάθε μήνα από το 0 έως το 19, με την ημέρα 0 γραμμένη ως η «εδραίωση» (seating) του μήνα.

Για τους Αζτέκους, κάθε περίοδος είκοσι ημερών, που ονομάζεται veintena από τους Ισπανούς χρονικογράφους, ήταν μια δημόσια γιορτή με τους δικούς της θεούς και ιεροτελεστίες. Η παρακάτω ακολουθία ακολουθεί τον Φλωρεντινό Κώδικα του Bernardino de Sahagún· άλλες πηγές ξεκινούν τη χρονιά σε διαφορετικό σημείο και διαφωνούν σε ορισμένες λεπτομέρειες.

Κανένα ημερολόγιο δεν είχε δίσεκτη ημέρα, επομένως το έτος των 365 ημερών ολίσθαινε έναντι του πραγματικού ηλιακού έτους κατά περίπου μία ημέρα κάθε τέσσερα χρόνια. Οι Μεσοαμερικανοί αστρονόμοι το γνώριζαν αυτό, αλλά ποτέ δεν άλλαξαν τη μέτρηση. Αντ' αυτού, παρακολουθούσαν την ολίσθηση στους πίνακές τους, οι οποίοι διατηρούσαν κάθε ημερομηνία από την αρχή του συστήματος σε μια αδιάσπαστη ακολουθία.

Ο Ημερολογιακός Κύκλος και οι φέροντες το έτος

Λειτουργώντας μαζί, τα δύο ημερολόγια δίνουν σε κάθε μέρα ένα διπλό όνομα, όπως το 4 Ajaw 8 Kumk'u των Μάγια. Ο ίδιος συνδυασμός επιστρέφει μόνο μετά το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο του 260 και του 365: 18.980 ημέρες, που είναι 52 έτη των 365 ημερών και 73 κύκλοι των 260. Αυτό το χρονικό διάστημα των 52 ετών, ο Ημερολογιακός Κύκλος, ήταν ο «αιώνας» της Μεσοαμερικής, και ένα άτομο σπάνια έβλεπε μια δεδομένη ημερομηνία του Ημερολογιακού Κύκλου δύο φορές.

Η αριθμητική έχει μια κομψή συνέπεια. Επειδή το 365 αφήνει υπόλοιπο 5 όταν διαιρείται με το 20, κάθε νέο έτος αρχίζει πέντε σημάδια ημερών αργότερα από το προηγούμενο, επομένως μόνο τέσσερα από τα είκοσι σημάδια μπορούν ποτέ να ανοίξουν ένα έτος. Αυτοί είναι οι φέροντες το έτος, και κάθε έτος έπαιρνε το όνομα του φέροντά του και τον αριθμό του. Επειδή το 365 αφήνει υπόλοιπο 1 όταν διαιρείται με το 13, ο αριθμός αυξάνεται κατά ένα κάθε χρόνο: η ακολουθία των Αζτέκων τρέχει 1 Κάλαμος, 2 Πυριτόλιθος, 3 Σπίτι, 4 Κουνέλι, 5 Κάλαμος, και ούτω καθεξής μέσα από τέσσερα σετ των δεκατριών ετών.

Διαφορετικοί λαοί χρησιμοποιούσαν διαφορετικούς φέροντες, επειδή αγκυροβολούσαν το έτος σε διαφορετικές ημέρες:

• Αζτέκοι και Μιξτέκοι: Κάλαμος, Πυριτόλιθος, Σπίτι και Κουνέλι.
• Κλασικοί Μάγια: Ik', Manik', Eb' και Kab'an, οι ημέρες που πέφτουν στην εδραίωση του μήνα Pop.
• Μετακλασικοί Γιουκατέκοι Μάγια, όπως καταγράφηκε από τον Diego de Landa: K'an, Muluk, Ix και Kawak.
• Σημερινοί Μάγια των υψιπέδων: οι K'iche' και άλλοι λαοί των υψιπέδων εξακολουθούν να χρησιμοποιούν το Iq', Kej, E και No'j, την άμεση συνέχεια του Κλασικού σετ.

