Pierwsze dokumenty dekanów

Diagonalne tabele gwiazdowe

Około 2100 r. p.n.e. malarze w Środkowym Egipcie wypełniali wnętrze niektórych wiek trumien siatką nazw gwiazd: jedna kolumna na każdy dziesięciodniowy tydzień roku, jeden wiersz na każdą godzinę nocy. Ponieważ z upływem tygodni każda gwiazda wyznacza coraz wcześniejszą godzinę, jej nazwa wspina się po siatce wzdłuż przekątnej. Te tabele to najstarsze znane zegary gwiazdowe i najwcześniejsze pełne listy trzydziestu sześciu dekanów.

kolumn tygodni
36
wierszy godzin
12
r. p.n.e., najstarsze wieka
ok. 2100

Anatomia tabeli gwiazdowej

Tabela diagonalna to przedmiot zaprojektowany, którego części można nazwać po kolei: wieko, na którym ją namalowano, kolumny i wiersze, sama przekątna, postacie i tekst pośrodku, dodatkowe kolumny na krawędzi oraz pytania, na które wciąż nie ma odpowiedzi.

⚰️

Wieko jako niebo

podłoże od I Okresu Przejściowego do Średniego Państwa

Tabele malowano na wewnętrznej stronie prostokątnych drewnianych wiek trumien, tuż nad twarzą złożonego w środku człowieka. Dla zmarłego wieko znajdowało się tam, gdzie powinno być nocne niebo, a tabela gwiazdowa zamieniała tę powierzchnię w użytkową mapę godzin.

🏺

Pracownie z Asjut

Asjut, Środkowy Egipt ok. 2100–1800 r. p.n.e.

Większość znanych tabel pochodzi z nekropoli Asjut, starożytnego Zawti, stolicy trzynastego nomu Górnego Egiptu. Tamtejszych nomarchów i urzędników chowano w bogato malowanych trumnach, a resztę dostarczyło kilka innych stanowisk. Liczba znanych tabel wzrosła z mniej więcej tuzina do ponad dwudziestu.

📅

Trzydzieści sześć kolumn tygodni

oś pozioma kalendarz cywilny

Każda kolumna należy do jednego dziesięciodniowego tygodnia roku cywilnego i ma u góry jego datę: pierwsza, środkowa lub ostatnia dziesiątka dni danego miesiąca w jednej z trzech pór roku, Achet, Peret i Szemu. Dwanaście miesięcy po trzydzieści dni daje trzydzieści sześć kolumn.

🕛

Dwanaście wierszy godzin

oś pionowa jedna noc w każdej kolumnie

W dół każdej kolumny biegnie dwanaście pól, po jednym na każdą godzinę nocy, a w każdym polu stoi nazwa dekanu, który w danym tygodniu wyznacza tę godzinę. Czytana z góry na dół kolumna to cała noc jednego dziesięciodniowego tygodnia.

↗️

Przekątna

wzór jeden krok na tydzień

Gwiazda wschodzi każdej nocy około czterech minut wcześniej, czyli mniej więcej o czterdzieści minut na tydzień. Dekan, który w jednym tygodniu wyznacza dwunastą godzinę, w następnym wyznacza więc jedenastą, a jego nazwa z każdą kolumną przesuwa się o wiersz w górę i kreśli przekątną, od której tabele wzięły nazwę.

🐂

Pas z postaciami nieba

środek wieka obrazy wśród nazw

Na dobrze zachowanych wiekach kolumny przerywa pionowy pas obrazów. Widać na nim boginię nieba Nut, Udziec byka (Meschetiu, nasz Wielki Wóz), Sah, czyli postać Oriona, oraz Sopdet, boginię Syriusza: stałe punkty egipskiego nieba.

📜

Pas tekstu

środek wieka modlitwa wewnątrz zegara

Na wielu wiekach siatkę przecina poziomy pas tekstu hieroglificznego, zwykle formuła ofiarna wzywająca bóstwa nieba na rzecz zmarłego. Astronomia i modlitwa dzielą jedną powierzchnię, a malarze traktowali je jako części jednej kompozycji.

➕

Pięć dodatkowych dni

skraj siatki dni poza rachubą

Trzydzieści sześć tygodni to 360 dni, a rok cywilny dodawał pięć dni epagomenalnych, by osiągnąć 365. Niektóre tabele dokładają na ten krótki okres ostatnią kolumnę z własnym zestawem gwiazd wyznaczających godziny, tak by zegar obejmował cały rok.

