Berkano

De vorm

Een verticale staaf met aan dezelfde kant twee gesloten driehoeken boven elkaar. De vorm sluit naadloos aan bij de Latijnse letter B, wat haar samen met Fehu, Ansuz en Raidho plaatst in de groep runen die pleiten voor een Latijnse of Noord-Italische oorsprong van het schrift.

De twee gesloten bogen zijn weleens geduid als borsten, een beeld waar de moderne praktijk sterk op leunt voor de associatie met vruchtbaarheid. Die interpretatie vindt echter geen enkele steun in historische bronnen; de betekenis van vruchtbaarheid vloeit al vanzelf voort uit de eigenschappen van de boom.

De boom

Betula, de berk, en de reconstructie berkanan is taalkundig solide: Oudengels beorc, Oudnoors bjǫrk, Duits Birke, modern Engels birch, en verwante vormen ver buiten het Germaans zoals het Sanskriet bhūrja.

De berk is een pioniersoort, en dat gegeven vormt de kern van deze rune. Het is de eerste boom die ontkiemt op gekapte, afgebrande of verlaten grond: hij verdraagt schrale bodems, groeit snel, zaait zich overvloedig uit en heeft naar bosmaatstaven een korte levensduur. Waar een brand of houtkap een heuvel heeft kaalgeslagen, keert de berk als eerste terug. Zo bereidt hij de bodem voor op de tragere, langlevende bomen die hem uiteindelijk verdringen.

In Noord-Europa is het bovendien de boom van het hoge noorden, die gedijt op plekken waar vrijwel niets anders overleeft. Berkenbast is waterdicht en werd gebruikt voor kokerwerk en dakbedekking, en in de vondsten van Novgorod als schrijfmateriaal.

Scheuten zonder zaad

De Oudengelse strofe is met vier regels in plaats van de gebruikelijke drie opvallend lang, en draait geheel om één schijnbare tegenstelling.

De berk is bleda leas, zonder vrucht. En toch draagt zij tanas butan tudder, scheuten zonder zaad. De overige regels prijzen haar schoonheid: fraai in haar takken, hoog in haar kruin, rijkelijk getooid, beladen met loof en reikend naar de hemel.

Het gedicht beschrijft groei die niet volgens het verwachte stramien verloopt. Berken dragen immers katjes in plaats van opvallende vruchten, en lopen na beschadiging gemakkelijk weer uit vanaf de wortelvoet en via wortelopslag. Een omgehakte berk keert zo terug zonder dat er iets is ingezaaid.

Voor een rune is dat een treffend en bruikbaar beeld. Berkano staat niet voor de oogst; dat is Jera, die de volledige cyclus vereist. Berkano verbeeldt de groei die hoe dan ook begint, vanuit het niets zichtbaars, nog voordat de omstandigheden er rijp voor lijken.

Loki in de Noorse strofe

Het Noorse gedicht koppelt de berk aan een regel waarin Loki het geluk van bedrog brengt, wat op het eerste gezicht nergens op lijkt te slaan.

Dat is kenmerkend voor het Noorse gedicht: de tweede regels bestaan vaak uit losstaande spreekwoorden of geheugensteuntjes, gekozen om het rijm en de alliteratie in plaats van om de inhoud. Bjarkan en bar allitereren; líma en tíma rijmen op elkaar. De regel vervult primair een metrische functie.

Pogingen om een diepere mythologische band tussen de berk en Loki te construeren zijn vergezocht. De IJslandse strofe, die vrij is van deze vormdwang, beperkt zich simpelweg tot drie typeringen van een jonge boom en laat het daarbij.

In inscripties

Als letter b komt het teken verspreid over het hele inscriptiecorpus voor in alledaagse woorden en eigennamen.

Er is geen enkel geattesteerd bewijs dat Berkano in de tijd van de Oudere Futhark werd gebruikt als geboorte-amulet of vruchtbaarheidsbezwering. Het eddagedicht Sigrdrífumál bevat weliswaar een instructie over bjargrúnar (helpende runen of geboorterunen), die in de handpalm gekerfd moesten worden om een barende vrouw bij te staan. In de moderne praktijk wordt die passage dikwijls aan Berkano gekoppeld vanwege de klankovereenkomst. Het Oudnoorse woordelement bjarg- betekent echter 'hulp' of 'redding' en heeft niets met de berk te maken; de gelijkenis berust op toeval, niet op etymologie. Bovendien stamt deze tekst uit dertiende-eeuwse IJslandse literatuur over een legendarisch verleden.

