ताईत · दृष्टीपासून संरक्षण

होरसचा डोळा

इतर नावे: वेडजत, उडजत, सुदृढ डोळा

एक डोळा जो नष्ट केला गेला आणि पुन्हा पूर्ण केला गेला, याच कारणामुळे इजिप्तने चार हजार वर्षे तो परिधान केला.

थोडक्यात

उगम
प्राचीन इजिप्त
इजिप्शियन नाव
वेडजत, सुदृढ किंवा पूर्ण
सर्वांत जुना वापर
जुने साम्राज्य, तिसरे सहस्रक इसवीसन पूर्व
साहित्य
फायन्स, कार्नेलियन, लॅपिस, सोने
अर्थ
पूर्णत्व, पुनर्प्राप्ती, आरोग्य
यापेक्षा वेगळे
रा चा डोळा

ते काय दर्शवते

एक मानवी डोळा ज्याच्या वर भुवई आहे, आतील कोपऱ्यातून खाली पडणारी एक सरळ रेषा आणि बाहेरील कोपऱ्यातून वक्र झालेला सर्पिल आकार. त्या दोन खालच्या खुणा मानवी नाहीत. त्या एका ससाण्याच्या (falcon), बहुधा लॅनर ससाण्याच्या, चेहऱ्यावरील खुणा आहेत आणि त्यामुळेच तो एका रेखाटलेल्या डोळ्याला ससाणा असलेल्या देवाच्या डोळ्याचे रूप देतो.

हा इजिप्शियन शब्द wedjat आहे, ज्याचे मूळ रूप सुदृढ, पूर्ण, इजा न झालेला अशा अर्थाचे आहे. हे युरोपीय परंपरांनी नंतर बनवलेले सावधगिरीचे किंवा निगराणीचे प्रतीक नाही. हा तो डोळा आहे ज्याला इजा झाली होती आणि नंतर तो दुरुस्त केला गेला, आणि हा ताईत त्या दुरुस्तीचा किंवा पुनर्प्राप्तीचा दावा करतो.

त्यामागील पौराणिक कथा

ओसिरिसच्या हत्येनंतर होरस आणि सेट हे इजिप्तच्या सिंहासनासाठी लढतात. या दरम्यान सेट होरसचा डोळा बाहेर काढतो किंवा त्याला दुखापत करतो. लेखनाचा आणि गणिताचा देव थोथ (Thoth) त्याला पुन्हा पूर्ववत करतो, आणि तो दुरुस्त केलेला डोळा होरस आपला मृत पिता ओसिरिस याला एक महान भेट म्हणून अर्पण करतो.

हा घटनाक्रम मुख्य भूमिका बजावतो. डोळा पाहतो म्हणून शक्तिशाली नसून तो नष्ट होऊन पुन्हा पूर्ववत झाला म्हणून शक्तिशाली आहे. वेडजत (wedjat) अर्पण करणे हे इजिप्शियन विधींमध्ये कोणतीही गोष्ट अर्पण करण्यासाठी एक आदर्श बनले, आणि या ताईतामध्ये हे वचन आहे की कोणतीही तुटलेली गोष्ट पुन्हा सुस्थितीत आणली जाऊ शकते.

एक बऱ्याच काळापासून चालत आलेला दावा सांगतो की, डोळ्याचे सहा भाग हे इजिप्शियन धान्याच्या मापनात एकाचा अर्धा ते एक चौसष्ठांश (1/64) या अपूर्णांकांचे प्रतिनिधित्व करतात, जसे की र्हिंड मॅथेमॅटिकल पॅपिरसमध्ये (Rhind Mathematical Papyrus) वापरले गेले आहे. आणि हे सगळे मिळून त्रेसष्ठ-चौसष्ठांश (63/64) होतात, ज्यातील उरलेला भाग थोथच्या उपचार करण्याच्या श्वासाने भरून काढला. ही एक अतिशय सुंदर कल्पना आहे. अॅलन गार्डिनरने १९२७ मध्ये हे मांडले आणि जवळजवळ एक शतकभर हे सत्य म्हणून सांगितले गेले. २००३ मध्ये 'क्लोजिंग द आय ऑफ होरस' (Closing the Eye of Horus) या शोधनिबंधात जिम रिटर (Jim Ritter) यांनी हे खंडित केले. त्यांनी दाखवून दिले की, अपूर्णांकांची चिन्हे आणि रेखाटलेल्या डोळ्याचे भाग यांचा इतिहास पूर्णपणे वेगळा आहे. हे गणित एक आधुनिक कल्पना आहे, इजिप्शियन नव्हे.

त्याचा वापर कसा केला गेला

हा इजिप्तमधील सर्वात सामान्य ताईत आहे. साधारण बाजारासाठी तो चकचकीत फायन्समध्ये (faience) हजारोच्या संख्येने बनवला गेला, जो कुणालाही परवडेल इतका स्वस्त होता, आणि राजासाठी तो सोने आणि रत्ने जडवून अतिशय सुबकपणे बनवला जायचा. तो जिवंतपणी गळ्यात घातला जात असे. मृतांना बाहेर पाहता यावे यासाठी तो शवपेटीच्या बाजूवर रंगवला जात असे. ममीच्या गुंडाळलेल्या पट्ट्यांमध्ये त्याचा समावेश केला गेला, आणि विशेषतः ममी बनवताना शरीराला दिलेल्या छेदावर तो ठेवला जात असे, कारण ती जखम बरी होणे आवश्यक मानले गेले.