Η Νέα Φωτιά

Το τέλος ενός Ημερολογιακού Κύκλου ήταν η πιο επικίνδυνη στιγμή που γνώριζαν οι Αζτέκοι. Αν ο ήλιος δεν ανέτειλε την πρώτη μέρα του νέου κύκλου, οι tzitzimimeh, αστρικοί δαίμονες του σκότους, θα κατέβαιναν και θα καταβρόχθιζαν τον κόσμο. Τις τελευταίες ημέρες του παλιού κύκλου, τα νοικοκυριά έσβηναν τις φωτιές τους, έσπαγαν ή πετούσαν τις πέτρες της εστίας και τα μαγειρικά τους σκεύη, και πετούσαν τα οικιακά είδωλα των θεών στο νερό. Οι έγκυες γυναίκες κλείνονταν σε σιταποθήκες, φορώντας μάσκες από φύλλα μαγκουέι, για να μη μεταμορφωθούν σε θηρία, και τα παιδιά τα κρατούσαν ξύπνια για να μη γίνουν ποντίκια.

Τα μεσάνυχτα, οι ιερείς στον Λόφο του Αστεριού, Huixachtlan, κοντά στη σύγχρονη Iztapalapa, παρακολουθούσαν τις Πλειάδες. Αν το σμήνος διέσχιζε τον μεσημβρινό, ο κόσμος θα συνεχιζόταν. Μια νέα φωτιά άναβε στο στήθος ενός θυσιασμένου αιχμαλώτου, και δρομείς τη μετέφεραν στο Templo Mayor και από εκεί σε κάθε ναό και εστία. Η ιεροτελεστία ονομαζόταν το δέσιμο των ετών, xiuhmolpilli, και πραγματοποιούνταν στο έτος 2 Κάλαμος αντί για 1 Κουνέλι, μια αλλαγή που έκαναν οι Αζτέκοι στη δική τους ιστορία. Η τελευταία έλαβε χώρα το 1507 και είναι ζωγραφισμένη στη σελίδα 34 του Κώδικα Borbonicus.

Η Μακρά Αρίθμηση

Ο Ημερολογιακός Κύκλος μπορούσε να καθορίσει μια ημερομηνία μέσα σε μια ζωή, αλλά όχι σε βάθος ιστορίας, αφού κάθε ημερομηνία επαναλαμβανόταν μετά από 52 χρόνια. Η Μακρά Αρίθμηση το έλυσε αυτό με ένα τρέχον σύνολο ημερών από ένα σταθερό σημείο εκκίνησης, γραμμένο σε ένα τροποποιημένο σύστημα με βάση το 20:

Η τρίτη θέση χρησιμοποιεί το 18 αντί για το 20, έτσι ώστε το tun να προσεγγίζει το έτος. Κάθε θέση πάνω από αυτό επιστρέφει στο είκοσι. Οι μελετητές έχουν επίσης ονομάσει υψηλότερες μονάδες, το piktun (2.880.000 ημέρες), kalabtun, k'inchiltun και alawtun (23.040.000.000 ημέρες), αλλά αυτά τα ονόματα είναι σύγχρονες συμβάσεις. Οι Μάγια όντως έγραψαν τέτοιες μονάδες: Η Στήλη 1 στην Cobá γεμίζει τις θέσεις πάνω από το b'ak'tun με τον αριθμό δεκατρία, ένα χρονικό διάστημα πολλές φορές μεγαλύτερο από την ηλικία του σύμπαντος.

