ᚂ

Luis

płomień lub roślina

Coś jasnego lub coś, co utrzymuje stado przy życiu

Glify ogham przedstawiono w standardzie Unicode w układzie od lewej do prawej. Na stojącym kamieniu litery biegną od dołu do góry wzdłuż krawędzi, dlatego ten rząd służy wygodzie czytania, a nie jako wierna kopia zabytku.

Sound
l /l/
Pozycja
2
Group
Aicme Beithe
Root meaning
luise (płomień) lub lus (ziele); brak związku z jarzębiną
Medieval tree gloss
jarzębina (przypisana sztucznie; nazwa tego nie potwierdza)
Unicode
U+1682
Czas
Dopóki płonie; sezon wegetacyjny
Tak / Nie
Tak

Pozycja prosta

  • płomień
  • jasność
  • ziele lecznicze
  • ostoja stada
  • żywotność
  • żar
  • troska
  • blask

In the rune poems

lí súla

blask oka

Bríatharogam Morainn mac Moín · Luis
carae cethrae

przyjaciel bydła

Bríatharogam Maic ind Óc · Luis
lúth cethrae

ostoja bydła

Bríatharogam Con Culainn · Luis

Druga litera i pierwszy problem

Drzewny alfabet oghamu zdołał przetrwać zaledwie jedną literę, zanim pojawiły się w nim pierwsze kłopoty.

Średniowieczni glosatorzy przypisali literze Luis jarzębinę, czyli caertheand. Pomiędzy luis a irlandzkim słowem oznaczającym jarzębinę nie ma jednak najmniejszego związku etymologicznego. To zupełnie różne wyrazy o odmiennych rdzeniach i żadna miara scholastycznej pomysłowości nie jest w stanie zasypać tej przepaści.

W rzeczywistości luis oznacza jedną z dwóch rzeczy. Może to być luise, czyli pożoga, płomień lub żar. Może to być także lus, czyli ziele lub roślina: zwyczajne staroirlandzkie słowo, które przetrwało w nazwach roślin w całym języku.

Obie te interpretacje dają się obronić, a kenningi dzielą się dokładnie między nie, co samo w sobie jest bardzo pouczające. Wskazuje to, że znaczenie nazwy było niejednoznaczne już w chwili powstawania kenningów, a ich autorzy mierzyli się ze słowem, którego sensu nie byli do końca pewni.

Kenningi podążają dwiema różnymi drogami

Na tym polega pożytek z posiadania trzech niezależnych zestawień: gdy się rozchodzą, sama ta rozbieżność stanowi dowód.

Lí súla, czyli blask oka, wskazuje bezpośrednio na odczytanie związane z płomieniem. Lí oznacza jasność, połysk, promienność. Płomień lub żarzący się węgiel natychmiast przyciąga wzrok, a samo sformułowanie odnosi się do źródła światła, a nie do rośliny.

Carae cethrae (przyjaciel bydła) oraz lúth cethrae (ostoja bydła) wskazują z równą wyrazistością na ziele. Żaden z tych zwrotów nie ma nic wspólnego z ogniem. Oba opisują coś, co zapewnia zwierzętom zdrowie lub sytość, co we wczesnoirlandzkich realiach oznaczało albo dobre pastwisko, albo roślinę leczniczą podawaną bydłu.

Dwie z trzech list odczytują zatem tę nazwę jako roślinę, a jedna jako ogień. Żadna z nich nie wspomina natomiast o jakimkolwiek drzewie, nie mówiąc już o jarzębinie.

Bydło i powody, dla których stale powraca

Dwa z trzech kenningów litery Luis dotyczą bydła, co zresztą stale powraca w całym korpusie oghamu: kenningi litery Gort opisują pastwiska, a bydło pojawia się także na marginesach średniowiecznych katalogów drzew.

Społeczeństwo wczesnoirlandzkie opierało się na hodowli bydła w sensie znacznie bardziej dosłownym niż większość innych kultur. Majątek przeliczano na krowy. Prawną jednostką wartości był sét, a wartość cumal, oznaczającej pierwotnie niewolnicę, również wyrażano w pogłowiu bydła. Wielki epos prozatorski tej tradycji, Táin Bó Cúailnge, to opowieść o uprowadzeniu byka. Cena honorowa, odszkodowania i pozycja społeczna były bezpośrednio mierzone wielkością stad.

