ساعت از کجا می‌آید

دوازده ساعت شب

مصریان شب را با دکانوس‌هایی می‌شمردند که در طول آن طلوع می‌کردند، و در حسابی که سرانجام بر آن ماندند، دوازده دکانوس ساعت‌های تاریکی را نشان می‌داد. آنان به روز نیز دوازده ساعت دادند که با سایه‌ها سنجیده می‌شد. این ساعت‌ها با فصل‌ها کش می‌آمدند و کوتاه می‌شدند تا آنکه منجمان یونانی در اسکندریه طولشان را برابر کردند. شبانه‌روز بیست‌وچهارساعته‌ای که بر صفحه هر ساعتی می‌بینیم همان شمارش مصری در قالبی یونانی است که به شیوه بابلی به دقیقه‌ها بخش شده است.

ساعت شب
12
ساعت روز
12
دقیقه در هر ساعت شب در تبس
52–68

شب چگونه بخش شد

کارت‌ها ساعت را از خاستگاه نجومی‌اش در دکانوس‌ها دنبال می‌کنند، از میان ابزارهایی که آن را می‌سنجیدند و متون دینی‌ای که به هر ساعت معنایی می‌دادند، تا دگرگونی‌های یونانی و بابلی که ساعت امروزی را پدید آوردند.

✨

دوازده دکانوس، دوازده ساعت

خاستگاه از حدود ۲۱۰۰ پیش از میلاد به بعد

جدول‌های ستاره‌ای مورب بر درپوش تابوت‌های پادشاهی میانه برای هر شب دوازده دکانوس فهرست می‌کنند، یکی برای هر ساعت. ساعت شب در آغاز واحدی نجومی بود: فاصله میان یک ستاره نشانگر و ستاره بعدی، که از افق شرقی خوانده می‌شد.

🧮

چرا دوازده و نه هجده

حساب توضیحی امروزی

در یک شب کامل دوازده‌ساعته حدود هجده دکانوس طلوع می‌کنند. نویگه‌باوئر و پارکر عدد دوازده را با گرگ‌ومیش توضیح دادند: در حوالی طلوع سیریوس در میانه تابستان، که شب‌ها کوتاه‌ترین‌اند، تنها حدود دوازده طلوع دکانوسی در تاریکی واقعی رخ می‌دهد.

⏳

ساعت‌هایی که کش می‌آیند و کوتاه می‌شوند

طول رایج در طول هزاره‌ها

دوازده ساعت همیشه شب را پر می‌کرد، هر قدر هم که شب بلند یا کوتاه بود. در تبس یک ساعت شب در زمستان به حدود شصت‌وهشت دقیقه و در تابستان به پنجاه‌ودو دقیقه می‌رسید. این ساعت‌های فصلی یا زمانی تا رواج ساعت‌های مکانیکی در اروپا در زندگی روزمره به کار می‌رفتند.

☀️

ساعت‌های روز

نیمه دیگر ساعت‌های سایه‌ای پادشاهی نو

روشنای روز با سایه‌ها سنجیده می‌شد. کهن‌ترین ساعت‌های سایه‌ای بازمانده مصری از پادشاهی نو هستند، و بنا بر یک بازسازی، روز نخست ده ساعت به‌علاوه دو ساعت گرگ‌ومیش شمرده می‌شد تا با دوازده ساعت شب هماهنگ باشد.

💧

ساعت‌های آبی

کرنک حدود ۱۵۰۰ تا ۱۳۵۰ پیش از میلاد

ظرفی سنگی با سوراخی کوچک نزدیک کف، آب را با آهنگی یکنواخت بیرون می‌داد. بهترین نمونه بازمانده، از کرنک در روزگار آمنهوتپ سوم، در درون برای هر ماه درجه‌بندی‌ای دارد، چون طول ساعت‌های شب تغییر می‌کرد، و بر بیرونش دکانوس‌ها نقش شده‌اند.

