Талқин тизимлари

Вен Ван Гуа, Олти Чизиқ усули

Хитойлик профессионал фолбинларнинг аксарияти амалда фойдаланадиган, Ғарб китобхонлари эса деярли ҳеч қачон учратмайдиган усул. У ҳар бир чизиққа Ердаги шохни ва Беш фазадан бирини бириктиради, бир чизиқни сиз, бошқасини эса масала сифатида белгилайди ва жавобни бу унсурларнинг бир-бирини қандай озиқлантириши ёки уларга ҳужум қилишидан ҳисоблаб чиқаради. Ҳукм ва чизиқ матнларига деярли мурожаат қилинмайди.

6
таҳлил қилинадиган чизиқ
5
фаза
2,000
йиллик амалиёт

Таркибий қисмлар

Олти Чизиқ фоли ташланган гексаграмма устига қўйилган қатламлар йиғиндисидир. Ҳар бири оддий шакл ташимайдиган маълумотни беради, таҳлил эса улар орасидаги ўзаро таъсирдир.

🔗

На Цзя: поялар бириктирилиши

Хитой мил. авв. 1-аср

Цзин Фаннинг олти чизиққа гексаграмма қайси триграммалардан тузилганига қараб Самовий поялар ва Ердаги шохларни бириктириш тизими. Кейинги ҳамма нарса шу тақсимотнинг тўғри бажарилишига боғлиқ.

🐁

Ердаги шохлар

Хитой Хандан бошлаб

Ўн иккита шох, ҳар бири Беш фазадан бирини, компас йўналишини, ойни, икки соатлик даврни ва ҳайвонни ташийди. Чизиқ шохга эга бўлгач, уни ҳар бир бошқа чизиқ билан таққослаш мумкин бўлган хусусиятларга эга бўлади.

🌊

Беш фаза

Хитой Хандан бошлаб

Ёғоч, Олов, Тупроқ, Металл ва Сув, туғилиш ва бошқарув айланишлари билан боғланган. Сизни билдирувчи чизиқ атрофдаги чизиқлар томонидан туғдириладими ёки енгиладими, ҳукмнинг асосий қисми шудир.

🏯

Саккиз сарой

Хитой мил. авв. 1-аср

Барча олтмиш тўртта гексаграмма икки марталанган триграммалар бошчилигидаги саккиз оилага тартибланган. Гексаграмманинг саройи унинг бошқарувчи фазасини белгилайди ва қайси чизиқлари дунё ҳамда жавоб чизиқлари эканини аниқлайди.

🧍

Дунё чизиғи

Хитой Хандан бошлаб

Ҳар бир гексаграммада бир чизиқ сўровчини билдиради, у шаклнинг ўз саройидаги ўрни билан белгиланади. Унинг фазаси, жорий фаслдаги кучи ва уни нима қўллаб-қувватлаши ёки унга ҳужум қилиши жавобнинг катта қисмини ташийди.

🧑‍🤝‍🧑

Жавоб чизиғи

Хитой Хандан бошлаб

Дунё чизиғидан уч жой нарида турган чизиқ, у иккинчи томонни ёки сўралаётган масалани билдиради. Икки чизиқ орасидаги муносабат саволдаги муносабат сифатида ўқилади.

👨‍👩‍👧

Олти Муносабат

Хитой Хандан бошлаб

Ҳар бир чизиқ фазаси сарой фазасига қандай муносабатда бўлишига қараб ота-она, ака-ука, фарзанд, бойлик ёки амалдор деб номланади. Қайси муносабатни ўқишингиз саволга боғлиқ: пул учун бойлик, карьера ёки касаллик учун амалдор, ҳужжатлар учун ота-она.

🎯

Фойдали белгини танлаш

Хитой Хандан бошлаб

Савол мавзусини билдирувчи ягона чизиқ, муносабат бўйича танланади. Нотўғрисини танлаш ишончли, аммо мутлақо алоқасиз жавоб беради, усулнинг ўзига хос нуқсони шудир.

