نخستین اسناد دکانوس‌ها

جدول‌های ستاره‌ای مورب

حدود ۲۱۰۰ پیش از میلاد، نقاشانی در مصر میانه درون برخی درپوش‌های تابوت را با جدولی از نام ستارگان پر کردند: یک ستون برای هر هفته ده‌روزه سال و یک ردیف برای هر ساعت شب. چون هر ستاره با گذشت هفته‌ها نشانگر ساعتی زودتر می‌شود، نامش به‌صورت خطی مورب در جدول بالا می‌رود. این جدول‌ها کهن‌ترین ساعت‌های ستاره‌ای شناخته‌شده و نخستین فهرست‌های کامل سی‌وشش دکانوس‌اند.

ستون هفته
36
ردیف ساعت
12
پیش از میلاد، کهن‌ترین درپوش‌ها
حدود 2100

کالبدشناسی یک جدول ستاره‌ای

جدول مورب شیئی طراحی‌شده است که اجزایش را می‌توان یکایک نام برد: درپوشی که بر آن نقاشی شده، ستون‌ها و ردیف‌ها، خود خط مورب، پیکره‌ها و نوشته میانه آن، ستون‌های اضافی کناره‌اش، و پرسش‌هایی که هنوز بی‌پاسخ می‌گذارد.

⚰️

درپوش در مقام آسمان

بستر نقاشی دوره میانی نخست تا پادشاهی میانه

جدول‌ها بر رویه درونی درپوش‌های چوبی و مستطیل‌شکل تابوت نقاشی شده‌اند، درست بالای چهره کسی که درون آن آرمیده است. برای مرده، درپوش جای آسمان شب را می‌گرفت و جدول ستاره‌ای آن سطح را به نقشه‌ای کارآمد از ساعت‌ها بدل می‌کرد.

🏺

کارگاه‌های اسیوط

اسیوط، مصر میانه حدود ۲۱۰۰ تا ۱۸۰۰ پیش از میلاد

بیشتر جدول‌های شناخته‌شده از گورستان اسیوط می‌آیند، زاوتیِ باستان، مرکز ایالت سیزدهم مصر علیا. فرمانداران و کارگزاران آن در تابوت‌هایی پرنقش‌ونگار به خاک سپرده می‌شدند و چند محوطه دیگر باقی جدول‌ها را به دست داده‌اند. شمار جدول‌های شناخته‌شده از حدود دوازده به بیش از بیست رسیده است.

📅

سی‌وشش ستون هفته

محور افقی گاه‌شماری مدنی

هر ستون به یک هفته ده‌روزه از سال مدنی تعلق دارد و تاریخش در بالای آن آمده است: ده روز نخست، میانی یا پایانیِ ماهی معین در یکی از سه فصل آخت، پرت و شمو. دوازده ماه سی‌روزه سی‌وشش ستون به دست می‌دهد.

🕛

دوازده ردیف ساعت

محور عمودی یک شب در هر ستون

در هر ستون دوازده خانه از بالا به پایین ردیف شده‌اند، یکی برای هر ساعت شب، و در هر خانه نام دکانوسی آمده که در آن هفته نشانگر آن ساعت است. اگر ستونی را از بالا تا پایین بخوانید، تمام شبِ یک هفته ده‌روزه را خوانده‌اید.

↗️

خط مورب

الگو یک گام در هر هفته

هر ستاره هر شب حدود چهار دقیقه زودتر طلوع می‌کند، یعنی در هر هفته نزدیک به چهل دقیقه. پس دکانوسی که در یک هفته نشانگر ساعت دوازدهم است، در هفته بعد نشانگر ساعت یازدهم می‌شود و نامش با هر ستون یک ردیف بالا می‌رود؛ خطی مورب که نام جدول‌ها از آن گرفته شده است.

🐂

نوار پیکره‌های آسمانی

میانه درپوش تصویرها در میان نام‌ها

بر درپوش‌هایی که سالم‌تر مانده‌اند، نواری عمودی از تصویرها ستون‌ها را قطع می‌کند. این نوار نوت، ایزدبانوی آسمان، ران گاو نر (مسختیو، همان دب اکبر یا هفت‌اورنگ ما)، ساه، پیکره شکارچی (اوریون)، و سوپدت، ایزدبانوی سیریوس، را نشان می‌دهد؛ نقطه‌های ثابت آسمان مصری.

