Eihwaz

Shakli

Yuqori qismida bir tomonga, pastki qismida boshqa tomonga qaragan qisqa ilgaklari bo'lgan vertikal tayoq. Aylanma simmetrik: teskari o'girsangiz ham o'sha bir xil runa hosil bo'ladi.

Bu shakl ko'pincha tepada shoxlari, pastda ildizlari bo'lgan daraxt kabi o'qiladi. Daraxt nomi bilan atalgan runa uchun bu juda mos keladi, ammo buni aniq isbotlab bo'lmaydi. Shuni ishonch bilan aytish mumkinki, simmetriya tasodifiy emas, balki uning tuzilishiga xosdir. Aynan shu xususiyat runani teskari o'girib bo'lmaydigan qilib qo'ygan.

Noqulay harf

Eihwaz sof texnik sabablarga ko'ra Katta Futarkning muammoli qismidir.

Uning tovush qiymati turlicha. Transliteratsiyalar ï, æ va e o'rtasida o'zgarib turadi, uning fonemasi odatda /æː/ kabi talaffuz qilinadi. Saqlanib qolgan bitiklarning aksariyati yozilgan paytga kelib bu tovush german tillarida allachaqon yo'qola boshlagandi. U haqiqatan ham matnlarda kam uchraydi, atrofdagilariga qaraganda ancha kam. Tildan chiqib ketayotgan tovushni ifodalovchi harfdan faqat shuni kutish mumkin.

Bu kamyobligining bir oqibati bor: boshqa har qanday harfga qaraganda ushbu runaning amalda qanday ishlatilganligi haqida dalillarimiz juda kam. Bu esa uning o'rnini to'ldirish uchun turli xil zamonaviy uydirmalarga kengroq yo'l ochadi.

Daraxt

Taxus baccata, yevropa tissi, u aynan runaning nufuzini izohlab beruvchi odatiy bo'lmagan daraxtdir.

U hamisha yashil bo'lib, bu uni shimoliy qishda yaqqol ko'zga tashlanadigan qilib qo'yadi. U favqulodda uzoq yashaydi, Britaniyadagi bir qancha qabriston tisslari yonidagi cherkovlardan ko'ra yoshi kattaroq ekani isbotlangan bo'lsa, ayrimlarining yoshi ming yillab o'lchanadi. Urug'ining qizil eti mustasno bo'lganda uning deyarli barcha qismlari, ya'ni barglari, po'stlog'i hamda urug'ining o'zi ham zaxarli hisoblanadi.

Bundan tashqari u kamon yasash uchun xom-ashyo vazifasini o'tagan. Inglizlarning uzun kamoni tiss yog'ochidan kesilgan bo'lib, uning yurak qismi va po'stlog'i ostidagi oq yog'och chegarasidan tabiiy kompozit sifatida foydalanilgan: tashqi qismi cho'zilishga qarshilik ko'rsatsa, ichki qismi siqilishga bardosh beradi. Island she'rida uning egik kamon va o'qning bahaybati deb ta'riflanishining siri ham shunda.

Shu tariqa bitta daraxtning o'zida uzoq umr ko'rishni, qurol-yarog'ni, zaharni va qabristonni ko'rish mumkin. Uning nomi bilan atalgan runaning ma'nosi sira ham oddiy bo'lmaydi.

She'rlardagi chalkashlik

Bu sahifadagi she'rlar alohida izoh talab qiladi va buni ko'pgina runa kitoblarida umuman eslatib o'tishmaydi.

Qadimgi inglizchadagi Eoh she'ri bu runaga to'g'ridan-to'g'ri bog'liq bo'lib, u bevosita tiss daraxti haqida: tashqarisi g'adir-budur, yerda qattiq hamda mustahkam o'rnashgan, olov saqlovchi, tomirlari bilan tirgaklangan, qo'rg'on uchun quvonch keltiruvchi daraxt. Hyrde fyres, olov saqlovchi - tissning issiq va sekin yonishi yoxud mash'ala sifatida ishlatilishiga ishora qilishi ehtimoli bor.