Μια ημερομηνία της Μακράς Αρίθμησης γράφεται ως πέντε αριθμοί, όπως 9.12.11.5.18, μετρώντας b'ak'tuns, k'atuns, tuns, winals και k'ins. Το σημείο μηδέν της τρέχουσας εποχής γράφεται 13.0.0.0.0 4 Ajaw 8 Kumk'u. Στη Στήλη C στην Quiriguá είναι η ημέρα που οι θεοί τοποθέτησαν τις τρεις πέτρες της δημιουργίας, την κοσμική εστία, στον Ξαπλωμένο Ουρανό. Στο Παλένκε, οι ναοί της Ομάδας του Σταυρού που αφιερώθηκαν από τον K'inich Kan Bahlam II το 692 μ.Χ. καταγράφουν τις γεννήσεις των θεών πριν από την έναρξη της εποχής, δένοντας τη βασιλεία του ίδιου του βασιλιά με αυτό το μυθικό παρελθόν.

Οι παλαιότερες σωζόμενες ημερομηνίες της Μακράς Αρίθμησης δεν είναι καθόλου των Μάγια. Η Στήλη 2 στην Chiapa de Corzo δίνει μια ημερομηνία ισοδύναμη με το 36 π.Χ., η Στήλη C στο Tres Zapotes μία στο 32 π.Χ., και η Στήλη 1 στο El Baúl μία στο 37 μ.Χ. Το παλαιότερο παράδειγμα των Μάγια στα πεδινά είναι η Στήλη 29 στο Τικάλ, με ημερομηνία 8.12.14.8.15, η οποία πέφτει στο 292 μ.Χ.

Τοποθετώντας τις ημερομηνίες των Μάγια στο ημερολόγιό μας

Για να μετατρέψουν μια ημερομηνία της Μακράς Αρίθμησης σε ευρωπαϊκή, οι μελετητές χρειάζονται τον Ιουλιανό Αριθμό Ημέρας (Julian Day Number) της μηδενικής ημερομηνίας. Η τιμή που χρησιμοποιούν οι περισσότεροι είναι η 584.283, η οποία ονομάζεται συσχέτιση GMT από τους Joseph Goodman, Juan Martínez Hernández και J. Eric S. Thompson, οι οποίοι την καθιέρωσαν μεταξύ 1905 και 1950. Τοποθετεί το 13.0.0.0.0 στις 11 Αυγούστου 3114 π.Χ. στο προληπτικό Γρηγοριανό ημερολόγιο, που είναι 6 Σεπτεμβρίου 3114 π.Χ. στο Ιουλιανό. Μια στενή ανταγωνίστρια συσχέτιση, η 584.285, μετακινεί κάθε ημερομηνία δύο ημέρες αργότερα. Η οικογένεια GMT υποστηρίζεται από αποικιακά αρχεία που συνδέουν τις ημερομηνίες των Μάγια με τις ισπανικές, από πίνακες εκλείψεων και της Αφροδίτης που ταιριάζουν στον ουρανό μόνο υπό αυτήν τη συσχέτιση, και από τη χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα σκαλισμένων ξύλινων υπέρθυρων από το Τικάλ, που δημοσιεύτηκε το 2013.

Η ίδια συσχέτιση τοποθέτησε το τέλος του δέκατου τρίτου b'ak'tun, 13.0.0.0.0 4 Ajaw 3 K'ank'in, στις 21 Δεκεμβρίου 2012. Το μόνο Κλασικό κείμενο που αναφέρει αυτή την ημερομηνία, το Μνημείο 6 στο Tortuguero, μιλά για την κάθοδο ενός θεού, όχι για το τέλος του κόσμου, και η Μακρά Αρίθμηση απλώς κυλά στο δέκατο τέταρτο b'ak'tun.