🔺

Dekany trójkątne

skraj siatki nazwa współczesna

Pod koniec roku regularny ciąg nie wypełnia siatki bez reszty. Na niektórych wiekach pojawia się trójkątny blok dodatkowych nazw gwiazd, które Neugebauer i Parker nazwali „dekanami trójkątnymi”; służyły wyłącznie temu, by zegar działał także przez te tygodnie.

🔭

Wschody czy przejścia?

obserwacja współczesny spór

Według standardowej interpretacji każdą godzinę wyznaczał dekan wschodzący na wschodzie. Część badaczy twierdzi, że gwiazdy obserwowano w innym stałym położeniu, na przykład w chwili przejścia przez południk. Tabele podają nazwy, a nie metody, więc regułę obserwacji trzeba odtworzyć.

✍️

Kopie kopii

przekaz o dekady przestarzałe

Kalendarz 365-dniowy bez dnia przestępnego przesuwa się względem gwiazd o cały tydzień w ciągu mniej więcej czterdziestu lat. Wiele wiek ma przesunięte kolumny, błędnie zapisane nazwy albo wewnętrzne sprzeczności: znak, że malarze kopiowali starsze tabele wzorcowe na potrzeby pochówków długo po tym, jak przestały one zgadzać się z niebem.

❓

Które gwiazdy?

część nierozwiązana dwie kotwice, wiele domysłów

Sah to Orion, a Sopdet to Syriusz. Poza tymi dwoma gwiazdy kryjące się za nazwami pozostają przedmiotem sporu. Większość rekonstrukcji umieszcza dekany w pasie na południe od ekliptyki, ale tabele zapisują tylko nazwy i ich kolejność, więc pewne identyfikacje należą do rzadkości.

Odkrywcy i wydawcy

Archeolodzy, którzy wydobyli trumny z Asjut z ziemi, i historycy astronomii, którzy ustalili, co mówią ich siatki.

Émile Chassinat

1868–1948 Francja i Egipt

Dyrektor Francuskiego Instytutu Archeologii Orientalnej w Kairze, który wraz z Charles'em Palanque'iem prowadził w 1903 roku wykopaliska w Asjut i opublikował znaleziska, w tym malowane trumny tego rodzaju, na jakich widnieją tabele gwiazdowe.

Ernesto Schiaparelli

1856–1928 Włochy i Egipt

Dyrektor Muzeum Egipskiego w Turynie, którego włoska misja prowadziła wykopaliska w Asjut w latach 1906–1913 i przywiozła do Europy jeden z największych zbiorów wyposażenia grobowego z Asjut.

David George Hogarth

1862–1927 Wielka Brytania i Egipt

Archeolog, który w latach 1906–1907 prowadził wykopaliska w Asjut dla British Museum i wzbogacił londyńską kolekcję o trumny ze Średniego Państwa z tej samej nekropoli.

Alexander Pogo

aktywny w latach 30. XX wieku Stany Zjednoczone

Historyk astronomii, który w 1932 roku opublikował w czasopiśmie „Isis” tabele z wiek trumien z Asjut jako kalendarze i zegary gwiazdowe; było to jedno z pierwszych opracowań traktujących je jako dokumenty astronomiczne.

Otto Neugebauer

1899–1990 Austria i Stany Zjednoczone

Historyk nauk ścisłych, który wraz z Richardem Parkerem poświęcił pierwszy tom „Egyptian Astronomical Texts” (1960) wczesnym dekanom i tabelom diagonalnym; od tego wydania zaczynają się wszystkie późniejsze prace.

Richard A. Parker

1905–1993 Stany Zjednoczone

Egiptolog i znawca kalendarza egipskiego, którego odczytanie dat, pór roku i nazw gwiazd pozwoliło wyjaśnić, dlaczego tabele biegną po przekątnej i jak dobierano dekany.

Sarah Symons

aktywna od lat 90. Wielka Brytania i Kanada

Historyczka astronomii egipskiej, która skatalogowała znane tabele diagonalne i ich warianty, mniej więcej podwajając korpus dostępny Neugebauerowi i Parkerowi i umożliwiając porównywanie kopii.

Juan Antonio Belmonte

aktywny od lat 90. Hiszpania

Archeoastronom, który wraz z José Lullem i innymi badaczami sprawdzał tabele na tle obliczonego nieba i zaproponował identyfikacje gwiazd oraz daty kryjących się za nimi obserwacji.