👁️

پاسداران ساعت

معابد پادشاهی نو تا دوره رومی

معابد کاهنانی به کار می‌گرفتند که عنوانشان به معنای «آن‌که در ساعت است» بود. آنان ستارگان را می‌پاییدند و ساعت‌ها را برای آیین‌های شبانه اعلام می‌کردند. نویسندگان یونانی چنین کاهنی را هوروسکوپوس، یعنی پاسدار ساعت، می‌نامیدند؛ واژه‌ای که طالع‌بینی بعدها به طالع داد.

🚣

دوازده ساعت «امدوات»

دره شاهان پادشاهی نو

«کتاب آنچه در جهان زیرین است» سفر شبانه خدای خورشید را به دوازده ساعت بخش می‌کند که هر یک ناحیه‌ای از جهان زیرین با دروازه‌ها، خدایان و خطرهای خویش است. در پایان ساعت دوازدهم، خورشید در سپیده‌دم دوباره زاده می‌شود. کهن‌ترین نسخه کامل در آرامگاه توتمس سوم است.

⭐

ایزدبانوان ساعت

آرامگاه‌ها و معابد از پادشاهی نو به بعد

هر ساعت شب ایزدبانویی داشت، که اغلب با ستاره‌ای بر سر نشان داده می‌شد، و زورق خورشید را در پاره تاریکی خود راهنمایی می‌کرد. «امدوات» و «کتاب دروازه‌ها» نام آنان را می‌آورند و پیکرشان در آرامگاه‌ها و بر دیوار معابد دیده می‌شود.

🕯️

آیین‌های ساعت به ساعت

معابد بطلمیوسی دندره، ادفو، فیله

در آیین‌های اوزیریس در معابد بطلمیوسی، کاهنان در تمام ساعت‌های روز و شب شب‌زنده‌داری می‌کردند و برای هر ساعت مجموعه جداگانه‌ای از افسون‌ها و نذورات داشتند. ساعت در اینجا به همان اندازه که واحد زمان است، واحد آیین نیز هست.

📐

ساعت‌های برابر در اسکندریه

اسکندریه و رودس قرن دوم پیش از میلاد

منجمان یونانی به واحدهایی نیاز داشتند که با فصل‌ها تغییر نکنند. هیپارخوس ساعت‌های اعتدالی را به کار برد که هر یک یک‌بیست‌وچهارم یک شبانه‌روز کامل بود، و بطلمیوس با آن‌ها محاسبه می‌کرد. شمارش بیست‌وچهارگانه مصری ماند؛ طول متغیر نماند.

🔢

دقیقه‌ها از بابل

میان‌رودان لایه شصتگانی

شصت دقیقه ساعت و شصت ثانیه دقیقه از حساب شصت‌مبنای بابلی می‌آیند که منجمان یونانی برای همه کسرها به کار می‌بردند. واحدهای زمانی خود بابل متفاوت بود، دوازده ساعت دوتایی در شبانه‌روز، پس ساعت امروزی اجزای مصری و بابلی را با هم درآمیخته است.

🌅

از نشانگر ساعت تا طالع

مصر هلنیستی از قرن دوم پیش از میلاد به بعد

دکانوسی که طلوع می‌کرد ساعت را نشان می‌داد، و واژه یونانی برای نقطه طلوع زودیاک، هوروسکوپوس، به معنای پاسدار ساعت است. بسیاری از تاریخ‌نگاران طالعِ زایچه را بازمانده همین رسم مصری می‌دانند که ساعت را از آنچه در شرق طلوع می‌کند می‌خواند.

پاسداران ساعت و تاریخ‌نگاران

کارگزاران و کاهنان مصری که ساعت‌ها را می‌سنجیدند و اعلام می‌کردند، منجمان یونانی که آن‌ها را برابر کردند، و پژوهشگران امروزی که رد ساعت را تا کرانه نیل گرفتند.

