Oost-Aziatische scholen

Eki, de Veranderingen in Japan

Japan ontving Het Boek der Veranderingen als ambtelijke vakliteratuur, bewaarde het in zenkloosters, versmolt het met het shintoïsme, debatteerde er twee eeuwen lang over tijdens de Tokugawa-periode en zag ten slotte hoe een autodidactische waarzegger de tekst gebruikte om de regering van een moderniserende staat te adviseren.

12
stromingen
12
denkers
1,300
jaar in Japan

De stromingen

Eki kende in Japan vier zeer verschillende institutionele onderkomens: het hofbureau, het zenklooster, de confucianistische academie en de marktstraat. Elk milieu bracht een eigen vorm van beoefening voort.

🔯

Onmyodo

Heian-hof 7e tot 12e eeuw

De Weg van Yin en Yang, een hofbureau bemand door specialisten in kalenderkunde, astronomie en divinatie. Het integreerde materiaal uit de Veranderingen met Chinese astrologie en richtingtaboes, waardoor de kosmologie een vast onderdeel werd van het aristocratische dagelijks leven.

🎋

De zenkloosters

Kyoto en Kamakura 13e tot 16e eeuw

De tempels van de Vijf Bergen vormden de Japanse centra voor Chinese geleerdheid. Monniken kopieerden, bestudeerden en doceerden er de confucianistische klassieken, waaronder de Veranderingen, waardoor de tekst bewaard bleef in een tijd waarin wereldlijke geleerdheid nauwelijks bestond.

🏯

De Zhu Xi-orthodoxie

Edo-Japan Vanaf de 17e eeuw

Het Tokugawa-shogunaat verhief het neoconfucianisme van Zhu Xi tot officiële staatsleer. Daardoor werd diens editie van de Veranderingen de standaardtekst en gold de betekenis-beginselinterpretatie voortaan als de norm binnen de Japanse geleerdheid.

⛩️

Suika Shinto

Kyoto 17e eeuw

Yamazaki Ansai's synthese van neoconfucianistische metafysica en shinto-theologie, waarin de kosmologie van de Veranderingen dient om de inheemse goden en de keizerlijke lijn te duiden. Doctrinaal opmerkelijk en politiek van groot gewicht.

📜

Oude Geleerdheid

Kyoto en Edo 17e tot 18e eeuw

Itō Jinsai en Ogyū Sorai verwierpen de Song-commentaren en pleitten voor een lezing van de klassieken als historische documenten in hun oorspronkelijke context. Deze filologische wending veranderde de studie van de Veranderingen grondig.

🌾

Praktisch leren

Japan 17e tot 18e eeuw

Kaibara Ekken en anderen pasten confucianistische geleerdheid toe op landbouw, gezondheid en het dagelijks handelen. Zij zagen de Veranderingen als een bron van bruikbare morele principes in plaats van loutere metafysica.

🪧

Ekidan, commerciële waarzeggerij

Edo en later Vanaf de 17e eeuw

Divinatie op straat en in winkels aan de hand van hexagrammen, verricht tegen betaling en ondersteund door een uitgebreide gedrukte stroom aan handleidingen en almanakken. Hierdoor werd Eki een volkspraktijk in plaats van enkel een academische bezigheid.

🧭

Takashima Ekidan

Yokohama en Tokio Meiji-periode

De methode van Takashima Kaemon en het omvangrijke gepubliceerde oeuvre dat aan zijn naam is verbonden. Hexagramduidingen werden hierin toegepast op zakelijke beslissingen, diplomatie en staatsbeleid, waarbij alle casussen nauwgezet werden opgetekend.

9️⃣

Kigaku en Nine Star Ki

Japan 20e eeuw

Een twintigste-eeuws systeem dat de acht trigrammen combineert met negen getallen en de ordening van de Latere Hemel om advies te geven over richtingen en gunstige momenten. Wijdverbreid in Japan en internationaal verspreid via de macrobiotische beweging.