Άρχοντες της Νύχτας και η σελήνη

Οι Κλασικές επιγραφές των Μάγια συνήθως ακολουθούν μια ημερομηνία της Μακράς Αρίθμησης με μια Συμπληρωματική Σειρά περαιτέρω ιερογλυφικών. Το πρώτο ονομάζει έναν από τους εννέα Άρχοντες της Νύχτας, έναν εννεαήμερο κύκλο που έτρεχε παράλληλα με τις άλλες μετρήσεις. Οι Μαγιολόγοι τους ονομάζουν G1 έως G9, αφού τα περισσότερα από τα ονόματά τους στους Μάγια είναι άγνωστα. Οι Αζτέκοι διατηρούσαν τον ίδιο κύκλο, και ο Κώδικας Borbonicus παραθέτει τους εννέα Άρχοντες της Νύχτας τους με τη σειρά: Xiuhtecuhtli, Itztli, Piltzintecuhtli, Centeotl, Mictlantecuhtli, Chalchiuhtlicue, Tlazolteotl, Tepeyollotl και Tlaloc. Επειδή το εννέα δεν διαιρεί το 260, το ίδιο όνομα ημέρας πέφτει υπό διαφορετικό άρχοντα της νύχτας κάθε φορά που επιστρέφει, προσθέτοντας ένα επιπλέον επίπεδο στην ανάγνωσή του.

Η Σεληνιακή Σειρά που ακολουθεί καταγράφει τη σελήνη: πόσες ημέρες είχαν περάσει από τη νέα σελήνη, πού βρισκόταν η τρέχουσα σελήνωση σε μια ομάδα έξι, και αν ο μήνας είχε 29 ή 30 ημέρες. Το Ιερογλυφικό C, το οποίο μετρά τη σελήνωση, φέρει ένα από τα τρία εναλλασσόμενα κεφάλια θεοτήτων. Οι ομάδες έξι σεληνώσεων είναι τα δομικά στοιχεία της πρόβλεψης των εκλείψεων, και γι' αυτό αυτή η καταγραφή άξιζε να λαξευτεί στην πέτρα.

Αφροδίτη, εκλείψεις και οι πλανήτες

Η Αφροδίτη ήταν ο πλανήτης που παρακολουθούνταν πιο στενά στη Μεσοαμερική, και η πρώτη αυγινή της εμφάνιση ως αυγερινός προκαλούσε φόβο. Τα Χρονικά του Cuauhtitlan περιγράφουν τον θεό της Αφροδίτης των Αζτέκων Tlahuizcalpantecuhtli να λογχίζει διαφορετικά είδη θυμάτων ανάλογα με την ημέρα αυτής της ανατολής, από τους γέρους μέχρι τους νέους και τους άρχοντες. Οι Μάγια αποκαλούσαν τον πλανήτη Chak Ek', Μεγάλο Αστέρι. Καθόρισαν τη συνοδική της περίοδο, τον χρόνο από μια αυγινή ανατολή μέχρι την επόμενη, στις 584 ημέρες, έναντι ενός πραγματικού μέσου όρου 583,92. Πέντε τέτοιες περίοδοι κάνουν 2.920 ημέρες, ακριβώς οκτώ έτη των 365 ημερών, και 65 περίοδοι κάνουν 37.960 ημέρες, ακριβώς δύο Ημερολογιακούς Κύκλους και 146 ιερούς κύκλους. Μετά από αυτά τα 104 χρόνια, και οι τρεις κύκλοι επιστρέφουν μαζί.

Οι σελίδες της Αφροδίτης του Κώδικα της Δρέσδης, η σελίδα 24 και οι σελίδες 46 έως 50, διατρέχουν πέντε κύκλους της Αφροδίτης και ενσωματώνουν μικρές διορθώσεις έτσι ώστε ο πίνακας να παραμένει ακριβής επί αιώνες. Ο Κώδικας Μάγια του Μεξικού, γνωστός για καιρό ως Κώδικας Grolier, είναι ένα άλλο ημερολόγιο (almanac) της Αφροδίτης, χρονολογημένο με ραδιενεργό άνθρακα μεταξύ περίπου του 1021 και 1154 μ.Χ. και επικυρωμένο ως αυθεντικό το 2018. Είναι το παλαιότερο σωζόμενο βιβλίο της Αμερικής.

