MT (Malti)
Skripts runiċi
Elder Futhark
L-eqdem alfabet runiku, imnaqqax f'armi, labar u ġebel madwar l-Ewropa Ġermanika bejn wieħed u ieħor mit-tieni sas-seklu tmienja. Għoxrin u erba' ittri, rranġati fi tliet gruppi ta' tmienja, imsemmija għall-ewwel sitta: f, u, þ, a, r, k.
- 24
- runi
- 3
- ættir
- c. 150–800
- EK fl-użu
Ir-ringiela
L-erbgħa u għoxrin runa fl-ordni tradizzjonali tagħhom, miġbura fit-tliet ættir. Ikklikkja fuq kwalunkwe runa għall-isem, il-ħoss, u l-qari tagħha.
L-ætt ta' Freyr
1–8L-ewwel tmienja, imsemmija għall-alla li jiftaħ ir-ringiela. Il-ġid, il-forza, id-diskors u t-triq: it-termini materjali li bihom tiġi nnegozjata ħajja.
ᚠ
1
Fehu
f /f/
baqar, ġid mobbli
Bhejjem fuq in-nagħal: ġid li tista' tgħodd jew titlef. L-ewwel runa tar-ringiela u l-ewwel lezzjoni tagħha.
ᚢ
2
Uruz
u /uː/
l-aurochs
Il-barri selvaġġ tal-foresti tat-tramuntana, kkaċċjat sal-estinzjoni sal-1627. Vitalità mhux immansata li ma twieġeb lil ħadd.
ᚦ
3
Thurisaz
þ /θ/
ġgant, xewka
Xewka jew ġgant, skont liema poeżija taqra. Forza li taqta' miż-żewġ naħat u li qatt ma tkun sikura jekk tiġi ttrattata bi traskuraġni.
ᚨ
4
Ansuz
a /a/
alla, il-ħalq
L-Æsir u d-diskors stess. Ir-runa tal-kelma mitkellma bil-leħen u n-nifs li jġorr it-tifsira.
ᚱ
5
Raidho
r /r/
irkib, il-vjaġġ
Vjaġġ fuq iż-żiemel, u b'estensjoni l-karrettun, it-triq u r-ritmu tal-ivvjaġġar.
ᚲ
6
Kenaz
k /k/
torċa, ulċera
Il-poeżiji Norveġiżi u Iżlandiżi jaqrawha bħala uġigħ, iżda l-isem Ġermaniku rikostruwit jindika torċa. It-tnejn huma affarijiet li jaħarqu.
ᚷ
7
Gebo
g /ɣ/
no reversal
rigal
Rigal, u l-obbligu li jiġi miegħu. Hija simetrika. Ma tistax tinqaleb għax l-għoti u r-riċeviment huma l-istess att.
ᚹ
8
Wunjo
w /w/
ferħ
Ferħ ta' tip speċifiku: il-kuntentizza ta' dar b'dak li hu biżżejjed, u mhux estasi.
L-ætt ta' Hagal
9–16It-tmienja tan-nofs, u bil-bosta l-iktar ħorox. Is-silġ, il-bżonn u l-yew, l-affarijiet li jiġru lilek u mhux dawk li tagħmel int.
ᚺ
9
Hagalaz
h /h/
no reversal
silġ
Is-silġ: il-qamħ tas-sema li jeqred l-uċuħ tar-raba' u wara jdub f'ilma. Ħsara li fl-aħħar mill-aħħar tkun temporanja.
ᚾ
10
Naudhiz
n /n/
no reversal
bżonn, restrizzjoni
Il-bżonn fis-sens iebes: nuqqas, kompulsjoni u l-isforz li jaħdem kontra r-reżistenza sakemm jixgħel.
ᛁ
11
Isa
i /iː/
no reversal
silġ
Linja waħda vertikali. Is-silġ huwa pont u nassa fejn kollox jinżamm eżatt fejn hu.
ᛃ
12
Jera
j /j/
no reversal
sena, ħsad tajjeb
Is-sena li ddur u l-wiċċ tar-raba' li ddaħħal. Huwa premju li ma jistax jitħaffef u jrid jiġi mistenni.