🧿

Richtingtaboes

Japan Vanaf de Heian-periode

Katatagae en aanverwante gewoonten verplichtten reizigers om ongunstige richtingen te vermijden, soms door met een omweg ergens te overnachten. De correspondenties tussen trigrammen en windstreken vormden de basis voor een stelsel dat eeuwenlang de bewegingen van de hofadel bepaalde.

📅

Almanakkencultuur

Japan Vanaf de Edo-periode

Gedrukte almanakken met hexagramcorrespondenties, geluksdagen en richtingsadviezen bereikten een massapubliek. Dit genre leeft voort in de divinatiekaternen van hedendaagse Japanse tijdschriften en uitgeverijen.

🗾

Hedendaagse academische en populaire Eki

Japan Vanaf de 20e eeuw

De Japanse sinologie leverde diepgravend filologisch onderzoek naar de Veranderingen op, terwijl commerciële ekidan-scholen jaarlijkse gidsen blijven uitgeven. Beide werelden functioneren vrijwel geheel los van elkaar.

De denkers

Hofbeambten, monniken, confucianistische geleerden uit de Tokugawa-scholen en de Meiji-waarzegger die de Veranderingen tot onderdeel van het staatsbeleid maakte.

Kibi no Makibi

695–775 Nara-Japan

Geleerde hoveling die bijna twintig jaar studeerde in Tang-China en terugkeerde met teksten en vakkennis over de kalender, krijgskunde en divinatie. Volgens de overlevering gaf hij de studie van de Veranderingen aan het Japanse hof een beslissende impuls.

Abe no Seimei

921–1005 Heian-Kyoto

De beroemdste Onmyodo-meester, hofwaarzegger en astronoom, rond wie een rijke legendarische overlevering ontstond. Zijn heiligdom in Kyoto wordt nog altijd bezocht en hij blijft een bekend figuur in de Japanse populaire cultuur.

Ichijō Kaneyoshi

1402–1481 Kyoto

Hofedelman en buitengewoon vruchtbaar geleerde die tijdens de Onin-oorlog over zowel Japanse als Chinese klassieken schreef. Daarmee behoedde hij de klassieke kennis voor de ondergang in een tijd waarin de hoofdstad grotendeels in de as lag.

Hayashi Razan

1583–1657 Edo

Adviseur van de eerste Tokugawa-shoguns en grondlegger van het officiële Zhu Xi-curriculum. Zijn familie leidde generaties lang de academie van het shogunaat en bepaalde daarmee het interpretatiekader waarbinnen de Veranderingen werden gelezen.

Yamazaki Ansai

1619–1682 Kyoto

Voormalig zenmonnik die uitgroeide tot een strikte neoconfuciaan en die filosofie vervolgens verweefde met het shintoïsme tot Suika Shinto. Zijn duiding van de inheemse goden via de kosmologie van de Veranderingen voedde het latere keizerlijke loyalisme.

Kumazawa Banzan

1619–1691 Okayama

Bestuurder in de traditie van Wang Yangming die de Veranderingen gebruikte als leidraad voor zowel staatsbestuur als bosbouwbeleid. Zijn uitgesproken hervormingsvoorstellen leidden uiteindelijk tot zijn huisarrest.

Itō Jinsai

1627–1705 Kyoto

Stichter van een gerenommeerde particuliere academie in Kyoto. Hij pleitte voor een terugkeer naar de oorspronkelijke betekenis van de klassieken in plaats van een lezing via de Song-metafysica, een beslissende stap binnen het Japanse confucianisme.

Kaibara Ekken

1630–1714 Fukuoka

Natuuronderzoeker en ethicus die toegankelijke werken schreef over gezondheid, onderwijs en botanie, waarmee hij confucianistische principes toepaste op het dagelijks bestaan. Zijn late werk Yojokun over gezondheidsbevordering wordt in Japan nog altijd veel gelezen.

