Қўлланма тизимлар

Давлатчилик ва башорат

Тарихининг катта қисмида Ўзгаришлар китоби шахсий таскин манбаи бўлмаган. Ундан ворислик, уруш ва сулолалар мандати ҳақида маслаҳат сўралган, у камида бир олимнинг қатл этилишига сабаб бўлган ва унинг триграммалари тирик хотирада миллий байроқларда ҳилпираган.

2,000
йиллик сиёсий қўлланиш
4
триграммали байроқ ёки герб бор давлат
1
башоратлари учун қатл этилган олим

Қўлланишлар

Давлат учун фолбинлик бир нечта шаклда бўлган: аломатларни ўқиш, сулолани легитимлаштириш, юришни башорат қилиш ҳамда сиёсий умидни ифодалаш учун тил бериш.

☄️

Сарой аломатларини ўқиш

Хан Хитойи мил. авв. 1-асрдан бошлаб

Мутахассислар ноўз вақтли об-ҳаво, тутилиш ва офатларни гексаграмма тақвими билан боғлаб, натижаларни тахтга тақдим этишган. Давлатни танқид қилиш фаслнинг ци ҳақидаги техник ҳисобот шаклида етказилиши мумкин эди.

📜

Башоратгўй апокрифлар

Хитой мил. авв. 1-асрдан милодий 1-асргача

И вэй гексаграмма-тақвимни сулолавий башорат сифатида ўқиган ва бешинчи асрдан бошлаб қайта-қайта тақиқланадиган даражада таъсирли бўлган. Мандат ҳақидаги башорат жуда кўп даъвогарлар учун фойдали эди.

👑

Мандатни легитимлаштириш

Шарқий Осиё узлуксиз

Космик тасдиққа эга кўрсата оладиган сулола ҳеч қандай қўшин бера олмайдиган далилга эга бўлган. Ўзгаришлар асосчилар ва тахт эгаллаб олувчилар ҳам мурожаат қиладиган вақт ва муқаррарлик луғатини таклиф қилган.

⚔️

Юришдан олдин фолбинлик

Шарқий Осиё Чжоудан бошлаб

Матннинг энг қадимги қатлами ҳарбий тил билан тўла, 7-гексаграмма эса шунчаки Қўшин деб аталади. Юришдан олдин фол очиш китоб аслида ёзилган амалиётлардан биридир.

🗣️

Ҳарбий раҳбарларга маслаҳат

Вьетнам 16-аср

Нгуен Бин Хием рақобатдош уйларга ишоравий шеърда маслаҳат берган, Нгуен уйининг жанубга, Хоан Шон тизмасидан ошиб ўтиши анъанавий равишда унинг маслаҳатига нисбат берилади. Жанрнинг энг таъсирли ягона намунаси.

🔮

Башоратгўй шеър

Вьетнам ва Корея 16-асрдан бошлаб

Вьетнамдаги Сам Чанг Чинь ва Кореядаги Чонъёк иккиси ҳам сиёсий кутишни атайлаб очиқ тилда етказади, ва иккиси ҳам ҳар бир миллий инқирозда қайта ўқилган.

🚂

Модернизациялашаётган давлатга маслаҳат

Япония Мейдзи даври

Такасима Каемон шартномалар, темир йўл маршрутлари ва кабинет тайинловлари ҳақида фол очган ва ҳолатларни нашр этган. Тезкор саноатлашаётган ҳукумат ичида очиқ ишлаётган анъанавий фолбинлик амалиёти.

🏳️

Миллий рамз сифатидаги триграммалар

Корея ва Вьетнам 1882 ва 1945

Кореянинг Тэгыккиси Олий Қутб ва тўртта триграммани ташийди; 1945-йилдаги Вьетнам Империяси эса Ли триграммасини кўтарган. Иккиси ҳам суверенитет баҳсли пайтда қабул қилинган.

🕯️

Мингйиллик ҳаракатлар

Корея ва Вьетнам 19–20-асрлар

Донгак, Чынгсангё, Быу Шон Ки Хыонг ва Каодаизм ҳаммаси Ўзгаришлардан келиб чиққан келажак давр кутишини ўзлаштирган, космологияни қаршилик ва янгиланиш тилига айлантириб.

