Κεχριμπάρι

Τι είναι στην πραγματικότητα

Ένα οργανικό πολυμερές, απολιθωμένη ρητίνη δέντρων με άμορφη δομή, σκληρότητα από 2 έως 2,5 στην κλίμακα Mohs και πυκνότητα αρκετά χαμηλή ώστε να επιπλέει στην επιφάνεια πυκνού αλατόνερου.

Το κεχριμπάρι δεν είναι φυτικός χυμός. Ο χυμός είναι ένα υδαρές θρεπτικό υγρό που κυκλοφορεί στα αγγεία του φυτού· η ρητίνη είναι μια παχύρρευστη, κολλώδης αμυντική έκκριση που αποσκοπεί στη σφράγιση των πληγών του φλοιού. Αυτή ακριβώς η προστατευτική ρητίνη πολυμερίζεται και απολιθώνεται στο πέρασμα εκατομμυρίων ετών.

Το κεχριμπάρι της Βαλτικής προέρχεται κυρίως από εξαφανισμένα κωνοφόρα και περιέχει ηλεκτρικό οξύ, το οποίο το διακρίνει αναλυτικά από άλλες απολιθωμένες ρητίνες.

Η τριβή του κεχριμπαριού σε μάλλινο ύφασμα παράγει ηλεκτροστατικό φορτίο ικανό να σηκώσει χαρτάκια και τρίχες. Οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν το κεχριμπάρι ήλεκτρον: όταν ο William Gilbert επινόησε γύρω στο 1600 έναν λατινικό όρο για αυτή την ελκτική δύναμη, βασίστηκε σε αυτήν ακριβώς τη ρίζα. Έτσι μια απολιθωμένη ρητίνη έδωσε το όνομά της στον ηλεκτρισμό.

Το κεχριμπάρι καίγεται αναδύοντας άρωμα πεύκου, επιπλέει σε θαλασσινό νερό και αλλοιώνεται από το ασετόν, το οινόπνευμα και τα αρώματα.

Από πού προέρχεται

Η περιοχή της Βαλτικής, ιδίως το Καλίνινγκραντ, η Πολωνία και η Λιθουανία, παράγει περίπου το ενενήντα τοις εκατό του παγκόσμιου κεχριμπαριού με ηλικία σαράντα έως πενήντα εκατομμυρίων ετών.

Η Δομινικανή Δημοκρατία εξορύσσει νεότερο κεχριμπάρι δεκαπέντε έως είκοσι εκατομμυρίων ετών, συμπεριλαμβανομένου του σπάνιου μπλε κεχριμπαριού που φθορίζει έντονα στο υπεριώδες φως και στον ήλιο.

Η Μιανμάρ παράγει τον κρητιδικό βιρμίτη, ηλικίας περίπου ενενήντα εννέα εκατομμυρίων ετών, ο οποίος περιέχει ανεκτίμητα επιστημονικά έγκλειστα, όπως τμήματα ουρών φτερωτών δεινοσαύρων. Ωστόσο, το κεχριμπάρι της Βιρμανίας εγείρει σοβαρά ηθικά ζητήματα, καθώς σημαντικό μέρος της εξόρυξης προέρχεται από ζώνες ενόπλων συγκρούσεων στην πολιτεία Κατσίν.

Η μεξικανική πολιτεία Τσιάπας παράγει κεχριμπάρι παρόμοιας ηλικίας με το δομινικανό υλικό.

Ο δρόμος του κεχριμπαριού της Βαλτικής αποτελεί μία από τις παλαιότερες καταγεγραμμένες εμπορικές οδούς της Ευρώπης, μέσω της οποίας η ρητίνη ταξίδευε νότια προς τη Μεσόγειο τουλάχιστον από την Εποχή του Χαλκού.

Τι υποστήριζαν οι παραδόσεις

Ο δρόμος του κεχριμπαριού από τη Βαλτική αποτελεί το πιο απτό ιστορικό του θεμέλιο. Το κεχριμπάρι ταξίδεψε από τις ακτές της Βόρειας και της Βαλτικής Θάλασσας μέχρι τη Μεσόγειο και την Αίγυπτο, και απαντάται σε τάφους της Εποχής του Χαλκού σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρει μια ρωμαϊκή αποστολή που επέστρεψε με τόσο άφθονο κεχριμπάρι, ώστε στολίστηκε ολόκληρη η αρένα των μονομαχιών.

Κλασικά κείμενα του απέδιδαν θεραπευτικές δυνάμεις· σε σκόνη συνταγογραφούνταν για πλήθος παθήσεων στην Ευρώπη και στον ισλαμικό κόσμο.

Ο Όμηρος και ο Οβίδιος κατέγραψαν τον μύθο των Ηλιάδων, των αδελφών του Φαέθοντα που μεταμορφώθηκαν σε λεύκες και τα δάκρυά τους έγιναν κεχριμπάρι: μια εντυπωσιακά εύστοχη ποιητική εικόνα για μια ουσία που είναι κυριολεκτικά η αντίδραση ενός δέντρου σε έναν τραυματισμό.