ᛇ
13
Eihwaz
ï /æː/
no reversal
siġra tal-yew
Il-yew hija dejjem ħadra, velenuża, l-injam tal-ark u taċ-ċimiterji. Hija l-mewt u s-sabar f'siġra waħda.
ᛈ
14
Perthro
p /p/
inċert - tazza tad-dadi?
L-iktar runa diskussa fir-ringiela. Il-poeżija tal-Ingliż il-Qadim tpoġġiha qalb il-logħob u d-daħk, iżda l-isem m'għandu l-ebda etimoloġija ċerta.
ᛉ
15
Algiz
z /z/
elk, protezzjoni
L-Elk-sedge fil-poeżija tal-Ingliż il-Qadim huwa pjanta li tferi l-id li taqbadha. Hija difiża li tweġġa' lill-attakkant.
ᛊ
16
Sowilo
s /s/
no reversal
ix-xemx
Ix-xemx bħala r-runa tal-baħħara, għax fil-poeżija tal-Ingliż il-Qadim din hija t-tama tal-irġiel fuq il-baħar.
L-ætt ta' Týr
17–24L-aħħar tmienja. Il-liġi, in-nisel, l-art u d-dawl tal-jum: dak li persuna tibni u tgħaddi ladarba t-temp ikun għamel l-agħar tiegħu.
ᛏ
17
Tiwaz
t /t/
l-alla Týr
Imsemmija għall-alla li poġġa idu f'ħalq il-lupu biex jorbtu. Ġustizzja mħallsa b'telf reali.
ᛒ
18
Berkano
b /b/
betula
Il-betula: l-ewwel siġra lura fuq art imnaddfa, u fil-poeżiji hija ġarriera tal-weraq mingħajr żerriegħa.
ᛖ
19
Ehwaz
e /e/
żiemel
Iż-żiemel, iżda speċifikament is-sħubija. Il-poeżija tal-Ingliż il-Qadim tfaħħru bħala l-faraġ tal-irġiel f'mozzjoni.
ᛚ
21
Laguz
l /l/
ilma, lag
L-ilma, u l-baħar b'mod partikolari. Il-poeżiji jiffukaw fuq kif jbeżża' lin-nies li mhux imdorrijin għalih.
ᛜ
22
Ingwaz
ŋ /ŋ/
no reversal
l-alla Ing
Ing, l-alla antenat tal-Ingvaeones li telaq lejn il-lvant fuq il-mewġ. Dan huwa potenzjal magħluq u maħżun.
ᛞ
23
Dagaz
d /d/
no reversal
jum
Id-dawl tal-jum u l-mument li jasal, biċ-ċappetta bejn stat u l-ieħor.
ᛟ
24
Othala
o /o/
art li tintiret
Il-proprjetà anċestrali: art li la tinxtara u lanqas tinbiegħ iżda tintiret u tiġi mgħoddija lil ħaddieħor.
Minn fejn nafuh
Kull isem fil-kolonna tax-xellug huwa rikostruwit. Dawn huma l-oġġetti u t-testi li r-rikostruzzjoni tistrieħ fuqhom.
Kylver stone
Gotland, Svezja
c. 400 EK
Blata minn qabar li fiha r-ringiela kompluta ta' 24 runa fl-ordni. Din hija l-eqdem futhark sħiħ li għandna.
Vadstena bracteate
Östergötland, Svezja
c. 500 EK
Pendent tad-deheb bir-ringiela sħiħa maqsuma f'tliet gruppi permezz ta' tikek. Insteraq mill-Mużew tal-Istorja Svediża fl-1938 u qatt ma nstab.
Grumpan bracteate
Västergötland, Svezja
c. 500 EK
It-tieni bracteate bir-ringiela fi tliet gruppi, kemmxejn danneġġjat iżda jikkonferma l-arranġament ta' Vadstena.
Abecedarium Nordmannicum
St Gallen, Żvizzera
Seklu 9
Lista qasira f'manuskritt Frank li tagħti ismijiet għall-Younger Futhark. Ġiet iddanneġġjata kimikament minn tentattiv fis-seklu 19 biex tinqara aħjar.
Old English Rune Poem
Ingilterra
ikkopjat seklu 10
Għoxrin u disa' strofa li huma s-sors l-aktar sħiħ tagħna għat-tifsiriet tal-ismijiet. Il-manuskritt inħaraq fl-1731, iżda t-traskrizzjoni baqgħet.