📜

نوار نوشته

میانه درپوش دعا درون ساعت

بر بسیاری از درپوش‌ها نواری افقی از نوشته هیروگلیف از میان جدول می‌گذرد که معمولاً دعای نذری است و ایزدان آسمان را به سود مرده فرا می‌خواند. نجوم و دعا یک سطح را با هم پر می‌کنند و نقاشان با آن‌ها چون اجزای یک ترکیب‌بندی واحد رفتار کرده‌اند.

➕

پنج روز افزوده

کناره جدول روزهای بیرون از شمارش

سی‌وشش هفته ۳۶۰ روز می‌شود و سال مدنی پنج روز افزوده (اپاگومنال) بر آن می‌نهاد تا به ۳۶۵ برسد. برخی جدول‌ها ستونی پایانی برای این دوره کوتاه، با دسته ستارگان ساعت‌نمای خودش، می‌افزایند تا ساعت سراسر سال را در بر گیرد.

🔺

دکانوس‌های مثلثی

کناره جدول برچسبی امروزی

نزدیک پایان سال، توالی منظم دکانوس‌ها جدول را به‌تمامی پر نمی‌کند. برخی درپوش‌ها بلوکی سه‌گوش از نام‌های ستاره‌ای اضافی می‌افزایند که نویگه‌باوئر و پارکر آن‌ها را دکانوس‌های مثلثی نامیدند و تنها برای آن به کار می‌رفتند که ساعت در آن هفته‌ها از کار نیفتد.

🔭

طلوع یا گذر؟

رصد بحثی امروزی

خوانش رایج این است که هر ساعت با طلوع یک دکانوس در شرق نشان داده می‌شد. برخی پژوهشگران استدلال می‌کنند که ستارگان در جایگاه ثابت دیگری، مثلاً هنگام گذشتن از نصف‌النهار، رصد می‌شدند. جدول‌ها نام‌ها را می‌دهند و نه روش‌ها را، پس قاعده رصد را باید بازسازی کرد.

✍️

رونوشت‌هایی از رونوشت‌ها

انتقال چند دهه کهنه

گاه‌شماری ۳۶۵روزه بی روز کبیسه در حدود چهل سال یک هفته کامل نسبت به ستارگان می‌لغزد. بسیاری از درپوش‌ها جابه‌جاشده، با نام‌های غلط‌نوشته یا ناسازگار با خودند؛ نشانه آنکه نقاشان، مدت‌ها پس از آنکه جدول‌های مادر دیگر با آسمان نمی‌خواندند، از روی آن‌ها برای کاربرد تدفینی رونوشت برمی‌داشتند.

❓

کدام ستارگان؟

بخش حل‌نشده دو نقطه قطعی، حدس‌های فراوان

ساه همان شکارچی (اوریون) است و سوپدت همان سیریوس. فراتر از این دو، ستارگانِ پشت نام‌ها همچنان محل بحث‌اند. بیشتر بازسازی‌ها دکانوس‌ها را در کمربندی در جنوب دایره‌البروج می‌نهند، اما جدول‌ها تنها نام‌ها و ترتیبشان را ثبت کرده‌اند، از این رو شناسایی‌های قطعی کمیاب‌اند.

کاوشگران و ویراستاران

باستان‌شناسانی که تابوت‌های اسیوط را از دل خاک بیرون آوردند و تاریخ‌نگاران نجوم که دریافتند جدول‌هایشان چه می‌گویند.

امیل شاسینا

۱۸۶۸–۱۹۴۸ فرانسه و مصر

رئیس مؤسسه فرانسوی باستان‌شناسی شرقی در قاهره که در ۱۹۰۳ همراه با شارل پالانک در اسیوط کاوش کرد و یافته‌ها را منتشر ساخت؛ از جمله تابوت‌های نقاشی‌شده‌ای از همان گونه که جدول‌های ستاره‌ای بر خود دارند.