🍂

Фаслий куч

Хитой Хандан бошлаб

Чизиқ фазаси ташлаш ойига қараб кучли ёки заиф бўлади, куннинг шохи эса уни яна ўзгартиради. Бир хил гексаграмма баҳорда ва кузда ташланганда қарама-қарши хулосалар бериши мумкин.

🫥

Учувчи ва яширин чизиқлар

Хитой Хандан бошлаб

Керакли муносабат шаклда йўқ бўлса, у сарой бошидан олиниб, кўринадиган чизиқ остида яширин деб ўқилади. Ташланган шакл очиқ равишда жавоб бермайдиган саволларга жавоб бериш воситаси.

🐉

Олти Руҳ

Хитой кейинги анъана

Яшил Аждар, Қизил Қуш, Илонсимон Чэнь, Бурама Илон, Оқ Йўлбарс ва Қора Тошбақа, куннинг поясига қараб чизиқларга бириктирилади. Бу ҳал қилувчи эмас, ўқишга оҳанг берувчи қатлам.

🕳️

Бўшлиқ ва холилик

Хитой Хандан бошлаб

Ҳар бир ўн кунлик даврда иккита шох бўш деб ҳисобланади, ва уни ушлаб турган чизиқ мавжуд эмас ёки ҳали ҳақиқий эмас деб қаралади. Истиқболли кўринган, аммо амалга ошмайдиган масала учун одатий изоҳ.

Келиб чиқиши, матнлар ва контекст

Бу аппарат қаердан келиб чиққани, уни етказган қўлланмалар ҳамда у Ғарб нашрлари тақдим этадиган ўқишга нисбатан қандай ўрин тутиши.

Цзин Фан

мил. авв. 77–37 Хан Хитойи

На Цзя ва саккиз саройни, яъни бутун усул таянадиган аппаратни яратган. У тахтга огоҳлантириш юбориш учун гексаграмма тақвимидан фойдаланган, кўп душман орттирган ва қирқ бир ёшида қатл этилган. Кенгроқ контекст учун Сяншу мактаби саҳифасига қаранг.

Номи

анъанавий Хитой

Усул Чжоу сулоласининг Ван Вени номи билан аталган, анъана гексаграмма кетма-кетлигини унга нисбат беради. Бу нисбат ҳурмат юзасидан бўлиб, техниканинг ҳеч бир қисми Хандан қадимийроқ эмас.

Ўт Марвариди Ўрмони

Ханга нисбат берилган, эҳтимол кейинроқ Хитой

Хошу Линьчжан Олти Чизиқ анъанасининг асосий қўлланмаси бўлиб, Цзин Фан доирасига нисбат берилади, аммо эҳтимол анча кейин тузилган. Ҳали ҳам амалиётчи фолбинлар томонидан иқтибос келтирилади.

Бушичжэнцзун

17-аср Цин Хитойи

Ван Вэйдэнинг Тўғри Фолбинлиги стандарт Цин қўлланмаси бўлиб, замонавий амалиётчиларнинг аксарияти шундан ўрганади. У қоидаларни ўргатиладиган шаклга тизимлаштиради.

Цзэншань Буи

Цин сулоласи Хитой

Нашрлар давомида кенгайтирилган ва қайта кўрилган, кенг қўлланиладиган Олти Чизиқ амалиёти тўплами. Бушичжэнцзун билан бирга усулнинг амалдаги канонини ташкил қилади.

Профессионал фолбинлар

узлуксиз Хитой, Тайван, Гонконг, диаспора

Пуллик хитой фолбинлигининг катта қисми фалсафий ўқишдан кўра айнан шу усулдан фойдаланади. Олийжаноб инсон ҳақидаги суҳбатни кутган зиёратчи бунинг ўрнига шохлар, фазалар ва фаслий куч ҳақида эшитади.

Танга билан ташлаш

Тандан бошлаб Хитой

Олти Чизиқ амалиёти уч тангадан одатий равишда фойдаланади. Таҳлил ҳаракатланувчи чизиқларнинг нозик тақсимотига эмас, шохлар ва фазаларга таянгани учун, бу ерда мингяпроқ баҳси деярли аҳамиятсиз.