Roślina, która chroni zdrowie bydła, nie była więc drobnym szczegółem. Decydowała o tym, czy dobytek gospodarstwa przetrwa kolejny rok. Czymkolwiek było to, co nazywano słowem luis, twórcy kenningów uznali, że jego najważniejszą cechą jest właśnie związek ze zwierzętami hodowlanymi.

W interpretacji

Współczesne talie oghamu zazwyczaj przypisują literze Luis jarzębinę wraz z przypisanymi jej motywami ochrony i mocy psychicznych, powielając średniowieczną glosę, a za nią koncepcję Roberta Gravesa. Taka interpretacja nie ma jednak żadnego oparcia w samej nazwie ani w kenningach, warto więc wiedzieć, skąd się wzięła.

Gdy odczytuje się ten znak na podstawie źródeł, jego znaczenie dzieli się wzdłuż tej samej linii, którą wyznaczają kenningi.

Jako płomień oznacza jasność przyciągającą uwagę: coś świetlistego, wyraźny sygnał, element sytuacji, który jest widoczny i ciepły. Lí súla to w istocie komplement.

Jako ziele oznacza ciche podtrzymywanie przy życiu: czynnik, który pozwala czemuś trwać, nie czyniąc wokół siebie rozgłosu. To codzienna troska zamiast spektakularnego ratunku. W praktycznych rozkładach bywa to często sens znacznie bardziej użyteczny, wskazujący na to, co w danej sytuacji wykonuje niewdzięczną pracę podtrzymywania całości.

Oba te znaczenia wcale nie są od siebie tak odległe, jak mogłoby się wydawać. Oba opisują coś drobnego, od czego zależą inne rzeczy.

Questions to sit with

  • Co takiego po cichu utrzymuje tę sprawę przy życiu, choć nikt za to nie dziękuje?
  • Czy to, co jasne, jest tutaj rzeczywiście najważniejsze, czy po prostu najbardziej rzuca się w oczy?
  • Dwa z trzech kenningów dotyczą karmienia zwierząt. Co w Twoim życiu wymaga odżywienia, a nie naprawiania?

Często zadawane pytania

Płomień (od staroirlandzkiego luise) lub ziele czy też roślinę (od lus). Obie te interpretacje dają się obronić, a zachowane kenningi dzielą się między nie. Słowo to z pewnością nie oznacza jarzębiny, mimo że właśnie to drzewo przypisali mu średniowieczni glosatorzy.

Ponieważ nie ma żadnego związku etymologicznego między luis a caertheand, czyli irlandzkim słowem oznaczającym jarzębinę. Są to zupełnie różne wyrazy o innych rdzeniach. Luis to druga litera alfabetu i zarazem pierwsze miejsce, w którym średniowieczny schemat drzewny natrafia na nazwę stawiającą opór.

Lí súla, czyli blask oka, co pasuje do płomienia. Carae cethrae (przyjaciel bydła) oraz lúth cethrae (ostoja bydła), co odpowiada zielu. Dwa z trzech zestawień widzą w tej literze roślinę, a jedno ogień. Żadne z trzech nie wspomina o drzewie.

Ponieważ we wczesnej Irlandii majątek mierzono dosłownie w krowach. Prawne jednostki wartości odnosiły się do bydła, główny epos tradycji to opowieść o uprowadzeniu byka, a cena honorowa i odszkodowania były liczone w stadach. Roślina chroniąca zdrowie zwierząt decydowała o tym, czy gospodarstwo zdoła przetrwać kolejny rok.

Współczesne opracowania podają zazwyczaj jarzębinę, ochronę i zdolności psychiczne, idąc śladem Roberta Gravesa. W świetle autentycznych źródeł znaczenie dzieli się na dwa nurty: jasność przyciągającą wzrok albo cichy czynnik podtrzymujący coś przy życiu bez zbędnego rozgłosu. Ta druga interpretacja bywa w praktyce znacznie bardziej użyteczna, a obie opisują coś niewielkiego, na czym opiera się wszystko inne.

Ogham

Najnowsze wpisy

Odkryj starożytną mądrość kart tarota i odkryj tajemnice swojej duchowej podróży. Nasz blog jest Twoją bramą do zrozumienia bogatej symboliki, znaczeń i praktycznych zastosowań czytania tarota.