ارنستو اسکیاپارلی

۱۸۵۶–۱۹۲۸ ایتالیا و مصر

رئیس موزه مصر در تورین که هیئت ایتالیایی‌اش میان ۱۹۰۶ و ۱۹۱۳ در اسیوط کاوش کرد و یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های اسباب گور اسیوط را به اروپا برد.

دیوید جورج هوگارث

۱۸۶۲–۱۹۲۷ بریتانیا و مصر

باستان‌شناسی که در ۱۹۰۶–۱۹۰۷ برای موزه بریتانیا در اسیوط کاوش کرد و تابوت‌هایی از پادشاهی میانه را از همان گورستان به مجموعه لندن افزود.

الکساندر پوگو

شکوفایی در دهه ۱۹۳۰ ایالات متحده

تاریخ‌نگار نجوم که در ۱۹۳۲ جدول‌های درپوش تابوت‌های اسیوط را در مقام گاه‌شمار و ساعت ستاره‌ای در نشریه «ایزیس» (Isis) منتشر کرد؛ یکی از نخستین پژوهش‌هایی که با آن‌ها چون اسناد نجومی رفتار کرد.

اوتو نویگه‌باوئر

۱۸۹۹–۱۹۹۰ اتریش و ایالات متحده

تاریخ‌نگار علوم دقیقه که همراه با ریچارد پارکر نخستین جلد «متون نجومی مصری» (۱۹۶۰) را به دکانوس‌های آغازین و جدول‌های مورب اختصاص داد؛ ویراستی که همه پژوهش‌های بعدی از آن آغاز می‌کنند.

ریچارد ای. پارکر

۱۹۰۵–۱۹۹۳ ایالات متحده

مصرشناس و متخصص گاه‌شماری مصری که خوانش او از تاریخ‌ها، فصل‌ها و نام ستارگان توضیح این را ممکن ساخت که چرا جدول‌ها مورب پیش می‌روند و دکانوس‌ها چگونه برگزیده شدند.

سارا سایمونز

فعال از دهه ۱۹۹۰ بریتانیا و کانادا

تاریخ‌نگار نجوم مصری که جدول‌های مورب شناخته‌شده و گونه‌هایشان را فهرست کرد، مجموعه اسنادی را که در دسترس نویگه‌باوئر و پارکر بود تقریباً دو برابر ساخت و رونوشت‌ها را مقایسه‌پذیر کرد.

خوان آنتونیو بلمونته

فعال از دهه ۱۹۹۰ اسپانیا

باستان‌ستاره‌شناسی که همراه با خوسه لول و دیگران جدول‌ها را با آسمان‌های محاسبه‌شده سنجیده و برای رصدهای پشت آن‌ها شناسایی ستارگان و تاریخ‌هایی پیشنهاد کرده است.

یوخم کال

فعال از دهه ۱۹۹۰ آلمان و مصر

مصرشناسی که از ۲۰۰۳ طرح آلمانی-مصری اسیوط را رهبری کرده و با بازگشت به گورستانی که بیشتر جدول‌های ستاره‌ای از آن آمده‌اند، آرامگاه‌هایش را در بافت اصلی‌شان ثبت کرده است.

کهن‌ترین ساعت‌های ستاره‌ای

تقریباً میان ۲۱۰۰ و ۱۸۰۰ پیش از میلاد، در دوره میانی نخست و آغاز پادشاهی میانه، نقاشانی در مصر میانه درون برخی درپوش‌های چوبی تابوت را با جدولی از نام ستارگان پر کردند. اگر این جدول درست خوانده شود، نشان می‌دهد در هر هفته ده‌روزه سال کدام ستاره نشانگر هر ساعت شب است. این‌ها جدول‌های ستاره‌ای مورب‌اند، کهن‌ترین ساعت‌های ستاره‌ای شناخته‌شده در جهان و نخستین اسناد کامل سی‌وشش دکانوس. نام امروزی‌شان از نمایان‌ترین ویژگی‌شان می‌آید: نام هر ستاره از هفته‌ای به هفته دیگر یک ستون جلوتر و یک ردیف بالاتر می‌رود، چنان‌که یک نام واحد خطی کج بر پهنه درپوش می‌کشد. هر آنچه بعدها در سنت دکانوسی آمد، از سقف‌های پادشاهی نو تا وجوه طالع‌بینی هلنیستی، از نظامی سرچشمه می‌گیرد که این جدول‌ها ثبت کرده‌اند.