हा ताईत दूरपर्यंत पोहोचला. फिनिशियन व्यापारी, ग्रीक आणि रोमन यांच्या संपर्कामुळे, आणि तो सहज सोबत नेण्याजोगा असल्याने हा वेडजत भूमध्य समुद्राच्या सभोवतालच्या भागात पोहोचला, जिथून डोळ्याच्या आकाराच्या ताईतांची एक मोठी परंपरा उभी राहिली जी आजही वापरात आहे.

होरसचा डोळा आणि रा चा डोळा

या दोन्हींमध्ये नेहमीच गल्लत केली जाते, अगदी दागिन्यांवरही एकाच्या नावाने दुसरा विकला किंवा रेखाटला जातो. पण या दोन पूर्णपणे वेगळ्या संकल्पना आहेत.

होरसचा डोळा हा जखमी आणि बरा झालेला डोळा आहे, ज्याचा संबंध चंद्राशी, पूर्णत्वाशी आणि पुनर्प्राप्तीशी आहे. रा चा डोळा हा सूर्यदेवाचा डोळा आहे ज्याला एक स्वतंत्र, धोकादायक देवी म्हणून पाठवले जाते, जिची ओळख हॅथोर, सेखमेट, वाडजेट आणि इतर देवींसोबत केली जाते. ती विनाश करण्यासाठी जाते आणि तिला परत येण्यासाठी समजावावे लागते. एक दुरुस्तीचे वचन आहे. तर दुसरे एक शस्त्र आहे जे नियंत्रणाबाहेर जाते.

कधीकधी ते हुबेहूब एकसारखे रेखाटले जातात, आणि इजिप्शियन धर्म या साम्यासोबत सहज जुळवून घेतो. जर तुम्हाला संरक्षणात्मक, उपचारात्मक भावना हवी असेल, तर तुम्हाला हवा असलेला डोळा वेडजत आहे.

वेडजत कसा बनवला आणि परिधान केला गेला

हा ताईत इजिप्तमध्ये मोठ्या प्रमाणावर तयार केला गेला, आणि तो कुठे परिधान करावा हे वैयक्तिक आवडीपेक्षा नियमांवर आधारित होते.

  1. सामान्य बाजारासाठी चकचकीत फायन्समध्ये (faience) साच्यातून बनवला गेला, किंवा ज्यांना परवडेल त्यांच्यासाठी कार्नेलियन, लॅपिस आणि सोन्यातून कोरला गेला.
  2. वरच्या किंवा बाजूच्या बाजूने छिद्र पाडले गेले जेणेकरून तो ओवता येईल, कपड्यांवर शिवता येईल किंवा शरीरावर सपाट ठेवता येईल.
  3. जिवंतपणी गळ्यात घातला जात असे, अनेकदा तो एकट्याऐवजी इतर ताईतांसोबत घातला जाई.
  4. शवपेटीच्या डाव्या बाजूला डोळ्यांच्या रेषेत रंगवला गेला, जेणेकरून त्यातून मृताला पूर्वेकडे पाहता येईल.
  5. ममी बनवताना शरीरावर जिथे छेद दिला गेला तिथे ठेवला गेला, कारण हा ताईत ती जखम पुन्हा बरी करेल अशी धारणा होती.

आरशासारख्या विरुद्ध दिशांच्या जोड्या सामान्य आणि हेतुपुरस्सर आहेत. एक डावा वेडजत आणि एक उजवा वेडजत अनेकदा सोबत परिधान केले किंवा ठेवले जात.

होरसचा डोळा कशाशी संबंधित आहे

त्याचे उपयोग आणि त्याच्याशी संलग्न असणारे इतर इजिप्शियन घटक.

चिंतनासाठी प्रश्न

  • वेडजत शक्तिशाली आहे कारण त्याला आधी दुखापत झाली होती. यामुळे तुम्ही तो का परिधान कराल यात काही बदल होतो का?
  • इजिप्तने उपचारात्मक डोळा विनाशकारी डोळ्यापासून वेगळा मानला. तुम्ही तुमच्या स्वतःच्या प्रतीकांमध्ये ही सीमारेषा कुठे आखाल?
  • एखाद्या प्राचीन प्रतीकाबद्दल तुमचा विश्वास किती प्रमाणात ते घडवणाऱ्या संस्कृतीतून आला आहे, आणि किती प्रमाणात ते पुनरुज्जीवित करणाऱ्या शतकातून आला आहे?

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

नवीनतम पोस्ट

टॅरो कार्डांचे प्राचीन ज्ञान शोधा आणि तुमच्या आध्यात्मिक प्रवासातील रहस्ये उलगडा. टॅरो वाचनाचे समृद्ध प्रतीकशास्त्र, अर्थ आणि व्यावहारिक उपयोग समजून घेण्यासाठी आमचा ब्लॉग हे तुमचे प्रवेशद्वार आहे.