آمنمحات

شکوفایی حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد تبس

کارگزاری از آغاز سلسله هجدهم که کتیبه آرامگاهش ادعا می‌کند او برای آمنهوتپ یکم ساعتی آبی ساخت که با تغییر طول شب در طول سال تنظیم شده بود؛ کهن‌ترین گزارش مکتوب از چنین ابزاری.

آمنهوتپ سوم

پادشاهی حدود ۱۳۹۰ تا ۱۳۵۲ پیش از میلاد تبس

پادشاهی که ساعت آبی کرنک به نام او ساخته شد؛ کهن‌ترین ساعت آبی (کلپسیدر) که تقریباً کامل مانده است، با درجه‌بندی‌های ماهانه در درون و دکانوس‌ها، سیارات و صورت‌های فلکی شمالی که بر بیرونش کنده شده‌اند.

حرخبی

آغاز دوره بطلمیوسی مصر سفلی

کاهنی که کتیبه تندیسش او را رصدگر آسمان وصف می‌کند که طلوع و غروب ستارگان را می‌دانست و اعلام می‌کرد؛ خودنگاره‌ای کمیاب از یک کاهن ستاره‌شناس مصری در حال کار.

هیپارخوس

حدود ۱۹۰ تا ۱۲۰ پیش از میلاد رودس

ستاره‌شناسی که در شرحش بر آراتوس و اودوکسوس ستارگان نشانگر هر ساعت اعتدالی شب را فهرست می‌کند. کاربرد ساعت‌های برابر از سوی او نشان می‌دهد که شمارش بیست‌وچهارگانه مصری به واحدی برای محاسبه بدل شده بود.

کلاودیوس بطلمیوس

حدود ۱۰۰ تا ۱۷۰ میلادی اسکندریه

در سراسر «مجسطی» با ساعت‌های اعتدالی کار کرد که به شیوه شصتگانی بخش می‌شدند، و در همان حال توضیح داد چگونه آن‌ها را به ساعت‌های فصلی زندگی روزمره برگردانند؛ دو نظام در کنار هم.

کلمنت اسکندرانی

حدود ۱۵۰ تا ۲۱۵ میلادی اسکندریه

نویسنده مسیحی که دسته‌ای آیینی در یک معبد مصری را وصف می‌کند که در آن هوروسکوپوس ابزاری برای سنجش زمان و یک شاخه نخل، نشانه‌های طالع‌بینی، در دست دارد و باید کتاب‌های هرمس درباره ستارگان را بداند.

لودویگ بورشارت

۱۸۶۳–۱۹۳۸ آلمان و مصر

مصرشناسی که کتابش «زمان‌سنجی در مصر باستان» (Die altägyptische Zeitmessung، ۱۹۲۰) ساعت‌های آبی، ساعت‌های سایه‌ای و ابزارهای رصد مصر را در نخستین پژوهش نظام‌مند درباره اینکه مصریان ساعت‌ها را چگونه می‌سنجیدند گرد آورد.

هرمان یونکر

۱۸۷۷–۱۹۶۲ اتریش و مصر

مصرشناسی که در ۱۹۱۰ شب‌زنده‌داری‌های ساعت به ساعتِ رازآیین‌های اوزیریس را از معابد بطلمیوسی منتشر کرد؛ متون آیینی‌ای که برای هر ساعت روز و شب آیینی جداگانه تعیین می‌کنند.

اریک هورنونگ

۱۹۳۳–۲۰۲۲ آلمان و سوئیس

مصرشناسی که ویراست‌ها و ترجمه‌هایش از «امدوات» و «کتاب دروازه‌ها» دوازده ساعت سفر شبانه خورشید را در قالب متونی با ساختار و منطق خاص خودشان در دسترس گذاشت.

گرهارد دورن-فان روسوم

فعال از دهه ۱۹۸۰ آلمان

تاریخ‌نگاری که کتابش «تاریخ ساعت» دنبال می‌کند اروپا چگونه از ساعت‌های فصلیِ به‌ارث‌رسیده از دوران باستان به ساعت‌های برابری رسید که ساعت‌های مکانیکیِ اواخر سده‌های میانه نشان می‌دادند.