🎓

Имтиҳондан ўтган амалдор

Хитой, Корея, Вьетнам 1905 ва 1919-йилларгача

Уч давлатдаги ҳар бир амалдор имтиҳондан ўтиш учун Ўзгаришларни ўрганган. Унинг вақт, ўрин ва мутаносиблик луғати Шарқий Осиё сиёсий баҳсининг умумий тилига айланган.

✊

Норозилик тили

Шарқий Осиё турли давр

36 ва 12-гексаграммалар қоронғулашган нур ва тўсилган алоқани тасвирлайди, иккиси ҳам ноқонуний ҳокимият тавсифи сифатида ўқилган. Мин Инннинг ўз ёруғлигини пардалаш маслаҳати ёмон тузумда омон қолиш учун йўл-йўриқдир.

🗳️

Бугунги сиёсий фолбинлик

Шарқий Осиё замонавий

Хитой тилида сўзлашувчи ҳудудлар, Корея ва Японияда фолбинлар сайлов саналари ва тижорат-сиёсий вақт ҳақида ҳали ҳам маслаҳат берилади, одатда эҳтиёткорлик билан, баъзан эса оммавий ҳикоя сифатида.

Воқеалар ва шахслар

Аниқ ҳолатлар, Хан саройи астрологиясидан тортиб Мейдзи вазирларига маслаҳат берган Йокогама савдогаригача.

Цзин Фан

мил. авв. 77–37 Хан Хитойи

Гексаграмма асосидаги башоратларни сарой ишлари ҳақида Юань императорига тақдим этган, кучли душманлар орттирган ва қирқ бир ёшида қатл этилган. Сиёсий фолбинлик шахсий нархни олиб келишининг энг аниқ ҳолати.

Тақиқлар

5-асрдан бошлаб Хитой

Кетма-кет сулолалар башоратгўй апокрифларни тақиқлаган, чунки сулолаларнинг қулашини башорат қилувчи матнлар кимдир бирини қулатишни хоҳлаганда фойдалидир. Кўпи фақат иқтибос сифатида сақланиб қолган.

Нгуен Бин Хием

1491–1585 Вьетнам

Имтиҳонларда биринчи ўринни олган, эътироз сифатида истеъфога чиққан ва бўлинган Вьетнамда барча томонларга қирқ йил маслаҳат берган. Унинг шеърлари ҳали ҳам ҳар бир вьетнам инқирозида иқтибос келтирилади ва қайта талқин қилинади.

Ямазаки Ансай

1619–1682 Япония

Унинг Ўзгаришларга асосланган Синто ва императорлик сулоласи ўқиши, охир-оқибат унинг мактабини ҳомийлик қилган сёгунатни тугатишга ёрдам берган лоялизмни озиқлантирган. Узоқ ва билвосита йўл орқали сиёсий оқибат.

Такасима Каемон

1832–1914 Япония

Ўзгаришларни қамоқда ўрганган, сўнг Мейдзи ҳукумати масалалари бўйича маслаҳат берган ва ҳолатларини савол, гексаграмма ва натижа билан нашр этган. Замонавий тарихдаги энг яхши ҳужжатлаштирилган сиёсий фолбин.

Ким Илбу

1826–1898 Корея

1885-йилда Чонъёкни нашр этиб, Корея кучли ташқи босим остида бўлган пайтда курашлар даври тугаётганини ўргатган. Унинг кутиши Кореянинг янги динларига ўтган.

Бао Дай

1913–1997 Вьетнам

Охирги Нгуен императори, унинг 1945-йилги қисқа муддатли Вьетнам Империяси остида Ли триграммаси миллий байроққа айланиб, мустамлака кучлари орасида маҳаллий шахсни тасдиқлаган.

Корея байроғи

1882 Корея

Корея унга босим ўтказаётган давлатлар орасида мустақил мавқеини тасдиқлаётганда қабул қилинган, Олий Қутб ва Цянь, Кун, Кан ва Ли триграммаларини ташийди. Ҳали ҳам миллий байроқ.