Norveg va island tillaridagi Ýr she'rlari butunlay boshqa mavzu. Ularning runasi hisoblangan ᛦ asilida Eihwazdan emas, balki Algiz dan kelib chiqqan. Lekin uning ýr nomi tiss daraxtini anglatadi. Shunday qilib, o'sha ikkita she'r nomi orqali bu runaga va kelib chiqishi bo'yicha Algizga bog'lanadi hamda ikki runa sahifasi ularni haqli ravishda misol qilib keltiradi.

Bu masalani to'g'ri anglash kerak. Eihwaz haqida uchta runa she'ri borligi yozilganini o'qisangiz, aslida o'sha uchtasidan biri undan ikkita o'rin keyin turgan harf haqida ekanini yodda tuting.

Yggdrasil va olam daraxti

Zamonaviy runa amaliyoti Eihwazni kuchli ravishda Yggdrasil bilan bog'laydi. Bu olam daraxti bo'lib, Hávamál da Odin runalarga ega bo'lish uchun unga to'qqiz kecha osilib turgani haqida so'z boradi. Bunga asos qilib runaning shakli shoxlari va ildizlari bo'lgan o'qni eslatishi hamda eng uzoq umr ko'ruvchi daraxt sharafiga atalgan runa aynan barchasiga mos tushishini olinadi.

Buning e'tiborni tortishi sir emas. Ammo tarixiy asoslari sezilarli darajada zaif qolmoqda. Eddalar Yggdrasilni ko'pincha shumtol (askr) deb ta'riflaydi, garchi uning hamisha yashil ekani haqidagi ta'riflar ba'zi olimlarni shumtol to'kilmas bargli bo'lmagani uchun dastlab tiss ko'zda tutilgan bo'lishi mumkin degan bahslariga sabab bo'lgan. Bu hal etilmagan munozarali ilmiy mavzu.

Xulosa qilib aytganda tiss bilan Yggdrasil o'rtasidagi bog'liqlik O'rta asrlar Skandinaviya adabiyotining mantiqiy talqini bo'lishi ehtimoldan xoli emas. Biroq Eihwaz va Yggdrasil o'rtasidagi bevosita aloqa mutlaqo yigirmanchi asrning qo'shimchasidir.

Talqinda

Eihwaz o'zida qandaydir xavfni yashirgan chidamlilikdir.

U doimiy saqlanib qoladigan narsa kabi o'qiladi: yo'q qilib yuborilishi muqarrar bo'lgan vaziyatda saqlanib qolgan qobiliyat, atrofdagi hamma narsani barbod qilgan sharoitlarda ushlab qolingan sadoqat, hali ham mag'rur tik turgan inson. Uruz xom hayotiy kuch hamda Jera yakunlanayotgan davr hisoblansa, Eihwaz hech qanday faslga bog'liq bo'lmagan uzluksizlik deb qabul qilinadi.

Bu yerdagi zahar so'zi shunchaki bezak emas. Tiss daraxti asosan uni yemoqchi bo'lganlarga halokatli ta'siri orqaligina yashab qoladi. Runa ham izchil ravishda shunday o'tkirlikni olib yuradi: o'z badaliga ega bo'lgan himoya va har doim ham yoqimli bo'lavermaydigan qattiqqo'llik ustiga qurilgan matonat. Insonning chidamliligi to'g'risidagi savollarda Eihwaz uning boshqalar uchun qiyinchilik tug'diradigan tomonini ko'rsatib beradi.

Bo'sag'adan o'tish bilan bog'liq talqin asosan qabristondagi tiss va uning shaklidan kelib chiqadi. Eihwaz ko'pincha o'tish nuqtalarida, xususan, yakuni falokat bo'lmagan vaziyatlarda paydo bo'ladi: tomir tirik qolsa ham tepa qismi halokatga yuz tutishi. Qayg'u borasidagi savollarda u qatordagi eng chinakam foydali runalardan biridir, chunki u yo'qotishni boshqa narsa qilib ko'rsatishga urinmaydi.

