Οπάλιο

Τι είναι στην πραγματικότητα

Ένυδρο άμορφο διοξείδιο του πυριτίου, SiO2 nH2O, με περιεκτικότητα σε νερό συνήθως μεταξύ τρία και είκοσι ένα τοις εκατό. Σκληρότητα 5,5 έως 6,5, απουσία σχισμού και κογχοειδής θραύση.

Ο χαρακτηριστικός ιριδισμός οφείλεται στην εσωτερική φυσική δομή. Το οπάλιο συγκροτείται από σφαιρίδια πυριτίου διαμέτρου μερικών εκατοντάδων νανομέτρων. Όταν τα σφαιρίδια έχουν ομοιόμορφο μέγεθος και σχηματίζουν τρισδιάστατο κανονικό πλέγμα, λειτουργούν ως οπτικό φράγμα περίθλασης. Η διάμετρος των σφαιριδίων καθορίζει τα χρώματα: τα μικρότερα παράγουν μπλε και ιώδεις τόνους, ενώ τα μεγαλύτερα δίνουν κόκκινες λάμψεις. Το κοινό οπάλιο, χωρίς τέτοια γεωμετρική τάξη, δεν παρουσιάζει κανέναν ιριδισμό.

Αυτή η δομή παρατηρήθηκε και αποδείχθηκε μόλις το 1964 στα εργαστήρια του οργανισμού CSIRO στην Αυστραλία.

Το περιεχόμενο νερό συνιστά και τη μεγαλύτερη ευπάθεια: με την αφυδάτωση, τη ζέστη ή τις απότομες θερμοκρασιακές μεταβολές δημιουργείται το λεγόμενο crazing, ένα μη αναστρέψιμο δίκτυο μικρορωγμών.

Το υδροφανές οπάλιο, προερχόμενο κυρίως από την Αιθιοπία, απορροφά νερό και αλλάζει προσωρινά διαφάνεια όταν βραχεί, κάτι που αποτελεί φυσική του ιδιότητα.

Από πού προέρχεται

Η Αυστραλία ηγείται της παγκόσμιας παραγωγής από τη δεκαετία του 1870, προσφέροντας λευκό οπάλιο από το Coober Pedy, μαύρο οπάλιο από το Lightning Ridge και οπάλιο boulder από το Queensland. Το μαύρο οπάλιο από το Lightning Ridge θεωρείται το πλέον πολύτιμο.

Τα κοιτάσματα Welo στην Αιθιοπία, ενεργά από το 2008, παράγουν μεγάλες ποσότητες υδροφανούς υλικού και έχουν μεταβάλει σημαντικά την αγορά.

Το Μεξικό εξορύσσει το οπάλιο πυρός, ένα ημιδιαφανές πορτοκαλί έως κόκκινο πέτρωμα που μπορεί να εμφανίζει ή να μην εμφανίζει ιριδισμό.

Η Βραζιλία, το Περού, οι ΗΠΑ και η Σλοβακία (τα ιστορικά ορυχεία του Dubník υπήρξαν η βασική ευρωπαϊκή πηγή επί αιώνες) επίσης παράγουν οπάλιο.

Το οπάλιο σχηματίζεται από υπόγεια ύδατα πλούσια σε πυρίτιο σε άνυδρες περιοχές, γεμίζοντας κενά σε ιζηματογενή πετρώματα και αντικαθιστώντας οργανικά κατάλοιπα. Τα απολιθώματα που έχουν μετατραπεί σε οπάλιο στο Lightning Ridge, περιλαμβανομένων σκελετών δεινοσαύρων και πλησιοσαύρων, συγκαταλέγονται στα πιο εκπληκτικά παλαιοντολογικά ευρήματα.

Τι υποστήριζαν οι παραδόσεις

Στην αρχαία Ρώμη το οπάλιο έχαιρε εξαιρετικής εκτίμησης. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος το εκθείαζε και κατέγραψε την ιστορία του συγκλητικού Νόνιου, ο οποίος προτίμησε την εξορία παρά να παραδώσει το δαχτυλίδι του στον Μάρκο Αντώνιο.

Όμως το 1829 ο Walter Scott εξέδωσε το μυθιστόρημα Anne of Geierstein, όπου η λαίδη Ερμιόνη φορά ένα οπάλιο που χάνει τη λάμψη του μόλις αγγίξει αγιασμό, προτού η ίδια πεθάνει. Μέσα σε δύο χρόνια η ευρωπαϊκή αγορά οπαλίου κατέρρευσε και ο λίθος φορτώθηκε τη φήμη του γρουσούζικου για ολόκληρο τον δέκατο ένατο αιώνα.