Фан Бой Чау

1867–1940 Вьетнам

Хюэда қамоқда бўлган пайтда Ўзгаришларга шарҳ ёзган, классик матнни қисман мустамлака ҳукмронлиги остида миллий янгиланиш манбаи сифатида ўқиган.

Шао Ённинг хронологияси

1011–1077 Хитой

Унинг космик даврлар ҳақидаги айланма баёни кейинги мутафаккирларга ўз лаҳзаларини жуда узоқ кетма-кетлик ичида жойлаштириш учун доира берган, бу эса сиёсий жиҳатдан фойдаланадиган ғоя.

Нурнинг қоронғулашуви

матннинг ўзи Хитой

36-гексаграмма золимдан омон қолиш учун жинни бўлиб кўринган Шаҳзода Цзини номлайди. Классик матннинг ёмон ҳокимият остида ақлли хатти-ҳаракат ҳақидаги ўз намунаси, ва кўп иқтибос келтирилади.

Ван Вен қамоқда

анъанавий Хитой

Анъана Ван Веннинг охирги Шан подшоси томонидан қамоққа олинган пайтда гексаграммаларни тартибга солганини айтади. Асосчи ривоят китобни аллақачон легитим ҳокимият устидаги кураш ичига жойлаштиради.

Шахсий китоб эмас

Ўзгаришлар китоби инглиз тилида кўпинча шахсий йўл-йўриқ манбаи сифатида тақдим этилади, тарихининг катта қисмида эса бу асосан шундай бўлмаган. Ундан миллионларнинг тақдирига таъсир қиладиган қарорлар қабул қилувчи одамлар ворислик, юришлар, шартномалар ва сулолалар мандати ҳақида маслаҳат сўрашган. Унинг асосчи ривояти сиёсийдир: Ван Вен гексаграмма кетма-кетлигини охирги Шан подшоси томонидан қамоққа олинган пайтда ишлаб чиққан дейилади.

Хан саройидаги аломатлар

Хан давлатида Ўзгаришлар империя академиясида расмий курсиларга эга давлат классикаси бўлган, уларни эгаллаган олимлар эса тахтга маслаҳат берган. Механизм гексаграмма тақвими эди. Агар маълум қуёш даврида об-ҳаво бошқарувчи шакл кўрсатган нарсага мос келмаса, фаслнинг ци и тўғри келмаган, изоҳ эса одатда давлат бошқарувининг хатти-ҳаракатидан қидирилган.

Бу танқидга техник луғат берган. Ноўз вақтли ёмғир ҳақидаги маъруза императорнинг вазирлари ҳақидаги баён ҳам эди, ва бунга алоқадор ҳамма буни тушунган.

Бу хавфсиз эмас эди. Аппаратнинг катта қисмини қурган Цзин Фан ундан сарой ишлари ҳақида Юань императорига огоҳлантириш юбориш учун фойдаланган, душман орттирган ва мил. авв. 37-йилда қирқ бир ёшида қатл этилган. Худди шу анъанадан ўсиб чиққан башоратгўй апокрифлар бешинчи асрдан бошлаб қайта-қайта тақиқланган, сабаби аниқ: сулолаларнинг қулашини башорат қиладиган матнлар кимдир бирини қулатишни хоҳлаганда энг фойдалидир.

Бўлинган мамлакатда маслаҳат

Энг машҳур ҳолат ўн олтинчи аср Вьетнамидан келади. Нгуен Бин Хием имтиҳонларда биринчи ўринни олган, қисқа муддат хизмат қилган, коррупция сабабли истеъфога чиққан ва Мак, Чинь ва Нгуен мамлакат учун курашаётган пайтда қирқ йил давомида ўргатган. Уларнинг ҳаммаси унинг маслаҳатини сўраган.

Нгуен уйи қаерда омон қолиши мумкинлиги сўралганда, у Хоан Шон тизмаси ва ўн минг авлод ҳақидаги мисра билан жавоб берган дейилади. Оила шу тизмадан ошиб жанубга кўчган, ўрнашган ва охир-оқибат Вьетнамни бирлаштирган сулолани асос солишган. Тарихчилар ривоятни эҳтиёткорлик билан қараб чиқади; унинг маданий оғирлиги эса шубҳасиз, ва унга нисбат берилган башоратгўй шеърлар Вьетнам ҳар бир инқирозга дуч келганда ҳали ҳам қайта талқин қилинади.