Va nihoyat u kamon rolini o'ynaydi. Eihwazning yana bir jihati faqatgina to'plangan kuchni anglatishidir: tortilgan, ushlab turilgan, lekin hali qo'yib yuborilmagan quvvat.

Nega teskari ma'nosi yo'q

Har ikki uchidagi ilgaklar qarama-qarshi tomonga burilgan, binobarin runani 180 daraja aylantirganda aynan bir xil shakl yuzaga keladi. Eihwaz teskari ma'noga ega bo'lmagan to'qqizta Katta Futark runalaridan biridir. Gebo, Hagalaz, Naudhiz, Isa, Jera, Sowilo, Ingwaz hamda Dagaz ham aynan ular qatoridan joy olgan.

Bu yerdagi simmetriyani bemalol runaning asil mavzusi deyish mumkin. Daraxt yerning ustida ham, yerning ostida ham bir xil tuzilishga ega, ikki holat o'rtasidagi o'qni ifodalovchi runaning tepasi yoki pasti bo'lishi amalda umuman muhim emas. Teskari ma'nolardan foydalanadigan xonxonlar uni odatda atrofdagi runalar orqali o'qib berishadi.

Zamonaviy ezoterik qatlamlar

Xudolar bilan bog'liqlik, unsur va Yggdrasil haqidagi kuchli talqinlarning hammasi butunlay yigirmanchi asrdagi qayta tiklanish natijasidir. Bu avvalo Thorsson va Aswynnga borib taqaladi. Ullrning aloqasi haqiqatan ham qisman mavzuli asosga ega, sababi u Skandinaviya manbalarida Ýdalir yoxud tiss vodiylarida yashaydigan kamon xudosi kabi tasvirlangan.

Eihwaz ko'pgina runalarga qaraganda zamonaviy ezoterik e'tibor markazida ko'proq turgan. Buning asil sababi strukturaga bog'liq: uning tovush qiymati noaniq, bitiklarda kam uchraydi va unga tegishli skandinav she'rlari butunlay boshqa harfga tegishli. Dalillar yetarli bo'lmagan joyda yangi o'ylab topilgan narsalarga talab oshadi. Eihwazdan asosan shomon sayohatlari yoxud o'liklar bilan muloqot qilish uchun foydalanilgan, degan da'volarning amalda hech qanday tasdig'i yo'q.

Guido von Listning Armanen tizimida Eihwaz ishtirok etmaydi, chunki u o'n oltita runali qatorga asoslangandir.

Boshqa runalar bilan

Eihwaz Algiz (ᛉ) bilan kelganda bu she'rlarda avvaldan chalkashtirilgan juftlikka aylanadi: ikkita himoya runasi, ularning biri passiv hamda ildiz otgan, ikkinchisi esa ko'tarilgan va o'ta faol holatdadir.

Eihwaz Isa (ᛁ) yoxud Naudhiz (ᚾ) bilan sharoit ostidagi chidamlilikni ifodalaydi. U bir joyda tiqilib qolishdan ko'ra, ko'proq chidab berishdek talqin qilinadi.

Eihwaz Berkano (ᛒ) bilan ikki daraxtni bir-biriga qarama-qarshi qilib qo'yadi: tozalangan yerda tez o'sadigan qayin va hammadan uzoq yashaydigan tiss. Ko'pincha u tezkor o'sish va sekin, ammo mustahkam doimiylik o'rtasidagi yakuniy tanlovni bildiradi.

Eihwaz Dagaz (ᛞ) yoki Jera (ᛃ) bilan bo'sag'ani aylanishga kiritadi hamda uni birmuncha yumshatadi.

Eihwaz Thurisaz (ᚦ) bilan zaxarni o'zidan siqib chiqarib tashlaydi. Oqibatda u zararli bo'lib qolgan himoyaga yoxud endilikda faqat atrofga ziyon keltiradigan qattiqqo'llikka aylanadi.