Jochem Kahl

aktywny od lat 90. Niemcy i Egipt

Egiptolog, który od 2003 roku kieruje niemiecko-egipskim Projektem Asjut, wracając na nekropolę, z której pochodzi większość tabel gwiazdowych, i dokumentując jej grobowce w pierwotnym kontekście.

Najstarsze zegary gwiazdowe

Mniej więcej między 2100 a 1800 r. p.n.e., w I Okresie Przejściowym i na początku Średniego Państwa, malarze w Środkowym Egipcie wypełniali wnętrze niektórych drewnianych wiek trumien siatką nazw gwiazd. Właściwie odczytana siatka mówi, która gwiazda wyznacza każdą godzinę nocy w każdym dziesięciodniowym tygodniu roku. To diagonalne tabele gwiazdowe, najstarsze znane zegary gwiazdowe na świecie i najwcześniejsze pełne dokumenty trzydziestu sześciu dekanów. Współczesna nazwa pochodzi od ich najbardziej widocznej cechy: z tygodnia na tydzień nazwa każdej gwiazdy przesuwa się o kolumnę w bok i o wiersz w górę, więc jedna nazwa tworzy na wieku ukośną linię. Wszystko, co później pojawiło się w tradycji dekanów, od sufitów Nowego Państwa po dekanaty astrologii hellenistycznej, wywodzi się z systemu zapisanego w tych tabelach.

Asjut i jego trumny

Większość znanych tabel pochodzi z Asjut, starożytnego Zawti, stolicy trzynastego nomu Górnego Egiptu i ośrodka kultu boga-szakala Upuauta. Tamtejszych nomarchów i urzędników chowano w skałach na zachód od miasta, w prostokątnych drewnianych trumnach malowanych od wewnątrz i z zewnątrz: listy ofiar, fryzy z przedmiotami potrzebnymi zmarłemu, zaklęcia z Tekstów Sarkofagów, a na niewielkiej części wiek także tabela gwiazdowa. Mniejsza liczba tabel pochodzi z innych stanowisk w Środkowym i Górnym Egipcie. Korpus rósł powoli. Neugebauer i Parker mogli w 1960 roku oprzeć się na mniej więcej tuzinie wiek; późniejsze katalogi, przede wszystkim katalog Sarah Symons, z grubsza podwoiły tę liczbę, choć kilka wiek zachowało się we fragmentach, a niektóre znamy tylko z dawnych kopii.

Jak czytać siatkę

Kompletna tabela to siatka złożona z trzydziestu sześciu kolumn i dwunastu wierszy. Każda kolumna ma u góry datę w egipskim kalendarzu cywilnym, który dzielił się na trzy pory roku, Achet, Peret i Szemu, każdą po cztery miesiące trzydziestodniowe. Każdy miesiąc dzielił się na trzy dziesięciodniowe tygodnie, więc nagłówek brzmi w praktyce: pierwsza dziesiątka dni drugiego miesiąca Achet. Trzydzieści sześć takich tygodni wypełnia 360 dni. W dół każdej kolumny biegnie dwanaście pól, po jednym na każdą godzinę nocy, a w każdym polu stoi nazwa dekanu. Kolumny zwykle ułożone są od prawej do lewej, w naturalnym kierunku pisma hieroglificznego. Aby skorzystać z tabeli, trzeba znaleźć kolumnę bieżącego tygodnia i czytać ją z góry na dół: pierwszy dekan wyznacza pierwszą godzinę, drugi drugą i tak dalej aż do świtu.

Dlaczego nazwy biegną po przekątnej

Przekątna wynika z ruchu nieba. Każda gwiazda wschodzi co noc około czterech minut wcześniej, więc w ciągu dziesięciu dni zyskuje mniej więcej czterdzieści minut, czyli blisko tyle, ile trwa jedna z tych godzin. Dekan, który w jednym tygodniu wyznacza ostatnią godzinę nocy, w następnym wyznacza zatem przedostatnią, tydzień później trzecią od końca i tak dalej, aż w ogóle wyjdzie poza noc. Na wieku jego nazwa z każdą kolumną przesuwa się o wiersz w górę. Poniższy schemat pokazuje tę zasadę dla pierwszych czterech tygodni tabeli; dekany ponumerowano w kolejności wschodów.