Το Κεχριμπαρένιο Δωμάτιο, ένα απαράμιλλο έργο τέχνης με σκαλιστά κεχριμπαρένια πάνελ που φιλοτεχνήθηκε για την αυλή της Πρωσίας και αργότερα δωρίστηκε στους Ρώσους τσάρους, λεηλατήθηκε το 1941 και δεν έχει εντοπιστεί έκτοτε.

Οι σύγχρονες εσωτερικές προσεγγίσεις βλέπουν στο κεχριμπάρι έναν λίθο ζεστασιάς, μνήμης και πανάρχαιας σοφίας· αυτή η σημασία ταιριάζει με τη φυσική προέλευση της ύλης πολύ πιο αρμονικά απ' ό,τι τα περισσότερα νεοφανή αποκυήματα.

Πώς χρησιμοποιείται σήμερα

Κρατήστε στα χέρια σας ένα δείγμα με έγκλειστο αν σας δοθεί η ευκαιρία. Το έντομο που παγιδεύτηκε στη ρητίνη χάθηκε δεκάδες εκατομμύρια χρόνια πριν από την εμφάνιση του πρώτου πρωτεύοντος: λίγες εμπειρίες προσφέρουν τόσο άμεση επαφή με τον βαθύ γεωλογικό χρόνο.

Η σύνδεση με τη μνήμη προκύπτει αβίαστα: το κεχριμπάρι είναι βιολογική ύλη που διασώθηκε κυριολεκτικά από τη φθορά.

Ως κόσμημα είναι εξαιρετικά ευάλωτο σε γρατσουνιές λόγω χαμηλής σκληρότητας (2,5) και πρέπει να φυλάσσεται σε μαλακή θήκη χωριστά από σκληρότερους πολύτιμους λίθους. Τα αρώματα, η λακ, το οινόπνευμα και το ασετόν καταστρέφουν τη γυαλάδα του, γι' αυτό τα κεχριμπαρένια κοσμήματα φοριούνται πάντα τελευταία.

Καθαρίζετε το αποκλειστικά με μαλακό, νωπό πανί, αποφεύγοντας κάθε χημικό καθαριστικό ή συσκευές υπερήχων.

Μια ευρέως διαδεδομένη συνήθεια που πρέπει να απορριφθεί κατηγορηματικά είναι τα κολιέ κεχριμπαριού για τα δόντια των μωρών. Δεν υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις ότι το ηλεκτρικό οξύ απορροφάται από το δέρμα σε δραστικές ποσότητες, ενώ οι παιδιατρικές εταιρείες προειδοποιούν για υπαρκτό κίνδυνο στραγγαλισμού και ασφυξίας.

Αγορά με καθαρή κρίση

Το κοπάλιο είναι το συνηθέστερο υποκατάστατο: πρόκειται για νεαρή ρητίνη λίγων μόλις αιώνων, η οποία δεν έχει υποστεί πλήρη πολυμερισμό. Μια σταγόνα ασετόν σε μια μπατονέτα μαλακώνει αμέσως την επιφάνεια του κοπαλίου, αφήνοντας το γνήσιο κεχριμπάρι ανέπαφο.

Οι απομιμήσεις από πλαστικό και γυαλί είναι συχνές. Το αυθεντικό κεχριμπάρι επιπλέει σε πυκνό διάλυμα αλατιού (περίπου ένα μέρος αλάτι σε δύο μέρη νερό)· τα περισσότερα πλαστικά βυθίζονται. Το γυαλί είναι βαρύ, κρύο στην αφή και δεν χαράσσεται με καρφίτσα.

Το πεπιεσμένο κεχριμπάρι παράγεται από σύντηξη και συμπίεση φυσικών θραυσμάτων υπό θερμότητα και πίεση· συχνά φανερώνει γραμμές ροής και μια ελαφρά θολότητα.

Τα ψεύτικα έγκλειστα κατασκευάζονται με διάτρηση κοπαλίου ή συνθετικής ρητίνης και τοποθέτηση σύγχρονων εντόμων. Να είστε επιφυλακτικοί εάν δείτε ένα έντομο τοποθετημένο απόλυτα συμμετρικά στο κέντρο ενός ασυνήθιστα διαυγούς κομματιού: τα αυθεντικά έγκλειστα βρίσκονται συνήθως λοξά, είναι μερικώς κατεστραμμένα και περιβάλλονται από μικροσκοπικές φυσαλίδες και οργανικά υπολείμματα.

Η θερμική επεξεργασία χρησιμοποιείται συχνά για τη διαύγαση του υλικού και τη δημιουργία κυκλικών εσωτερικών ρωγμών, γνωστών ως ηλιακές νιφάδες.