دوازده از کجا آمد

ساعت شب مصری در آغاز پاره‌ای از آسمان بود. بر درپوش تابوت‌های پادشاهی میانه، حدود ۲۱۰۰ پیش از میلاد، جدول‌های ستاره‌ای مورب برای هر هفته ده‌روزه سال دوازده دکانوس فهرست می‌کنند که هر یک نشانگر یک ساعت شب است. در این نظام، ساعت فاصله میان پیدایی یک ستاره نشانگر و ستاره بعدی بود. کسی دوازده را در مقام عددی گرد برنگزید تا سپس ستارگان را با آن جور کند؛ این عدد از شمار دکانوس‌هایی برآمد که برای پر کردن شب به کار می‌رفتند. این عدد ثابت شد و همین که ثابت شد، از خود ساعت‌های دکانوسی دیرپاتر ماند، به نجوم یونانی راه یافت و از آنجا به هر ساعت دیواری و مچی که امروز به کار می‌رود رسید.

چرا دوازده و نه هجده

آسمان هر روز یک بار می‌چرخد، پس سی‌وشش دکانوس که گرداگرد آن پراکنده‌اند با فاصله‌هایی حدود چهل دقیقه طلوع می‌کنند و در یک شب کامل دوازده‌ساعته حدود هجده دکانوس برمی‌آید. مصریان دوازده دکانوس شمردند. توضیحی که نویگه‌باوئر و پارکر پیش نهادند و به‌طور گسترده پذیرفته شده است، بر گرگ‌ومیش استوار است. نظام دکانوسی به طلوع هلیاکی سیریوس گره خورده بود که در میانه تابستان، هنگام کوتاه‌ترین شب‌ها، رخ می‌داد. اگر گرگ‌ومیش بلند تابستان را، که در آن ستارگان نزدیک افق به‌سختی دیده می‌شوند، کنار بگذاریم، ساعت‌های تاریکی واقعی تنها برای حدود دوازده طلوع دکانوسی جا دارند. عددی که در آن فصل تعیین شد سپس معیار سراسر سال شد. توضیح‌های دیگری هم عرضه شده است، اما هیچ‌یک جای این یکی را نگرفته است. یک پیامد آن به‌آسانی از چشم می‌افتد. اگر هر ساعت دکانوسی فاصله چهل‌دقیقه‌ای میان دو طلوع بود، دوازده ساعتی که ساعت ستاره‌ای نشان می‌داد تنها حدود هشت ساعتِ امروزی را در بر می‌گرفت، یعنی هسته تاریک شب را. این تصور که دوازده ساعت روی هم سراسر شب را از غروب تا طلوع آفتاب پر می‌کنند، به مرحله‌ای دیرتر تعلق دارد، هنگامی که ساعت‌های آبی و ساعت فصلی جای ستارگان را گرفتند.

ساعت‌هایی که با فصل‌ها نفس می‌کشند

چون دوازده ساعت همیشه شب را پر می‌کرد، ساعت طول ثابتی نداشت. شب بلند زمستان ساعت‌های بلند و شب کوتاه تابستان ساعت‌های کوتاه پدید می‌آورد. در عرض جغرافیایی تبس این تفاوت محسوس است، چنان‌که ارقام تقریبی زیر برای فاصله غروب تا طلوع آفتاب نشان می‌دهند.