Godzina Tydzień 1 Tydzień 2 Tydzień 3 Tydzień 4
1 Dekan 1 Dekan 2 Dekan 3 Dekan 4
2 Dekan 2 Dekan 3 Dekan 4 Dekan 5
3 Dekan 3 Dekan 4 Dekan 5 Dekan 6
… … … … …
12 Dekan 12 Dekan 13 Dekan 14 Dekan 15

Dekan 4 przechodzi od czwartej godziny w tygodniu 1 do pierwszej godziny w tygodniu 4. Na prawdziwym wieku wzór ciągnie się przez wszystkie trzydzieści sześć kolumn, a właśnie regularność tych kroków pozwoliła współczesnym badaczom rozpoznać zegar w czymś, co wyglądało na zwykłą listę.

Środek wieka

Siatka rzadko biegnie bez przerw. Na najlepiej zachowanych wiekach przecina ją poziomy pas tekstu hieroglificznego, zazwyczaj formuła ofiarna wzywająca bóstwa nieba na rzecz właściciela trumny. Kolumny rozdziela też pionowy pas obrazów z postaciami, które stanowiły punkty oparcia egipskiego nieba: Nut, bogini, której ciało jest niebem; Udziec byka, czyli Meschetiu, gwiazdy naszego Wielkiego Wozu; Sah, postać Oriona; oraz Sopdet, bogini Syriusza. Układ różni się od wieka do wieka, ale zestaw powtarza się na tyle konsekwentnie, że widać, iż tabelę pomyślano jako jedną kompozycję łączącą astronomię z modlitwą. Nic na wieku nie oddziela pomiaru czasu od tekstu religijnego.

Dodatkowe kolumny

Trzydzieści sześć tygodni pozostawia poza rachubą pięć dni 365-dniowego roku. Te dni epagomenalne, w egipskim micie dni narodzin Ozyrysa, Horusa, Seta, Izydy i Neftydy, leżały poza miesiącami, a niektóre wieka dokładają ostatnią kolumnę, by zegar obejmował również je. Drugi problem pojawia się pod koniec roku, gdzie regularny ciąg dekanów nie wypełnia już bez reszty każdej godziny. W tym miejscu niektóre wieka mają trójkątny blok dodatkowych nazw gwiazd. Neugebauer i Parker nazwali je „dekanami trójkątnymi”, a ich obecność pokazuje, że twórcy tabel wzorcowych opracowali cały rok godzina po godzinie, zamiast po prostu powtarzać jeden wzór.

Co obserwowali Egipcjanie

Tabele podają nazwy gwiazd, ale nie mówią, co obserwowano. Według standardowej interpretacji, przedstawionej przez Neugebauera i Parkera, każdą godzinę wyznaczał dekan wschodzący na wschodnim horyzoncie, a dekany dobrano tak, by ich heliakalne wschody, czyli pierwsze pojawienia się o świcie po okresie niewidoczności, wypadały co dziesięć dni. W tym ujęciu dekan, który właśnie powrócił na niebo, wyznacza ostatnią godzinę nocy, a w kolejnych tygodniach coraz wcześniejsze godziny. Inni badacze dowodzili, że gwiazdy obserwowano w innym stałym położeniu, na przykład w chwili przejścia przez południk, albo że reguła zmieniała się w zależności od tradycji. Większość rekonstrukcji umieszcza dekany w pasie mniej więcej równoległym do ekliptyki i leżącym na południe od niej, obejmującym Oriona i Syriusza. Samych wiek nie da się użyć do rozstrzygnięcia tej kwestii, bo zachowane kopie są zbyt niespójne, by dokładnie pasowały do jakiegokolwiek jednego nieba.

Kopie kopii

Ta niespójność ma swoją przyczynę. Egipski rok cywilny liczący dokładnie 365 dni nie miał dnia przestępnego, więc przesuwał się względem gwiazd o jeden dzień co cztery lata. Tabela trafna w chwili sporządzenia po mniej więcej czterdziestu latach rozmijała się z niebem o cały tydzień, a w ciągu kilku pokoleń stawała się bezużyteczna. Wieka wykazują te objawy: kolumny przesunięte względem dat, nazwy zapisane z błędami lub powtórzone, wiersze, które nie trzymają się przekątnej. Malarze kopiowali tabele wzorcowe, przechowywane prawdopodobnie w archiwach świątyń lub warsztatów, które dawno przestały zgadzać się z niebem. Porównując wieka, badacze wyodrębnili grupy o wspólnym przesunięciu lub wspólnym zestawie błędów, a niektórzy próbowali datować pierwotne obserwacje na podstawie wielkości przesunięcia. Wyniki w dużej mierze zależą od założeń co do reguły obserwacji i identyfikacji gwiazd i pozostają szacunkami.