اسیوط و تابوت‌هایش

بیشتر جدول‌های شناخته‌شده از اسیوط می‌آیند، زاوتیِ باستان، مرکز ایالت سیزدهم مصر علیا و کانون پرستش وپوات، خدای شغال‌سر. فرمانداران و کارگزاران این شهر در صخره‌های غرب آن، در تابوت‌های چوبی مستطیل‌شکلی به خاک سپرده می‌شدند که درون و بیرونشان نقاشی شده بود: فهرست نذورات، ردیف‌هایی از اشیایی که مرده بدان‌ها نیاز داشت، افسون‌هایی از «متون تابوت» و، بر شمار اندکی از درپوش‌ها، جدول ستاره‌ای. شمار کمتری از جدول‌ها از دیگر محوطه‌های مصر میانه و مصر علیا به دست آمده است. این مجموعه آهسته بزرگ شده است. نویگه‌باوئر و پارکر در ۱۹۶۰ تنها حدود دوازده درپوش در اختیار داشتند؛ فهرست‌های بعدی، بیش از همه فهرست سارا سایمونز، این شمار را تقریباً دو برابر کردند، هرچند چند درپوش پاره‌پاره‌اند و برخی تنها در رونوشت‌های قدیمی بر جای مانده‌اند.

خواندن جدول

یک جدول کامل سی‌وشش ستون و دوازده ردیف دارد. بالای هر ستون تاریخی از گاه‌شماری مدنی مصر آمده است؛ گاه‌شماری‌ای با سه فصل، آخت، پرت و شمو، که هر یک چهار ماه سی‌روزه داشت. هر ماه به سه هفته ده‌روزه بخش می‌شد، پس عنوان ستون در عمل چنین چیزی است: ده روز نخست از ماه دوم آخت. سی‌وشش هفته از این دست ۳۶۰ روز را پر می‌کند. در هر ستون دوازده خانه از بالا به پایین آمده است، یکی برای هر ساعت شب، و در هر خانه نام یک دکانوس نوشته شده است. ستون‌ها معمولاً از راست به چپ مرتب شده‌اند که جهت معمول نوشتار هیروگلیف است. برای به کار بستن جدول باید ستون هفته جاری را یافت و آن را به پایین خواند: دکانوس نخست نشانگر ساعت نخست است، دومی نشانگر ساعت دوم، و همین‌طور تا سپیده‌دم.

چرا نام‌ها مورب پیش می‌روند

خط مورب را خودِ گردش آسمان پدید می‌آورد. هر ستاره‌ای هر شب حدود چهار دقیقه زودتر طلوع می‌کند، پس در ده روز حدود چهل دقیقه پیش می‌افتد که نزدیک به طول یکی از این ساعت‌هاست. از این رو دکانوسی که در یک هفته نشانگر آخرین ساعت شب است، در هفته بعد نشانگر ساعت یکی‌مانده‌به‌آخر می‌شود، در هفته پس از آن نشانگر ساعت دومانده‌به‌آخر، و همین‌طور تا یکسره از شب بیرون رود. روی درپوش، نامش با هر ستون یک ردیف بالا می‌رود. طرح زیر این اصل را برای چهار هفته نخست یک جدول نشان می‌دهد و دکانوس‌ها به ترتیب طلوعشان شماره خورده‌اند.

ساعت هفته ۱ هفته ۲ هفته ۳ هفته ۴
۱ دکانوس ۱ دکانوس ۲ دکانوس ۳ دکانوس ۴
۲ دکانوس ۲ دکانوس ۳ دکانوس ۴ دکانوس ۵
۳ دکانوس ۳ دکانوس ۴ دکانوس ۵ دکانوس ۶
… … … … …
۱۲ دکانوس ۱۲ دکانوس ۱۳ دکانوس ۱۴ دکانوس ۱۵

دکانوس ۴ را دنبال کنید: از ساعت چهارم در هفته ۱ به ساعت نخست در هفته ۴ می‌رسد. بر درپوشی واقعی این الگو در هر سی‌وشش ستون ادامه می‌یابد، و همین نظم گام‌ها بود که به پژوهشگران امروزی امکان داد در آنچه فهرستی به نظر می‌رسید، ساعتی را بازشناسند.