Четга қўйилган матн

Хандан бошлаб Хитой

Ҳукм, Тимсол ва чизиқ матнлари деярли ҳеч қандай рол ўйнамайди. Бу И Цзинни унинг матни деб ўйлаган ўқувчиларни ҳайратда қолдиради ва китобнинг амалда қандай қўлланилишидаги энг кескин чегарадир.

Олхўри гулига қарши

Сундан бошлаб Хитой

Олхўри гули триграмма образларини ўқийди ва танга талаб қилмайди; Олти Чизиқ эса белгиланган чизиқлар орасидаги муносабатларни ҳисоблайди. Иккиси хитойнинг асосий икки маҳаллий муқобили бўлиб, кўп фолбинлар иккисини ҳам билади.

Уни ўрганиш нима талаб қилади

замонавий бутун дунё

На Цзя тақсимотларини, сарой бириктирилишларини, фаза айланишларини ва фаслий жадвалларни ёдлаш биринчи фолгача ойлаб вақт талаб қиладиган иш. Бу кенг қўлланиладиган усуллар орасида техник жиҳатдан энг талабчани.

Инглиз тилига етиб бориши

1990-йиллардан бошлаб Ғарб

Сўнгги ўттиз йил ичида таржималар ва қўлланмалар пайдо бўлган, аммо усул инглиз тилида Вилгелм ўқишидан анча кам маълум бўлиб қолмоқда, кўп жиҳатдан бутун Хан аппаратини талаб қилгани учун.

Ҳисоблаш дастурлари

замонавий бутун дунё

Дастурлар энди шохлар, муносабатлар, руҳлар ва бўшлиқларни автоматик равишда тартибга солади, ҳисоб-китобни олиб ташлаб, фолбинга фақат ҳукмни қолдиради. Профессионаллар орасида кенг қўлланилади.

Бошқача китоб

Ўзгаришлар китобини Вилгелм ёки Легждан билган ва кейин Тайбэйда ишлаётган фолбинни кузатган киши гексаграммаларни ва деярли бошқа ҳеч нарсани танийди. Ҳукм ҳақида суҳбат бўлмайди, чизиқ матнлари ўқилмайди, олийжаноб инсоннинг хатти-ҳаракати ҳақида изоҳ ҳам йўқ. Бунинг ўрнига фолбин шаклни ёзиб олади, ҳар бир чизиқни бир-икки белги билан изоҳлайди, иккита чизиқни алоҳида белгилайди, санага қарайди ва қайси чизиқ ҳужумга учраётгани ҳақида гапира бошлайди.

Бу Вен Ван Гуа, шунингдек Лю Яо ёки Олти Чизиқ усули деб ҳам аталади, ва у хитой тилида сўзлашувчи дунё бўйлаб етакчи профессионал амалиётдир. У тахминан икки минг йиллик бўлиб, классик матндан деярли фойдаланмайди.

Гексаграммага нима қўшилади

Ташланган шакл фақат чарчов. Унинг устига фолбин бир нечта қатлам қўяди.

Аввало Ердаги шохлар, олти чизиққа Цзин Фаннинг На Цзя тизими бўйича, қатнашган триграммаларга қараб тақсимланади. Шох ўзи билан Беш фазадан бирини олиб келади, шунда ҳар бир чизиқ энди Ёғоч, Олов, Тупроқ, Металл ёки Сув бўлади.

Иккинчиси сарой. Ҳар бир гексаграмма икки марталанган триграмма бошчилигидаги саккиз оиладан бирига тегишли, сарой эса бошқарувчи фазани беради ва сўровчини билдирувчи дунё чизиғи ҳамда иккинчи томонни ёки масаланинг ўзини билдирувчи жавоб чизиғини белгилайди.

Учинчиси Олти Муносабат. Ҳар бир чизиқ фазасини сарой фазаси билан таққослаш уни ота-она, ака-ука, фарзанд, бойлик ёки амалдор деб номлайди. Булар оила аъзолари эмас, техник атамалардир: бойлик пулни, баъзи саволларда эса хотинни билдиради; амалдор карьера, ҳокимият, шунингдек касалликни билдиради.