Zegar dla zmarłego

Skoro tabele w chwili malowania były już nieaktualne, nie służyły do praktycznego użytku, a ich położenie tłumaczy, czemu służyły. Wieko leżało tuż nad twarzą zmarłego, który patrzył na nie tak, jak żywi patrzą na nocne niebo. Egipskie wierzenia pogrzebowe zakładały, że zmarli dołączają do gwiazd i wędrują ze słońcem przez godziny nocy, a tabela godzin była wiedzą, którą zmarły mógł zabrać w tę podróż. Większość egiptologów uważa tabele za część religijnego wyposażenia trumny, obok Tekstów Sarkofagów malowanych tuż obok. To, że zachowują prawdziwą astronomię, wynika z kopiowania ich z dokumentów, które kiedyś opisywały rzeczywiste niebo.

Co przyszło potem

Po Średnim Państwie tabele diagonalne znikają z trumien, ale ich treść przetrwała. Lista dekanów przeniosła się na sufity grobowców i świątyń, poczynając od sufitu w grobowcu Senenmuta z około 1470 r. p.n.e., gdzie dekany występują jako lista wraz z przypisanymi im bóstwami, a nie jako działająca siatka zegara. Cenotaf Setiego I w Abydos dołożył Księgę Nut, która w kategoriach mitycznych objaśnia cykl widoczności dekanów. Około 1100 r. p.n.e. grobowce królewskie epoki Ramessydów wprowadziły inny zegar, oparty na gwiazdach przechodzących przez położenia w pobliżu południka. Sama lista dekanów, poprawiana i przekształcana w to, co współcześni badacze nazywają rodzinami list, stała się zasobem, z którego czerpały świątynie Epoki Późnej, astrolodzy hellenistyczni, a w końcu tradycja magiczna.

Odzyskiwanie tabel

Trumny trafiły do muzeów dzięki wykopaliskom w Asjut na początku XX wieku: Émile'a Chassinata i Charles'a Palanque'a dla Instytutu Francuskiego w Kairze w 1903 roku, Davida Hogartha dla British Museum w latach 1906–1907 oraz włoskiej misji Ernesta Schiaparellego w latach 1906–1913, która wysłała do Turynu duży zbiór z Asjut. Artykuł Alexandra Pogo z 1932 roku w czasopiśmie „Isis” potraktował wieka jako kalendarze i zegary, a pierwszy tom „Egyptian Astronomical Texts” Neugebauera i Parkera, wydany w 1960 roku, zawierał edycję znanych tabel i przedstawiał interpretację, której używa się do dziś. Późniejsze prace Sarah Symons, Juana Antonia Belmontego i José Lulla oraz innych badaczy poszerzyły korpus i sprawdziły go na tle obliczonego nieba. Od 2003 roku niemiecko-egipski Projekt Asjut pod kierunkiem Jochema Kahla dokumentuje samą nekropolę, przywracając trumnom ich kontekst archeologiczny.

Dokąd dalej

O gwieździe, której powrót otwierał egipski rok, przeczytasz na stronie Syriusz, Sotis i rok. O tym, jak dwanaście godzin dekanów stało się połową współczesnej doby, opowiada strona Dwanaście godzin nocy. Zegary, które w grobowcach królewskich zastąpiły te tabele, opisuje strona Ramessydzkie zegary gwiazdowe, a sufity, które przeniosły listę dekanów dalej — strona Sufity astronomiczne. Historia dekanów wchodzi w skład kompendium Tarot Academy w pięćdziesięciu dwóch językach.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest diagonalna tabela gwiazdowa?

To siatka nazw gwiazd namalowana na wewnętrznej stronie wieka egipskiej trumny, zwykle z okresu około 2100–1800 r. p.n.e. Jej trzydzieści sześć kolumn odpowiada dziesięciodniowym tygodniom roku cywilnego, a dwanaście wierszy godzinom nocy; każde pole podaje dekan, który wyznacza daną godzinę w danym tygodniu. To najstarszy znany rodzaj zegara gwiazdowego.

Dlaczego nazywa się je diagonalnymi?

Ponieważ w miarę upływu roku każda gwiazda wyznacza coraz wcześniejszą godzinę. Gwiazda wschodzi co dziesięć dni o około czterdzieści minut wcześniej, czyli mniej więcej o jedną godzinę tabeli, więc jej nazwa w każdej kolejnej kolumnie przesuwa się o wiersz w górę. Powtarzane w całej siatce kroki tworzą ukośne linie tej samej nazwy i od nich tabele otrzymały współczesną nazwę.