میانه درپوش

جدول به‌ندرت یکپارچه است. بر سالم‌ترین درپوش‌ها نواری افقی از نوشته هیروگلیف از میان آن می‌گذرد که معمولاً دعای نذری است و ایزدان آسمان را به سود صاحب تابوت فرا می‌خواند. نواری عمودی از تصویرها نیز ستون‌ها را از هم جدا می‌کند و پیکره‌هایی را نشان می‌دهد که نقطه‌های اتکای آسمان مصری بودند: نوت، ایزدبانویی که پیکرش خودِ آسمان است؛ ران گاو نر، مسختیو، یعنی ستارگان دب اکبر یا هفت‌اورنگ ما؛ ساه، پیکره شکارچی (اوریون)؛ و سوپدت، ایزدبانوی سیریوس. آرایش این اجزا از درپوشی به درپوش دیگر فرق می‌کند، اما ترکیبشان آن‌قدر پایدار است که نشان دهد جدول در مقام ترکیب‌بندی واحدی اندیشیده شده بود که نجوم و دعا را به هم می‌پیوست. هیچ چیز بر درپوش زمان‌سنجی را از متن دینی جدا نمی‌کند.

ستون‌های اضافی

سی‌وشش هفته پنج روز از سال ۳۶۵روزه را بیرون از شمارش می‌گذارد. این روزهای افزوده (اپاگومنال)، که در اسطوره مصری زادروز اوزیریس، هوروس، ست، ایزیس و نفتیس بودند، بیرون از ماه‌ها قرار داشتند و برخی درپوش‌ها ستونی پایانی می‌افزایند تا ساعت این روزها را هم پوشش دهد. مشکل دومی نزدیک پایان سال پیش می‌آید، آنجا که توالی منظم دکانوس‌ها دیگر همه ساعت‌ها را به‌تمامی پر نمی‌کند. برخی درپوش‌ها در این نقطه بلوکی سه‌گوش از نام‌های ستاره‌ای اضافی می‌افزایند. نویگه‌باوئر و پارکر آن‌ها را دکانوس‌های مثلثی نامیدند، و وجودشان نشان می‌دهد که سازندگان جدول‌های مادر سراسر سال را ساعت به ساعت حساب کرده بودند و تنها الگویی را تکرار نکرده بودند.

مصریان چه چیزی را رصد می‌کردند

جدول‌ها ستارگان را نام می‌برند، اما نمی‌گویند چه چیزی رصد می‌شد. تفسیر رایج، که نویگه‌باوئر و پارکر عرضه کردند، این است که هر ساعت با طلوع یک دکانوس در افق شرقی نشان داده می‌شد و دکانوس‌ها چنان برگزیده شده بودند که طلوع‌های هلیاکی‌شان، یعنی نخستین پیدایی‌شان در سپیده‌دم پس از دوره‌ای ناپیدایی، ده روز از هم فاصله داشته باشد. در این خوانش، دکانوسی که تازه بازپدیدار شده نشانگر آخرین ساعت شب است و در هفته‌های بعد نشانگر ساعت‌هایی هر بار زودتر می‌شود. پژوهشگران دیگری استدلال کرده‌اند که ستارگان در جایگاه ثابت دیگری رصد می‌شدند، برای نمونه هنگام گذشتن از نصف‌النهار، یا اینکه قاعده رصد از سنتی به سنت دیگر تغییر کرد. بیشتر بازسازی‌ها دکانوس‌ها را در کمربندی تقریباً موازی با دایره‌البروج و در جنوب آن می‌نهند، نواری که شکارچی و سیریوس را در بر دارد. این مسئله را نمی‌توان تنها با درپوش‌ها حل کرد، زیرا رونوشت‌های بازمانده ناسازگارتر از آن‌اند که دقیقاً با هیچ آسمان واحدی جور درآیند.