فصل در تبس طول شب یک ساعت شب
انقلاب زمستانی حدود ۱۳ ساعت و ۴۰ دقیقه حدود ۶۸ دقیقه
اعتدال‌ها حدود ۱۲ ساعت حدود ۶۰ دقیقه
انقلاب تابستانی حدود ۱۰ ساعت و ۲۰ دقیقه حدود ۵۲ دقیقه

هرچه به شمال برویم، این تفاوت بیشتر می‌شود. در رم یا آتن یک ساعت شب زمستانی به حساب امروزی به‌روشنی از یک ساعت فراتر می‌رود. این ساعت‌های فصلی، که ساعت‌های زمانی یا نابرابر هم خوانده می‌شوند، شیوه معمول بیان زمان در سراسر مدیترانه باستان بودند. دیرهای اروپا آن‌ها را در ساعت‌های نیایش خود نگاه داشتند، و تنها پس از آنکه ساعت‌های مکانیکی با تپشی ثابت در قرن‌های چهاردهم و پانزدهم در شهرهای اروپا رواج یافتند، جای خود را به ساعت‌های برابر دادند.

ساعت‌های روشنای روز

ستارگان نمی‌توانند روز را بسنجند، پس مصریان به سایه‌ها روی آوردند. کهن‌ترین ساعت‌های سایه‌ای بازمانده از پادشاهی نو هستند، از جمله گونه‌ای ال‌شکل که در آن میله‌ای عرضیِ برافراشته سایه‌اش را بر میله‌ای درجه‌دار می‌اندازد و آن را بامداد رو به شرق و پس از نیمروز رو به غرب می‌گرداندند. یک بازسازی پرنفوذ، از آنِ پارکر، بر آن است که روز در اصل به ده ساعت روشنای کامل به‌علاوه یک ساعت گرگ‌ومیش بامدادی و یک ساعت گرگ‌ومیش شامگاهی بخش می‌شد، روی هم دوازده، تا با دوازده ساعت شب هماهنگ باشد. آرایش آغازین هرچه بود، تا پادشاهی نو روز و شب مصری هر یک دوازده ساعت داشتند و شبانه‌روز کامل بیست‌وچهار.

سنجیدن ساعت با آب

رصد ستارگان تنها در شب‌های صاف کارساز است، و مصریان ساعت‌های آبی هم ساختند. کتیبه آرامگاه کارگزاری به نام آمنمحات، از آغاز سلسله هجدهم، ادعا می‌کند که او برای آمنهوتپ یکم ساعتی آبی ساخت که تغییر طول شب را در طول سال به حساب می‌آورد. کهن‌ترین نمونه‌ای که تقریباً کامل مانده، در روزگار آمنهوتپ سوم، حدود ۱۳۸۰ پیش از میلاد، در کرنک ساخته شد. ظرفی سنگی است که دهانه‌اش از کفِ آن پهن‌تر است و نزدیک کف خروجی کوچکی دارد. با بیرون رفتن آب، سطح آن از برابر رشته‌ای از نشانه‌ها بر دیواره درونی پایین می‌آمد. دوازده ستون نشانه هست، یکی برای هر ماه، زیرا طول ساعت شب در طول سال تغییر می‌کرد. بر بیرون ظرف دکانوس‌ها، سیارات و صورت‌های فلکی شمالی کنده شده‌اند، چنان‌که این ابزار آسمانی را که برای جانشینی‌اش ساخته شده بود بر رویه خود داشت.

مردانی که ساعت‌ها را نگاه می‌داشتند

معابد برای آیین‌های شبانه به ساعت‌های دقیق نیاز داشتند و کاهنانی را برای فراهم کردن آن‌ها به کار می‌گرفتند. یکی از عنوان‌های مصری، که معمولاً «آن‌که در ساعت است» ترجمه می‌شود، از آنِ همین پاسداران ساعت است که ستارگان را می‌پاییدند، به ساعت‌های آبی می‌نگریستند و هر ساعت را اعلام می‌کردند. کتیبه تندیس حرخبی، کاهن آغاز دوره بطلمیوسی، او را رصدگر آسمان وصف می‌کند که طلوع و غروب ستارگان را می‌دانست؛ یکی از معدود گزارش‌های شخصی از این کار. نویسندگان یونانی چنین کاهنی را هوروسکوپوس، یعنی پاسدار ساعت، می‌نامیدند. کلمنت اسکندرانی، که حدود ۲۰۰ میلادی می‌نوشت، دسته‌ای آیینی در معبد را وصف می‌کند که در آن هوروسکوپوس ابزاری برای سنجش زمان و یک شاخه نخل در دست دارد و باید کتاب‌های هرمس درباره ستارگان را بداند.