Сўнг сана. Ташлаш ойи ва куни ҳар бири ўз шохини ташийди, улар маълум чизиқ фаслий жиҳатдан кучли ёки заиф эканини белгилайди. Ниҳоят, ихтиёрий қатламлар: оҳанг учун Олти Руҳ ва ҳали ҳақиқий эмас деб белгиланадиган чизиқларни кўрсатувчи бўш шохлар.

Жавоб қандай ҳисобланади

Фолбин аввало фойдали белгини, саволнинг мавзусини билдирувчи ягона чизиқни, муносабат бўйича танлайди. Пул ҳақидаги савол бойлик чизиғига, иш ёки касаллик ҳақидаги эса амалдор чизиғига, шартнома ёки уй ҳақидаги эса ота-она чизиғига қарайди.

Сўнг таҳлил муносабатли тарзда давом этади. Ўша чизиқ фаслий жиҳатдан кучлими? У бошқа чизиқ томонидан туғдириладими ёки бошқариладими? У ҳаракатланяптими, агар шундай бўлса, у нимага ёрдам берадиган ёки зарар етказадиган нарсага айланадими? У бўшми? Дунё чизиғи нима қиляпти ва у фойдали белгига нисбатан қандай туради?

Хулоса шу ўзаро таъсирлардан келиб чиқади. Бу ҳақиқатан ҳисоб-китоб бўлиб, шунинг учун усул вақт ва натижа ҳақида фалсафий ўқиш ҳаракат қилмайдиган аниқ ва текширилиши мумкин бўлган жавобларни бера олади.

Нега у инглиз тилида деярли номаълум

Қисман тасодиф, қисман қийинчилик. Ўзгаришларнинг Ғарбга қабул қилиниши миссионер таржимонлар орқали, сўнг эса матнни конфуцийчи шарҳловчилик анъанасидаги олимдан ўрганган Рихард Вилгелм орқали ўтган. Европа тилларига ўтгани классик матннинг фалсафа сифатидаги маъно-тамойил ўқиши бўлган.

Олти Чизиқ бу ўтишни ҳеч қачон худди шундай қила олмаган, чунки у умуман матнни ўқиш йўли эмас. Бу техник тизим бўлиб, биринчи фолдан олдин На Цзя тақсимотлари, саккиз сарой, фаза айланишлари ва фаслий жадвалларни ёдлашни талаб қилади. Инглиз тилидаги қўлланмалар сўнгги ўттиз йил ичида пайдо бўлган, усул эса хитой тилида сўзлашувчи амалиётдан ташқарида озчилик қизиқиши бўлиб қолмоқда.

У нимага яхши, нимага эмас

Усул текширилиши мумкин бўлган аниқ натижали конкрет саволлар учун қурилган. Бу битим тузиладими, пул қачон келади, бу касаллик жиддийми, улар ишни оладими. У вақтни яхши бошқаради, чунки шохлар ойлар ва кунларни ташийди.

У фалсафий ўқиш энг яхши жавоб берадиган саволлар учун қурилмаган. Олти Чизиқдан бу вазият нимани англатади ёки ўзингизни қандай тутишингиз кераклигини сўранг, аппаратда айтадиган деярли нарса йўқ, чунки у бунинг учун мўлжалланмаган. Ҳар икки йўлда ҳам ишлайдиган фолбинлар уларни рақобатдош талқинлар эмас, турли асбоблар деб қарайди.

Сяншу мактаби саҳифаси бу аппарат келиб чиққан Хан контекстини, жумладан Цзин Фаннинг фаолияти ва худди шу авлод яратган тақвим тизимларини қамраб олади.

Кўп бериладиган саволлар

Барча И Цзин усуллари

So'nggi maqolalar

Taro kartalarining qadimiy donishmandligini kashf eting va ma'naviy yo'lingizdagi sirlarni oching. Blogimiz taro o'qishning boy ramziyligi, ma'nolari va amaliy qo'llanilishini tushunishga eltuvchi darvozadir.