Arai Hakuseki

1657–1725 Edo

Geleerde staatsman die jarenlang het beleid van het shogunaat bepaalde en nauwgezet historisch en filologisch werk publiceerde. Hij belichaamt de confucianistische geleerde als bestuurder in het midden van de Tokugawa-periode.

Ogyū Sorai

1666–1728 Edo

De meest radicale denker van de Oude Geleerdheid. Hij stelde dat de klassieken gelezen moesten worden in het Oudchinees waarin ze geschreven waren, en dat de Song-metafysica hun politieke strekking had vertroebeld.

Takashima Kaemon

1832–1914 Yokohama

Koopman die de Veranderingen intensief bestudeerde tijdens een gevangenisstraf en vervolgens een loopbaan opbouwde als adviseur voor zakenlieden en bewindslieden. Zijn opgetekende orakels over verdragen, spoorwegen en ministersbenoemingen maakten ekidan tot een nationaal fenomeen.

Kumazaki Kenō

1881–1961 Japan

Twintigste-eeuwse systematicus van de Japanse divinatiepraktijk wiens werk hielp om kigaku en de almanaktraditie te bundelen tot de vormen die vandaag de dag in Japanse boekhandels liggen.

Aankomst als ambtelijke vakliteratuur

Het Boek der Veranderingen bereikte Japan in de zevende en achtste eeuw met de grootschalige overname van Chinese bestuursinstellingen. De eerste standplaats van het werk was een overheidsbureau: de Onmyoryo, het Bureau van Yin en Yang. Daar werkten specialisten in kalenderkunde, astronomie en waarzeggerij. Zij benutten de Veranderingen samen met Chinese astrologie, de Vijf Fasen en een overlevering van richtingsvoorschriften.

Hierdoor kreeg de vroege Japanse Eki een uitgesproken praktisch karakter. De tekst diende vooral een operationeel doel: het vaststellen van de kalender, het kiezen van gunstige dagen en het bepalen van veilige reisrichtingen. De adellijke gewoonte van katatagae, waarbij een reiziger die een ongunstige richting voor zich zag eerst omreed om ergens te overnachten, bepaalde het dagelijks reisschema van het Heian-hof.

Bewaard in de kloosters

Toen het klassieke hofgezag in verval raakte, overleefde de Chinese geleerdheid voornamelijk in zentempels. De kloosters van de Vijf Bergen in Kyoto en Kamakura vormden van de dertiende tot de zestiende eeuw de belangrijkste centra van Chinese geletterdheid in Japan. Monniken kopieerden, becommentarieerden en doceerden er de confucianistische klassieken als onderdeel van hun scholing.

Dit vormt een opmerkelijke episode in de geschiedenis van het boek. Ongeveer driehonderd jaar lang berustte het beheer van een confucianistische divinatieklassieker in Japan bij de boeddhistische geestelijkheid. Hoewel zij weinig belangstelling hadden voor het raadplegen van hexagrammen, hielden zij de tekst en het commentaargeheugen beschikbaar voor de latere Tokugawa-geleerden.

Twee eeuwen van intellectuele strijd

De vestiging van het Tokugawa-shogunaat veranderde de situatie grondig. Het bewind koos het neoconfucianisme van Zhu Xi als officiële staatsleer, Hayashi Razan en zijn nazaten kregen de leiding over de academie en de Veranderingen werden vaste leerstof voor de samoeraiklasse. Binnenlandse vrede, de opkomst van de boekdrukkunst en een groeiende geletterde stand leidden vervolgens tot twee eeuwen van intensief wetenschappelijk debat.

Yamazaki Ansai koos de meest onverwachte richting. Hij verweefde de neoconfucianistische metafysica met het shintoïsme tot Suika Shinto, waarin de kosmologie van de Veranderingen werd ingezet om de inheemse goden en de afstamming van de keizerlijke lijn te verklaren. Deze leer was doctrinair eigenzinnig en kreeg grote politieke invloed; zij voedde het keizerlijke loyalisme dat uiteindelijk mede leidde tot de val van het shogunaat dat zijn filosofie had begunstigd.