In een lezing, rechtop

Berkano staat voor een nieuw begin, en dan met name een bescheiden begin.

In een legging markeert zij iets wat pril van start gaat: een project in de eerste weken, een relatie op het punt waar het iets kan worden, of het eerste herstel na ziekte of tegenslag. Letterlijke geboorte en zwangerschap vormen de meest directe duiding en zijn vaak accuraat wanneer de vraag daarop betrekking heeft.

Haar pionierskarakter onderscheidt haar van de andere groeirunen. Berkano wacht niet op ideale omstandigheden. Zij duidt op groei die wortel schiet op grond die kaalgeslagen, verbrand of verwoest is, wat haar tot een van de meest bemoedigende runen maakt na een zware periode. Zij is het eerste wat terugkeert.

Om dezelfde reden is zij ook bescheiden. De berk heeft een korte levensduur en is niet de boom die er uiteindelijk blijft staan. Berkano wijst zelden op de einduitkomst. Zij geeft aan dat er iets is begonnen en dat het levensvatbaar is, wat na Hagalaz of Naudhiz doorgaans de meest waardevolle informatie is.

In een lezing, omgekeerd

Berkano kan omkeren.

Omgekeerd duidt zij op groei die niet wil aanslaan. Een valse start, een project dat begint maar niet wortelt, of een herstel dat stagneert. Bij vragen over zwangerschap en familie kan zij confronterend zijn, en vraagt zij om een behoedzame benadering in plaats van stellige uitspraken.

De andere omgekeerde duiding is verstikking. Zorg die is omgeslagen in controle, bescherming die groei belemmert in plaats van bevordert, of iemand die klein wordt gehouden door overmatige bezorgdheid. De kracht van de berk is dat hij zelfstandig aardt; een omgekeerde Berkano wijst dikwijls op een situatie waarin iets zó krampachtig gekoesterd wordt dat het geen kans krijgt om zelfstandig wortel te schieten.

Moderne esoterische lagen

De toewijzingen aan Frigg en Nerthus, het aarde-element en de nadrukkelijke moederlijke duiding stammen alle uit de twintigste-eeuwse herleving, voornamelijk via auteurs als Thorsson en Aswynn.

De interpretatie van de runenvorm als borsten, en het daarmee samenhangende beeld van Berkano als moederrune of godinnenrune, is geheel modern. De betekenis van vruchtbaarheid is prima te onderbouwen vanuit de eigenschappen van de boom zelf en heeft deze toevoeging niet nodig.

In de latere Europese volkstraditie heeft de berk wel degelijk authentieke rituele associaties, zoals in Slavische en Baltische lentegebruiken en in de berkenbezem. Dat zijn reële tradities, maar zij vormen geen bewijs voor de Oudere Futhark, die al eeuwen buiten gebruik was voordat deze gebruiken voor het eerst werden opgetekend.

Met andere runen

Berkano met Jera (ᛃ) toont de volledige groeicyclus: iets wat pril begint, en een natuurlijk proces dat het tot volle wasdom brengt.

Berkano met Ingwaz (ᛜ) is in de moderne duiding de combinatie voor dracht en voor sluimerend, bewaard potentieel. Beide runen gaan over iets wat onderhuids groeit en nog niet zichtbaar is.

Berkano met Hagalaz (ᚺ) wijst op schade aan iets wat nog jong en teer is, en geldt in een legging over een nieuw initiatief als een van de scherpste waarschuwingen.

Berkano met Eihwaz (ᛇ) plaatst de twee bomen tegenover elkaar: de snelle pionier naast de taxusboom die alles overleeft. Dit duidt doorgaans op een keuze tussen snelle groei en trage duurzaamheid.

Berkano met Fehu (ᚠ) verlegt het accent naar materiële toename: het aangroeien van bezit of middelen in plaats van de ontwikkeling van een persoon of project.