رونوشت‌هایی از رونوشت‌ها

این ناسازگاری علتی دارد. سال مدنی مصر که درست ۳۶۵ روز بود روز کبیسه نداشت، پس هر چهار سال یک روز نسبت به ستارگان می‌لغزید. جدولی که هنگام ترسیم دقیق بود، پس از حدود چهل سال یک هفته کامل عقب می‌افتاد و در چند نسل بی‌مصرف می‌شد. درپوش‌ها نشانه‌های این وضع را دارند: ستون‌هایی که نسبت به تاریخ‌هایشان جابه‌جا شده‌اند، نام‌هایی که غلط نوشته یا تکرار شده‌اند، ردیف‌هایی که از خط مورب پیروی نمی‌کنند. نقاشان از روی جدول‌های مادری رونوشت برمی‌داشتند که احتمالاً در بایگانی معابد یا کارگاه‌ها نگهداری می‌شدند و مدت‌ها بود که دیگر با آسمان نمی‌خواندند. پژوهشگران با مقایسه درپوش‌ها گروه‌هایی را بازشناخته‌اند که جابه‌جایی یکسان یا مجموعه خطاهای مشترکی دارند، و برخی کوشیده‌اند از اندازه این جابه‌جایی، تاریخ رصدهای اصلی را تعیین کنند. نتایج به‌شدت به فرض‌هایی درباره قاعده رصد و شناسایی ستارگان وابسته‌اند و همچنان در حد برآورد می‌مانند.

ساعتی برای مردگان

اگر جدول‌ها هنگام نقاشی کهنه شده بودند، برای کاربرد عملی ساخته نشده بودند، و جایگاهشان هدفشان را روشن می‌کند. درپوش درست بر چهره مرده قرار داشت و او به آن می‌نگریست، همان‌گونه که زندگان به آسمان شب می‌نگرند. دین تدفینی مصر مردگان را در حال پیوستن به ستارگان و همسفری با خورشید در ساعت‌های شب تصور می‌کرد، و جدولی از ساعت‌ها دانشی بود که درگذشته می‌توانست با خود به آن سفر ببرد. بیشتر مصرشناسان این جدول‌ها را بخشی از اسباب دینی تابوت می‌دانند، در کنار «متون تابوت» که کنارشان نقاشی شده است. اینکه نجوم واقعی را حفظ کرده‌اند، از آن روست که از روی اسنادی رونویسی شدند که روزگاری آسمان واقعی را وصف می‌کردند.

آنچه پس از آن آمد

جدول‌های مورب پس از پادشاهی میانه از تابوت‌ها ناپدید می‌شوند، اما محتوایشان از میان نرفت. فهرست دکانوس‌ها به سقف آرامگاه‌ها و معابد رفت، نخست به سقف آرامگاه سننموت حدود ۱۴۷۰ پیش از میلاد، جایی که دکانوس‌ها به‌جای جدولی کاربردی، به‌صورت فهرستی همراه با ایزدان وابسته‌شان ظاهر می‌شوند. یادمان (آرامگاه نمادین) ستی یکم در آبیدوس «کتاب نوت» را افزود که چرخه پیدایی و ناپیدایی دکانوس‌ها را به زبان اسطوره توضیح می‌دهد. حدود ۱۱۰۰ پیش از میلاد، آرامگاه‌های شاهی دوره رامسسی ساعتی دیگر را معرفی کردند که بر گذر ستارگان از جایگاه‌هایی نزدیک نصف‌النهار استوار بود. خود فهرست دکانوس‌ها، پالایش‌یافته و بازآرایی‌شده در قالب آنچه پژوهشگران امروزی خانواده‌های فهرست می‌نامند، به ذخیره‌ای بدل شد که معابد دوره متأخر، طالع‌بینان هلنیستی و سرانجام سنت جادویی از آن بهره گرفتند.