شب در مقام سفر

دین مصری به دوازده ساعت معنای دومی داد. در آرامگاه‌های شاهی پادشاهی نو، «کتاب آنچه در جهان زیرین است»، معروف به «امدوات»، شب را به دوازده ساعت بخش می‌کند که هر یک ناحیه‌ای از جهان زیرین است و خدای خورشید با زورقش از آن می‌گذرد. او با مردگان دیدار می‌کند، از خطرها می‌گذرد و در ساعت هفتم با مار آپوفیس روبه‌رو می‌شود. در پایان ساعت دوازدهم، در سپیده‌دم در هیئت سرگین‌غلتانی به نام خپری دوباره زاده می‌شود. کهن‌ترین «امدوات» کامل در آرامگاه توتمس سوم است. «کتاب دروازه‌ها»، که نخستین بار در آرامگاه حورمحب دیده می‌شود، همین سفر را به دوازده ساعت بخش می‌کند که دروازه‌هایی نگهبانی‌شده آن‌ها را از هم جدا می‌کنند. هر ساعت ایزدبانوی خود را دارد، که اغلب با ستاره‌ای بر سر نشان داده می‌شود، و زورق را در پاره تاریکی خود راه می‌نماید. ساعت نجومی درپوش تابوت‌ها و ساعت دینی آرامگاه‌های شاهی همان دوازده بخش‌اند که از دو سو دیده شده‌اند.

آیین‌های ساعت به ساعت

در معابد بطلمیوسی دندره، ادفو و فیله، ساعت هم آیین را سامان می‌داد و هم اسطوره را. شب‌زنده‌داری‌های ساعت به ساعتِ رازآیین‌های اوزیریس، که هرمان یونکر در ۱۹۱۰ منتشر کرد، برای هر ساعت روز و هر ساعت شب مجموعه جداگانه‌ای از افسون‌ها و نذورات مقرر می‌کنند، چنان‌که کاهنان در سراسر بیست‌وچهار ساعت بر بالین خدای مرده پاس می‌دادند. ساعت‌های دقیق ضرورتی آیینی بودند، و همین تا اندازه‌ای روشن می‌کند که چرا برای ساعت‌های آبی و رصدگران کارآزموده این‌همه هزینه می‌شد.

ساعت‌های فصلی در جهان رومی

یونانیان و رومیان بخش‌بندی دوازده و دوازده را در شکل فصلی‌اش برگرفتند. پلینی مهتر گزارش می‌دهد که نخستین ساعت آفتابی همگانی رم در ۲۶۳ پیش از میلاد از کاتانیا در سیسیل آورده شد و نزدیک به یک قرن ساعت‌ها را نادرست نشان می‌داد، زیرا برای عرض جغرافیایی دیگری طراحی شده بود. ساعت‌های رومی از طلوع آفتاب شمرده می‌شدند، پس ساعت ششم روز، در هر فصلی، همیشه نیمروز بود؛ «سی‌یستا»ی اسپانیایی نامش را از همین sexta hora گرفته است. مهندسان اسکندریه، با آغاز از کتسیبیوس در قرن سوم پیش از میلاد، ساعت‌های آبی با درجه‌بندی‌های تنظیم‌پذیر ساختند تا جریان آب بتواند ساعت‌هایی را که در طول سال طولشان تغییر می‌کرد دنبال کند، و ویتروویوس چنین ابزارهایی را در کتابش درباره معماری وصف می‌کند. آیین مسیحی نخستین و رسم دیرها همین حساب را نگاه داشتند: نمازهای پریم، ترس، سکست و نون به نام ساعت‌های نخست، سوم، ششم و نهمِ روز فصلی خوانده می‌شوند. دوازده ساعت مصری، هنوز در شکل انعطاف‌پذیرش، به زمان مشترک مدیترانه بدل شده بود.