Gdzie znaleziono diagonalne tabele gwiazdowe?

Głównie na nekropoli Asjut w Środkowym Egipcie, gdzie nomarchów i urzędników z I Okresu Przejściowego i wczesnego Średniego Państwa chowano w malowanych drewnianych trumnach. Mniejsza ich liczba pochodzi z innych stanowisk egipskich. Trumny wydobyto na początku XX wieku i dziś są rozproszone po muzeach Egiptu i Europy.

Ile diagonalnych tabel gwiazdowych się zachowało?

Ponad dwadzieścia, wiele z nich niekompletnych. Neugebauer i Parker pracowali w 1960 roku na mniej więcej tuzinie, a późniejsze katalogi, zwłaszcza katalog Sarah Symons, z grubsza podwoiły tę liczbę. Niektóre przetrwały tylko we fragmentach lub we wcześniejszych kopiach, więc łączna liczba nieco się różni w zależności od katalogu i od tego, co się w nim liczy.

Czy ktoś rzeczywiście odczytywał z tych tabel czas?

Z malowanych kopii prawdopodobnie nie. Kalendarz cywilny liczący 365 dni przesuwał się względem gwiazd o jeden dzień co cztery lata, więc tabela po mniej więcej czterdziestu latach rozmijała się z niebem o tydzień, a na wiekach widać przesunięcia i błędy, które czyniłyby je bezużytecznymi. Kopiowano je ze starszych tabel wzorcowych na użytek zmarłych. Same wzorce musiały kiedyś opisywać prawdziwe niebo.

Co przedstawia środek tabeli?

Na dobrze zachowanych wiekach jest tam poziomy pas tekstu, zwykle formuła ofiarna wzywająca bóstwa nieba, oraz pionowy pas postaci: Nut, bogini nieba, Udziec byka (gwiazdy Wielkiego Wozu), Sah, czyli postać Oriona, i Sopdet, bogini Syriusza. Oznaczają one stałe punkty odniesienia egipskiego nieba obok przesuwających się dekanów.

Czym są dekany trójkątne?

To dodatkowe nazwy gwiazd, które niektóre wieka umieszczają w trójkątnym bloku pod koniec roku, gdzie regularny ciąg dekanów nie wypełnia już bez reszty każdej godziny. Termin jest współczesną etykietą wprowadzoną przez Neugebauera i Parkera. Niektóre wieka mają też kolumnę na pięć dni epagomenalnych spoza trzydziestu sześciu tygodni.

Czy dekany obserwowano przy wschodzie, czy przy przejściu przez południk?

Według standardowej interpretacji każdą godzinę wyznaczał dekan wschodzący na wschodzie, a dekany rozmieszczono tak, by ich heliakalne wschody wypadały co dziesięć dni. Niektórzy badacze proponują inne reguły obserwacji, w tym przejścia przez południk. Tabele zapisują tylko nazwy i ich kolejność, więc metodę trzeba wywnioskować, a żadna rekonstrukcja nie pasuje do wszystkich kopii.

Którym współczesnym gwiazdom odpowiadają dekany z tych tabel?

Pewne są tylko dwie identyfikacje: Sah odpowiada gwiazdom Oriona, a Sopdet Syriuszowi. Dla pozostałych badacze proponują identyfikacje w pasie nieba leżącym mniej więcej na południe od ekliptyki i równolegle do niej, ale nie zgadzają się co do szczegółów, a większość identyfikacji najlepiej traktować jako hipotezy.

Co stało się z tabelami diagonalnymi po Średnim Państwie?

Przestano malować je na trumnach, ale lista dekanów przetrwała. Przeniosła się na sufity grobowców i świątyń, poczynając od grobowca Senenmuta z około 1470 r. p.n.e., a królewskie grobowce epoki Ramessydów około 1100 r. p.n.e. wprowadziły nowy typ zegara gwiazdowego, oparty na położeniach względem południka. Za pośrednictwem późniejszych list dekany trafiły do astrologii hellenistycznej, a znacznie później do tarota.

Najnowsze wpisy

Odkryj starożytną mądrość kart tarota i odkryj tajemnice swojej duchowej podróży. Nasz blog jest Twoją bramą do zrozumienia bogatej symboliki, znaczeń i praktycznych zastosowań czytania tarota.