Οι σελίδες 51 έως 58 του Κώδικα της Δρέσδης περιέχουν έναν πίνακα εκλείψεων που καλύπτει 11.960 ημέρες, το οποίο είναι ακριβώς 46 ιεροί κύκλοι και σχεδόν ακριβώς 405 σεληνιακοί μήνες. Εκλείψεις συμβαίνουν μόνο όταν μια νέα ή πανσέληνος πέφτει κοντά στους δεσμούς της τροχιάς της σελήνης, και τέτοιες εποχές επανέρχονται σε διαστήματα έξι σεληνώσεων, περίπου 177 ή 178 ημερών, με ένα περιστασιακό πέντε, 148 ημέρες. Ο πίνακας συνδέει αυτά τα διαστήματα μεταξύ τους για να επισημάνει τα τμήματα του κύκλου των 260 ημερών στα οποία ήταν δυνατή μια έκλειψη. Τίποτα σε αυτόν δεν εξαρτάται από το βαβυλωνιακό ή το ελληνικό έργο· είναι μια ανεξάρτητη λύση του ίδιου προβλήματος.

Ένας πιο παράξενος κύκλος εμφανίζεται μόνο σε Κλασικά μνημεία στο Παλένκε, το Κοπάν, το Γιαστσιλάν και μερικές άλλες πόλεις: η αρίθμηση των 819 ημερών. Κάθε μέτρηση ανατίθεται με τη σειρά σε μία από τις τέσσερις κατευθύνσεις και χρώματα, ανατολή και κόκκινο, βορράς και λευκό, δύση και μαύρο, νότος και κίτρινο, και συνδέεται με τον θεό K'awil. Ο αριθμός είναι 7 × 9 × 13, τρεις ιεροί αριθμοί πολλαπλασιασμένοι μεταξύ τους. Το 2023 ο John Linden και ο Gerardo Aldana έδειξαν ότι η μέτρηση ταιριάζει επίσης με τους ορατούς πλανήτες: οι 819 ημέρες είναι ακριβώς επτά συνοδικές περίοδοι του Ερμή, έξι μετρήσεις ισούνται με δεκατρείς του Κρόνου, δεκαεννέα μετρήσεις ισούνται με τριάντα εννέα του Δία, και είκοσι μετρήσεις, 16.380 ημέρες, ισούνται με είκοσι μία του Άρη.

Ο χώρος, η προφητεία και ο τροχός των k'atun

Για τους Μεσοαμερικανούς στοχαστές, οι μέρες έρχονταν από κάπου. Η σελίδα 1 του Κώδικα Fejérváry-Mayer σχεδιάζει τον κόσμο ως έναν σταυρό με ένα δέντρο, ένα πουλί και ένα ζευγάρι θεών σε καθεμία από τις τέσσερις κατευθύνσεις, και τον θεό της φωτιάς Xiuhtecuhtli στο κέντρο. Οι 260 ημέρες τρέχουν γύρω από το πλαίσιο, έτσι ώστε κάθε κατεύθυνση να κατέχει ένα μερίδιο χρόνου και το πέρασμα των ημερών να γίνεται ένα ταξίδι γύρω από τον κόσμο.

Στο Γιουκατάν, μετά την κατάρρευση των Κλασικών πόλεων, η Μακρά Αρίθμηση έπεσε σε αχρηστία. Οι άνθρωποι τηρούσαν αντ' αυτού μια συντομότερη μέτρηση των k'atun, καθεμία από τις οποίες έπαιρνε το όνομά της από την ημέρα Ajaw στην οποία κατέληγε. Επειδή κάθε k'atun έχει διάρκεια 7.200 ημερών, ο αριθμός του Ajaw που το κλείνει πέφτει κατά δύο κάθε φορά: 11 Ajaw, 9 Ajaw, 7 Ajaw και προς τα κάτω, μετά 13 Ajaw μετά από το 2 Ajaw, ένας γύρος δεκατριών k'atun που διαρκεί περίπου 256 χρόνια. Τα αποικιακά Βιβλία του Chilam Balam αντιμετωπίζουν αυτόν τον γύρο ως έναν τροχό προφητείας: ό,τι συνέβαινε κάτω από ένα k'atun θα συνέβαινε ξανά όταν επέστρεφε. Το K'atun 8 Ajaw μνημονευόταν για την πτώση μεγάλων πόλεων και τον διασκορπισμό των λαών. Όταν οι Ίτζα (Itza) του Tayasal, του τελευταίου ανεξάρτητου βασιλείου των Μάγια, εγκατέλειψαν τελικά την πρωτεύουσά τους το 1697, ήταν και πάλι ένα k'atun 8 Ajaw, και οι δικές τους προφητείες είχαν εδώ και καιρό υποδείξει εκείνο το k'atun ως περίοδο αλλαγής.