Модернизациялашаётган давлат ичида

Энг яхши ҳужжатлаштирилган ҳолат японча. Такасима Каемон Йокогама савдогари бўлиб, қамоқ жазоси давомида Ўзгаришларни жиддий ўрганган ва кейин шунга иккинчи карьера қурган: аввал тижорат тадбирлари, сўнг Мейдзи давлат ишлари бўйича, шартнома музокаралари, темир йўл қурилиши, тайинловлар, ташқи сиёсат.

Уни ноодатий қиладиган нарса ёзувдир. Нашр этилган Такасима Экидан савол, гексаграмма, мулоҳаза ва натижани ҳолат-ҳолат бўйича беради. Усул ҳақида нима хулоса қилинишидан қатъи назар, у Европа ҳуқуқи, саноати ва ҳарбий ташкилотини бир вақтнинг ўзида олиб кираётган ҳукумат ичида очиқ ишлаётган анъанавий фолбинлик амалиётини ҳужжатлаштиради.

Байроқда

Иккита давлат Ўзгаришларни ҳилпиратган. 1882-йилда қабул қилинган Кореянинг Тэгыккиси марказида Олий Қутбни, бурчакларида эса Цянь, Кун, Кан ва Ли триграммаларини ташийди ва ҳали ҳам миллий байроқ бўлиб қолмоқда. Вьетнам Империяси 1945-йилда Ли триграммасини ташувчи байроқни қабул қилган, унинг авлоди эса ўртадаги чизиқ яхлит қилиб қўйилгач Жанубий Вьетнам байроғига айланган ва ҳали ҳам чет элдаги вьетнамликлар орасида кенг ишлатилади.

Иккиси ҳам суверенитет баҳсли пайтда, ташқи босимга қарши шахсини тасдиқлаётган давлатлар томонидан қабул қилинган. Ўзгаришлар танланган эди, чунки у минтақанинг умумий интеллектуал мероси бўлиб, ҳамма тўғри ўқийдиган рамзга сиққан.

Умид ва норозилик тили

Сиёсат ёпиқ бўлган жойда, космология ўзгариш ҳақида гапиришнинг йўлини беради. Ким Илбунинг 1885-йилда, Корея кучли ташқи босим остида бўлган пайтда нашр этилган Чонъёки, курашлар давр тугаётганини ва мувозанат даври бошланаётганини ўргатган. Ўша кутиш Донгак ва янги динларга ўтган, шунга ўхшаш мингйиллик оқимлар эса Вьетнамнинг Быу Шон Ки Хыонги ва Каодаизми орқали ҳам ўтган.

Классик матн шунингдек ёмон ҳокимиятга бевосита чидаш учун луғат беради. 12-гексаграмма, Турғунлик, юқори ва пастнинг ораси тўхтаган вақтни тасвирлайди ва четлашиш ҳамда лавозимдан бош тортишни маслаҳат беради. 36-гексаграмма, Нурнинг қоронғулашуви, золимдан жинни бўлиб кўриниб омон қолган Шаҳзода Цзини номлайди, унинг Тимсоли эса нур сочишда давом этар экан ёруғлигингизни пардалашни маслаҳат беради. Булар амалий маслаҳат сифатида ўқилган, ва бунга муҳтож бўлган одамлар томонидан.

Бугун

Сиёсий фолбинлик йўқолмаган. Хитой тилида сўзлашувчи ҳудудлар, Корея ва Японияда фолбинларга сиёсий ўлчовга эга тадбирларнинг вақти ҳақида ҳали ҳам, одатда эҳтиёткорлик билан, маслаҳат солинади. Кин Дит, Джуёк ва Япон Эки мактаби саҳифалари минтақавий тарихни батафсилроқ қамраб олади.

Кўп бериладиган саволлар

Барча И Цзин усуллари

So'nggi maqolalar

Taro kartalarining qadimiy donishmandligini kashf eting va ma'naviy yo'lingizdagi sirlarni oching. Blogimiz taro o'qishning boy ramziyligi, ma'nolari va amaliy qo'llanilishini tushunishga eltuvchi darvozadir.