بازیابی جدول‌ها

تابوت‌ها از راه کاوش‌های اوایل قرن بیستم در اسیوط به موزه‌ها رسیدند: امیل شاسینا و شارل پالانک برای مؤسسه فرانسوی قاهره در ۱۹۰۳، دیوید هوگارث برای موزه بریتانیا در ۱۹۰۶–۱۹۰۷، و هیئت ایتالیایی ارنستو اسکیاپارلی میان ۱۹۰۶ و ۱۹۱۳ که مجموعه بزرگی از اسیوط را به تورین فرستاد. مقاله الکساندر پوگو در ۱۹۳۲ در نشریه «ایزیس» (Isis) با درپوش‌ها چون گاه‌شمار و ساعت رفتار کرد، و نخستین جلد «متون نجومی مصری» نویگه‌باوئر و پارکر، منتشرشده در ۱۹۶۰، جدول‌های شناخته‌شده را ویراست و تفسیری را عرضه کرد که هنوز به کار می‌رود. پژوهش‌های بعدی سارا سایمونز، خوان آنتونیو بلمونته و خوسه لول و دیگران این مجموعه را گسترش داده و آن را با آسمان‌های محاسبه‌شده سنجیده‌اند. از ۲۰۰۳ طرح آلمانی-مصری اسیوط به سرپرستی یوخم کال خود گورستان را ثبت کرده و بافت باستان‌شناختی تابوت‌ها را به آن‌ها بازگردانده است.

گام بعدی

برای ستاره‌ای که بازگشتش سال مصری را می‌گشود، به صفحه «سیریوس، سوتیس و سال» سر بزنید. برای اینکه دوازده ساعتِ دکانوسی چگونه نیمی از روز امروزی شد، صفحه «دوازده ساعت شب» را ببینید. برای ساعت‌هایی که در آرامگاه‌های شاهی جای این جدول‌ها را گرفتند، «ساعت‌های ستاره‌ای رامسسی» را بخوانید، و برای سقف‌هایی که فهرست دکانوس‌ها را به آینده بردند، صفحه «سقف‌های نجومی» را. تاریخ دکانوس‌ها بخشی از دانشنامه Tarot Academy به پنجاه‌ودو زبان است.

پرسش‌های متداول

جدول ستاره‌ای مورب چیست؟

جدولی از نام ستارگان که درون درپوش تابوتی مصری نقاشی شده و معمولاً به دوره حدود ۲۱۰۰ تا ۱۸۰۰ پیش از میلاد تعلق دارد. سی‌وشش ستونش نماینده هفته‌های ده‌روزه سال مدنی و دوازده ردیفش نماینده ساعت‌های شب‌اند، و در هر خانه نام دکانوسی آمده که در آن هفته نشانگر آن ساعت است. این کهن‌ترین گونه ساعت ستاره‌ای شناخته‌شده است.

چرا به آن‌ها مورب می‌گویند؟

چون هر ستاره با پیش رفتن سال نشانگر ساعتی زودتر می‌شود. ستاره هر ده روز حدود چهل دقیقه زودتر طلوع می‌کند، یعنی تقریباً یک ساعتِ جدول، پس نامش در هر ستون پیاپی یک ردیف بالا می‌رود. این گام‌ها که در سراسر جدول تکرار می‌شوند، خط‌های کجی از یک نام واحد پدید می‌آورند که نام امروزی جدول‌ها از آن‌هاست.

جدول‌های ستاره‌ای مورب کجا پیدا شدند؟

بیشترشان در گورستان اسیوط در مصر میانه، جایی که فرمانداران ایالتی و کارگزاران دوره میانی نخست و آغاز پادشاهی میانه در تابوت‌های چوبی نقاشی‌شده به خاک سپرده می‌شدند. شمار کمتری از دیگر محوطه‌های مصر می‌آیند. این تابوت‌ها در اوایل قرن بیستم از خاک بیرون آورده شدند و اکنون میان موزه‌هایی در مصر و اروپا پراکنده‌اند.

چند جدول ستاره‌ای مورب بر جای مانده است؟

بیش از بیست جدول که بسیاری از آن‌ها ناقص‌اند. نویگه‌باوئر و پارکر در ۱۹۶۰ با حدود دوازده جدول کار می‌کردند و فهرست‌های بعدی، به‌ویژه فهرست سارا سایمونز، این شمار را تقریباً دو برابر کردند. برخی تنها به‌صورت پاره یا در رونوشت‌های قدیمی‌تر بر جای مانده‌اند، از این رو جمع کل بسته به اینکه چه چیزی شمرده شود، میان فهرست‌ها اندکی فرق می‌کند.