Ένα ημερολόγιο που δεν σταμάτησε ποτέ

Η ισπανική κατάκτηση έβαλε τέλος στις δημόσιες γιορτές του έτους των 365 ημερών, αλλά ο κύκλος των 260 ημερών πέρασε στην παρανομία και επέζησε. Το 1704 οι αποικιακές αρχές στην περιοχή της Villa Alta στην Οαχάκα κατέσχεσαν 103 βιβλιαράκια από κοινότητες Ζαποτέκων. Ο ιστορικός David Tavárez διαπίστωσε ότι 99 από αυτά περιέχουν αντίγραφα του ημερολογίου των 260 ημερών, το οποίο εξακολουθούσε να χρησιμοποιείται για μαντεία και ονοματοδοσία σχεδόν δύο αιώνες μετά την πτώση της Τενοτστιτλάν.

Στα υψίπεδα της Γουατεμάλας, η μέτρηση δεν έχει διακοπεί ποτέ. Οι φύλακες των ημερών των K'iche', Kaqchikel, Ixil και Mam, οι ajq'ijab' στα K'iche', διατηρούν το Chol Q'ij συγχρονισμένο με το Κλασικό ημερολόγιο μέχρι την ίδια την ημέρα, και στους Μίχε της Οαχάκα διασώζεται επίσης μια εκδοχή του. Ένας φύλακας των ημερών των K'iche' απαντά σε μια ερώτηση απλώνοντας μια χούφτα κόκκινους σπόρους tz'ite', από το κοραλλόδεντρο (coral tree), μαζί με μικρούς κρυστάλλους, ταξινομώντας τους σε μικρούς σωρούς και μετρώντας τις ημέρες έναν σωρό τη φορά. Η μέρα στην οποία καταλήγει κάθε σωρός, μιλάει για την ερώτηση. Οι κοινότητες εξακολουθούν να γιορτάζουν το Waqxaqi' B'atz', 8 Πίθηκος, ως την ημέρα που μυούνται νέοι φύλακες των ημερών και τιμάται το ημερολόγιο.

Πώς να διαβάσετε αυτή την ενότητα

Οι παραπάνω κάρτες ακολουθούν το μεσοαμερικανικό ημερολόγιο από την πρώτη του εμφάνιση στην αρχιτεκτονική μέχρι τους σημερινούς φύλακες των ημερών. Καλύπτουν τις δύο βασικές μετρήσεις, τον Ημερολογιακό Κύκλο που χτίζεται από αυτές, τις τελετές που σηματοδοτούσαν το τέλος του, τη Μακρά Αρίθμηση και τους συμπληρωματικούς της κύκλους, την αστρονομία που καταγράφεται στους κώδικες, τον προφητικό τροχό των k'atun και τη ζωντανή παράδοση στα υψίπεδα. Τα πρόσωπα που παρατίθενται μετά από αυτά είναι οι ηγεμόνες, οι μοναχοί και οι μελετητές μέσω των οποίων το ημερολόγιο έχει φτάσει σε εμάς. Όπως κάθε παράδοση σε αυτές τις σελίδες, παρουσιάζεται ως μια ιστορική και πολιτιστική πρακτική. Ένα σημάδι της ημέρας ή μια ημερομηνία γέννησης περιγράφει έναν τρόπο σκέψης για τον χρόνο και τον χαρακτήρα· δεν αποφασίζει τι θα κάνει ένα άτομο ούτε εγγυάται κάποιο αποτέλεσμα.