Tegenover de orthodoxie stonden de aanhangers van de Oude Geleerdheid. Itō Jinsai en na hem Ogyū Sorai betoogden dat de Song-metafysica de klassieken had bedolven onder vreemde theorieën. Zij stelden dat men de teksten uitsluitend kon begrijpen vanuit hun oorspronkelijke antieke taal en historische context. Sorais filologische grondigheid maakte hem tot een van de scherpste denkers van zijn tijd; zijn werkwijze liep ver vooruit op de moderne historische tekstkritiek.

Naast deze theoretische debatten schreef Kaibara Ekken praktische boeken over gezondheid, landbouw en opvoeding voor een breed publiek. Voor hem was het confucianistische principe een richtlijn voor het dagelijks handelen in plaats van een academisch discussiepunt.

Waarzeggerij op straat

Terwijl geleerden debatteerden, ontwikkelde Eki zich tot een beroepspraktijk. In de Edo-periode was divinatie een zichtbare commerciële bezigheid op straat en in winkels. Ze werd ondersteund door een grote stroom gedrukte handleidingen en geraadpleegd door kooplieden en stedelingen voor allerhande alledaagse beslissingen.

Uit deze volkstraditie kwam de invloedrijkste waarzegger uit de moderne geschiedenis van het werk voort. Takashima Kaemon was een koopman uit Yokohama die de klassieker diepgaand bestudeerde tijdens een gevangenisstraf en daarop een tweede loopbaan bouwde. Hij adviseerde over handelsondernemingen en bracht, naarmate de Meiji-staat vorm kreeg, advies uit over regeringszaken: verdragsonderhandelingen, spoorwegaanleg, ambtelijke benoemingen en buitenlands beleid.

Zijn nalatenschap dankt haar waarde aan de nauwkeurige verslaglegging. De Takashima Ekidan beschrijft casussen tot in detail: de vraagstelling, het getrokken hexagram, de gevolgde redenering en de uiteindelijke uitkomst. Wat men ook van de methode vindt, het werk vormt een bijzonder historisch getuigenis van een traditionele divinatiepraktijk binnen een snel moderniserende staat, waardoor ekidan een erkende plaats verwierf in het publieke leven van het Meiji-tijdperk.

Vanaf de twintigste eeuw

Twee ontwikkelingen brachten Eki naar de moderne tijd. Aan de ene kant bereikte de Japanse sinologie internationaal topniveau met diepgaand filologisch onderzoek naar de Veranderingen als Oudchinese brontekst. Aan de andere kant organiseerde de commerciële waarzeggerij zich in gevestigde scholen die jaarlijkse almanakken uitbrengen, terwijl het stelsel van kigaku, dat de acht trigrammen verbindt met negen getallen en de richtingen van de Latere Hemel, brede ingang vond.

Kigaku, in het Westen veelal bekend als Nine Star Ki, is de vorm van Japanse Eki die buiten Japan de meeste bekendheid geniet, vooral doordat het in de tweede helft van de twintigste eeuw meeliftte met de macrobiotische beweging. Hoewel het ver afstaat van de oorspronkelijke Zhouyi, stamt het rechtstreeks af van dezelfde kosmologische principes.

Beide stromingen, de academische en de commerciële, bestaan tegenwoordig naast elkaar zonder veel onderling contact. Een Japanse lezer kan de Veranderingen tegenkomen als een Chinees bronbestand uit de bronstijd in een universitair college, of als grondslag van de horoscooprubriek in een tijdschrift. Buiten een gedeelde woordenschat hebben die twee werelden nauwelijks iets met elkaar gemeen.

Veelgestelde vragen

Alle I Ching-scholen

Laatste Berichten

Ontdek de oude wijsheid van tarotkaarten en ontgrendel de mysteries van je spirituele reis. Onze blog is jouw toegangspoort tot het begrijpen van de rijke symboliek, betekenissen en praktische toepassingen van tarot lezen.