ساعت‌های برابر در اسکندریه

منجمان یونانی شمارش بیست‌وچهارگانه مصری را برگرفتند، اما نمی‌توانستند با ساعت‌هایی محاسبه کنند که طولشان تغییر می‌کرد. آنان ساعت اعتدالی را تعریف کردند، یک‌بیست‌وچهارم یک شبانه‌روز کامل، که تنها در اعتدال‌ها با ساعت فصلی برابر است. هیپارخوس در قرن دوم پیش از میلاد شرحش بر آراتوس و اودوکسوس را با فهرست‌هایی از ستارگانی به پایان می‌برد که هر ساعت اعتدالی شب را نشان می‌دهند؛ بازمانده‌ای یونانی از ساعت‌های دکانوسی. بطلمیوس در سراسر «مجسطی» ساعت‌های اعتدالی را به کار برد و توضیح داد چگونه آن‌ها را به ساعت‌های فصلی برگردانند. از آن پس منجمان با ساعت‌های برابر کار می‌کردند، در حالی که زندگی روزمره پانزده قرن دیگر ساعت‌های فصلی را نگاه داشت.

شصت دقیقه از بابل

بخش‌های درون ساعت بابلی‌اند. منجمان میان‌رودان در مبنای شصت می‌شمردند و شبانه‌روز را به دوازده ساعت دوتایی بخش می‌کردند که هر یک سی «درجه زمانی» حدوداً چهاردقیقه‌ای داشت. منجمان یونانی مبنای شصت را برای همه کسرهایشان برگرفتند و هنگامی که ساعت مصری را بخش کردند، آن را به شصت جزء و هر جزء را دوباره به شصت جزء بخش کردند. بنابراین ساعت امروزیِ شصت دقیقه و شصت ثانیه آمیخته‌ای است: شمارش بیست‌وچهارگانه مصری، تصمیم یونانی برای برابر کردن ساعت‌ها، و طرحی بابلی برای بخش‌بندی آن‌ها.

از پاسدار ساعت تا طالع

ساعت بر طالع‌بینی هم نشانی بر جای گذاشت. در زایچه‌های هلنیستی، نقطه‌ای از زودیاک که هنگام تولد در افق شرقی طلوع می‌کند هوروسکوپوس، یعنی پاسدار ساعت، نامیده می‌شود؛ همان واژه‌ای که برای کاهن معبد به کار می‌رفت. درجه طالع خانه نخست را تعیین می‌کند و بقیه زایچه بر پایه آن استوار می‌شود. بسیاری از تاریخ‌نگاران خطی می‌بینند که از رسم مصری خواندن ساعت با دکانوسی که در شرق طلوع می‌کند به تأکید یونانی بر برج طالع می‌رسد، و وجوه هلنیستی، سه وجه برای هر برج، در برخی فهرست‌ها نام‌های مصری خود را نگاه داشتند. بنا بر این روایت، طالع امروزی کهن‌ترین بازمانده ساعت شبانه مصری در درون طالع‌بینی است.

گام بعدی

برای جدول‌های ستاره‌ای که نخستین بار شب را بخش کردند، به صفحه «جدول‌های ستاره‌ای مورب» سر بزنید. برای ساعت‌های رامسسی که ساعت‌ها را با گذر ستارگان از نصف‌النهار نشان می‌دادند، صفحه «ساعت‌های ستاره‌ای رامسسی» را ببینید، و برای نقش بعدی دکانوس‌ها در مقام وجوه برج‌های زودیاک، صفحه «وجوه طالع‌بینی» را. تاریخ دکانوس‌ها و ساعت‌ها بخشی از دانشنامه Tarot Academy به پنجاه‌ودو زبان است.