Norwegian Rune Poem
Norveġja
Seklu 13
Sittax-il strofa b'żewġ linji għall-Younger Futhark fi stil konċiż li jgħaqqad immaġni bi qawl.
Icelandic Rune Poem
Iżlanda
Seklu 15
Sittax-il strofa, kull waħda tagħti tliet kennings għar-runa flimkien ma' tifsira bil-Latin. Din hija l-aktar waħda letterarja mit-tliet poeżiji.
Sejbiet ta' Vimose
Funen, Danimarka
c. 150–300 EK
Għadd ta' armi f'bwar b'xi wħud mill-eqdem oġġetti runiċi li jistgħu jiġu datati, inkluż moxt li forsi għandu l-eqdem skrizzjoni magħrufa.
Qrun ta' Gallehus
South Jutland, Danimarka
c. 400 EK
Żewġ qrun tad-deheb, wieħed b'linja sħiħa b'runi. Inħallu minn ħalliel fl-1802 u baqgħu biss it-tpinġijiet.
Tune stone
Østfold, Norveġja
c. 400 EK
Ġebla kommemorattiva li tippreserva grammatika qrib il-Proto-Norveġiż, sors utli għad-datazzjoni tal-lingwa ta' wara l-ismijiet.
X'inhu l-Elder Futhark
L-Elder Futhark huwa l-ewwel alfabet runiku, użat madwar l-Ewropa fejn kienu jitkellmu lingwi Ġermaniċi, għall-ħabta tat-tieni sas-seklu tmienja. Baqgħu biss madwar 350 skrizzjoni fih u ħafna minnhom huma qosra ħafna. Dan l-alfabet ħa ismu mill-ewwel sitt ittri tiegħu bl-istess mod li alfabet jasal minn alfa u beta.
Kien iddisinjat biex jinqata' fl-injam, u prattikament l-ebda runa ma fiha linji orizzontali biex tevita li tinqata' tul il-fibra.
L-ismijiet huma rikostruzzjonijiet
L-ebda sors minn dak iż-żmien ma jgħidilna x'kienu jissejħu r-runi. L-ismijiet huma forom Proto-Ġermaniċi maħluqa lura minn tliet poeżiji ferm iktar riċenti. Filwaqt li ismijiet bħal fehu huma kkonfermati sew minn lingwi oħra bħan-Norveġiż il-Qadim u l-Gotiku, l-isem għal perthro m'għandu l-ebda etimoloġija stabbilita, u kwalunkwe tfassil speċifiku huwa limitat ħafna.
It-tliet ættir
Ir-ringiela tinqasam fi tliet gruppi ta' tmienja msejħa ætt. Id-diviżjoni mhix invenzjoni moderna. Il-bracteates ta' Vadstena u Grumpan it-tnejn jisseparaw il-gruppi bit-tikek, u ħafna jassumu li l-qsim kien jintuża bħala għajnuna għall-memorja.
Id-divinazzjoni hija saff modern
M'hemm l-ebda evidenza ċara li xi ħadd fil-perjodu tal-Elder Futhark uża r-runi biex iwieġeb mistoqsijiet. Tacitus kien iddeskriva prattiki simili, iżda ma ddeskriviex ir-runi nfushom. Is-sistema tad-divinazzjoni bdiet tiżviluppa ħafna l-aktar fis-seklu għoxrin bit-tendenzi psikoloġiċi, bl-istess mod kif ġara għat-tarot.
Runes u qsim
Ħafna nies fid-divinazzjoni jassenjaw tifsiriet differenti meta r-runa tinqaleb. Disa' minnhom ma jistgħux jinqalbu xorta waħda għax huma perfettament simetriċi, inklużi Hagalaz u Isa.
Mistoqsijiet frekwenti
L-aħħar artikli
Skopri l-għerf antik tal-karti tat-tarot u ftuħ il-misteri tal-vjaġġ spiritwali tiegħek. Il-blog tagħna huwa l-bieb tiegħek biex tifhem is-simboliżmu rikka, it-tifsiriet, u l-applikazzjonijiet prattiċi tal-qari tat-tarot.