آیا کسی واقعاً با این جدول‌ها زمان را می‌سنجید؟

احتمالاً نه با رونوشت‌های نقاشی‌شده. گاه‌شماری مدنی ۳۶۵روزه هر چهار سال یک روز نسبت به ستارگان می‌لغزید، پس جدول در حدود چهل سال یک هفته عقب می‌افتاد، و درپوش‌ها جابه‌جایی‌ها و خطاهایی دارند که آن‌ها را بی‌مصرف می‌کرد. این جدول‌ها برای استفاده مردگان از روی جدول‌های مادر کهن‌تر رونویسی شدند. خود جدول‌های مادر باید روزگاری آسمان واقعی را وصف کرده باشند.

در میانه جدول چه چیزی نشان داده شده است؟

بر درپوش‌هایی که سالم‌تر مانده‌اند، نواری افقی از نوشته، معمولاً دعای نذری که ایزدان آسمان را فرا می‌خواند، و نواری عمودی از پیکره‌ها: نوت ایزدبانوی آسمان، ران گاو نر (ستارگان دب اکبر یا هفت‌اورنگ)، ساه پیکره شکارچی (اوریون) و سوپدت ایزدبانوی سیریوس. این پیکره‌ها نقطه‌های مرجع ثابت آسمان مصری را در کنار دکانوس‌های جابه‌جاشونده نشان می‌دهند.

دکانوس‌های مثلثی چیستند؟

نام‌های ستاره‌ای اضافی که برخی درپوش‌ها نزدیک پایان سال در بلوکی سه‌گوش می‌آورند، آنجا که توالی منظم دکانوس‌ها دیگر همه ساعت‌ها را به‌تمامی پر نمی‌کند. این اصطلاح برچسبی امروزی است که نویگه‌باوئر و پارکر وضع کردند. برخی درپوش‌ها ستونی هم برای پنج روز افزوده بیرون از سی‌وشش هفته می‌افزایند.

آیا دکانوس‌ها هنگام طلوع رصد می‌شدند یا هنگام گذر از نصف‌النهار؟

تفسیر رایج این است که هر ساعت با طلوع یک دکانوس در شرق نشان داده می‌شد و دکانوس‌ها چنان چیده شده بودند که طلوع‌های هلیاکی‌شان ده روز با هم فاصله داشت. برخی پژوهشگران قاعده‌های رصدی دیگری، از جمله گذر از نصف‌النهار، پیشنهاد می‌کنند. جدول‌ها تنها نام‌ها و ترتیبشان را ثبت کرده‌اند، پس روش را باید استنباط کرد، و هیچ بازسازی‌ای با همه رونوشت‌ها جور نیست.

دکانوس‌های این جدول‌ها کدام ستارگان امروزی‌اند؟

تنها دو مورد قطعی است: ساه با ستارگان شکارچی (اوریون) و سوپدت با سیریوس مطابقت دارد. برای بقیه، پژوهشگران شناسایی‌هایی در کمربندی از آسمان، تقریباً در جنوب دایره‌البروج و موازی با آن، پیشنهاد کرده‌اند، اما بر سر جزئیات هم‌نظر نیستند و بیشتر این شناسایی‌ها را بهتر است فرضیه دانست.

پس از پادشاهی میانه چه بر سر جدول‌های مورب آمد؟

دیگر بر تابوت‌ها نقاشی نشدند، اما فهرست دکانوس‌ها ماند. این فهرست به سقف آرامگاه‌ها و معابد رفت، نخست در آرامگاه سننموت حدود ۱۴۷۰ پیش از میلاد، و آرامگاه‌های شاهی رامسسی حدود ۱۱۰۰ پیش از میلاد گونه تازه‌ای از ساعت ستاره‌ای را معرفی کردند که بر جایگاه‌های نصف‌النهاری استوار بود. دکانوس‌ها از راه فهرست‌های بعدی به طالع‌بینی هلنیستی و، بسیار دیرتر، به تاروت رسیدند.

آخرین نوشته‌ها

حکمت باستانی کارت‌های تاروت را کشف کنید و اسرار سفر معنوی خود را باز کنید. وبلاگ ما دروازه شما به درک نمادگرایی غنی، معانی و کاربردهای عملی خواندن تاروت است.