Η βασίλισσα Βικτώρια ανέτρεψε συνειδητά αυτή τη δεισιδαιμονία: φορούσε οπάλια σε επίσημες εκδηλώσεις και τα πρόσφερε ως γαμήλια δώρα. Οι ανακαλύψεις στην Αυστραλία τη δεκαετία του 1870 ήρθαν να καλύψουν τη ζήτηση που η ίδια είχε αναζωπυρώσει.

Αυτή η αλληλουχία αποτελεί την πιο τεκμηριωμένη απόδειξη του πώς ο συμβολισμός ενός λίθου μπορεί να κατασκευαστεί ή να καταστραφεί από τη λογοτεχνία και την αριστοκρατική μόδα, γεγονός που επιβάλλει νηφαλιότητα απέναντι σε ισχυρισμούς περί αρχαίων μαγικών ιδιοτήτων.

Οι σύγχρονες ολιστικές θεωρήσεις ερμηνεύουν το οπάλιο ως πέτρα των συναισθημάτων, των ονείρων και της αυξημένης διαίσθησης, αντιλήψεις που γεννήθηκαν μόλις στον εικοστό αιώνα.

Πώς χρησιμοποιείται σήμερα

Η πιο ουσιαστική προσέγγιση ακολουθεί τη φυσική: το οπάλιο προβάλλει πολλά χρώματα ταυτόχρονα χωρίς να μένει σε ένα μόνο, ταιριάζοντας με καταστάσεις που είναι πραγματικά ανοιχτές και βρίσκονται υπό εξέλιξη.

Στα κοσμήματα πρέπει να γνωρίζετε τη φύση του λίθου. Το συμπαγές φυσικό οπάλιο μπορεί να φορεθεί με προσοχή. Οι ντουμπλέτες αποτελούνται από μια λεπτή φέτα οπαλίου πάνω σε σκούρα βάση, ενώ οι τριπλέτες διαθέτουν επιπλέον διάφανο θόλο προστασίας. Και οι δύο είναι θεμιτές και προσιτές επιλογές, αλλά δεν πρέπει να βυθίζονται σε νερό γιατί η υγρασία διαλύει την κόλλα.

Προφυλάξτε κάθε οπάλιο από καλοριφέρ, ταμπλό αυτοκινήτων, συσκευές υπερήχων και απότομη ζέστη. Το ράγισμα από αφυδάτωση δεν διορθώνεται.

Το υδροφανές οπάλιο από την Αιθιοπία απορροφά υγρά και γίνεται προσωρινά θολό ή διάφανο μέχρι να στεγνώσει φυσικά. Ωστόσο, πρέπει να μένει μακριά από έλαια και χρωστικές που εισχωρούν μόνιμα στη μάζα του.

Αγορά με καθαρή κρίση

Το συνθετικό οπάλιο κατασκευάζεται από τη δεκαετία του 1970 και υπό μεγέθυνση αποκαλύπτει μια στηλοειδή διάταξη τύπου δέρματος σαύρας καθώς και υπερβολικά συμμετρικό μοτίβο κηλίδων.

Οι ντουμπλέτες και οι τριπλέτες είναι σύνθετοι λίθοι και αυτό οφείλει να δηλώνεται ρητά κατά την πώληση. Από το πλάι διακρίνεται η ευθεία γραμμή συγκόλλησης και η σκούρα βάση, αν και σε κλειστό δέσιμο ο έλεγχος μπορεί να είναι δυσχερής.

Ο οπαλίτης είναι κοινό βιομηχανικό γυαλί με γαλακτώδη λάμψη χωρίς κανέναν πραγματικό ιριδισμό, που πωλείται συχνά παραπλανητικά ως θαλάσσιο οπάλιο ή σεληνόλιθος.

Κυκλοφορούν επίσης πλαστικές απομιμήσεις.

Στο συμπαγές οπάλιο καθοριστικό ρόλο παίζουν η προέλευση και οι τυχόν επεξεργασίες. Ορισμένα δείγματα καπνίζονται ή υποβάλλονται σε επεξεργασία σακχάρου-οξέος για να σκουρύνει το υπόβαθρο και να τονιστεί η αντίθεση των χρωμάτων. Το αιθιοπικό υλικό συχνά βάφεται τεχνητά, πρακτική πολύ διαδεδομένη στο εμπόριο.