پرسش‌های متداول

چرا شبانه‌روز ۲۴ ساعت دارد؟

چون مصریان شب را به دوازده ساعت بخش کردند که هر یک با طلوع یک دکانوس نشان داده می‌شد، و روز را به دوازده ساعت که با ساعت‌های سایه‌ای سنجیده می‌شد. منجمان یونانی در اسکندریه جمع بیست‌وچهار را نگاه داشتند و ساعت‌ها را برای محاسبه برابر کردند. عدد بیست‌وچهار مصری است؛ برابری طول ساعت‌ها یونانی است؛ دقیقه‌ها و ثانیه‌ها بابلی‌اند.

چرا مصریان دوازده ساعت برای شب می‌شمردند؟

در یک شب کامل دوازده‌ساعته حدود هجده دکانوس طلوع می‌کنند، اما نظام دکانوسی به طلوع سیریوس در میانه تابستان گره خورده بود، هنگامی که شب‌ها کوتاه و گرگ‌ومیش بلند است. نویگه‌باوئر و پارکر استدلال کردند که در آن فصل تنها حدود دوازده طلوع دکانوسی در تاریکی واقعی رخ می‌داد و همین عدد معیار شد. این پذیرفته‌ترین توضیح است.

آیا ساعت‌های مصری همه یک طول داشتند؟

نه. شب همیشه دوازده ساعت داشت، پس طول ساعت‌ها از طول شب پیروی می‌کرد. در تبس یک ساعت شب در انقلاب زمستانی حدود شصت‌وهشت دقیقه و در انقلاب تابستانی حدود پنجاه‌ودو دقیقه بود. این ساعت‌های فصلی تا هنگامی که ساعت‌های مکانیکی با ساعت‌های برابر در اواخر سده‌های میانه در اروپا رواج یافتند، در زندگی روزمره معمول ماندند.

مصریان شب‌ها زمان را چگونه می‌دانستند؟

با تماشای طلوع دکانوس‌ها، و از پادشاهی نو با ساعت‌های آبی نیز: ظرف‌هایی سنگی که آبشان با آهنگی یکنواخت از برابر نشانه‌های دیواره درونی خالی می‌شد. ساعت آبی کرنک، ساخته‌شده در روزگار آمنهوتپ سوم، برای هر ماه درجه‌بندی جداگانه‌ای دارد. کاهنان معبد که کارشان نگاه داشتن ساعت‌ها بود، از هر دو بهره می‌گرفتند.

کهن‌ترین ساعت آبی کدام است؟

کهن‌ترین نمونه‌ای که تقریباً کامل مانده، ساعت آبی (کلپسیدر) کرنک است که در روزگار آمنهوتپ سوم، حدود ۱۳۸۰ پیش از میلاد، ساخته شد و اکنون در موزه مصر در قاهره نگهداری می‌شود. کتیبه آرامگاهی کهن‌تری از کارگزاری به نام آمنمحات ادعا می‌کند که او برای آمنهوتپ یکم ساعتی آبی ساخت، اما آن ابزار بر جای نمانده است.

ساعت‌های روز چگونه سنجیده می‌شد؟

با ساعت‌های سایه‌ای، که کهن‌ترین نمونه‌های بازمانده‌شان از پادشاهی نو هستند. در یک گونه رایج، میله‌ای عرضیِ برافراشته سایه‌اش را بر میله‌ای درجه‌دار می‌انداخت که بامداد رو به شرق و پس از نیمروز رو به غرب گردانده می‌شد. پارکر پیشنهاد کرد که روز نخست ده ساعت به‌علاوه دو ساعت گرگ‌ومیش شمرده می‌شد.

دوازده ساعت در «امدوات» چیست؟

«امدوات»، کتاب تدفینی شاهی پادشاهی نو، شب را به دوازده ساعت بخش می‌کند که هر یک ناحیه‌ای از جهان زیرین است و خدای خورشید پیش از زایش دوباره‌اش در سپیده‌دم با زورق از آن می‌گذرد. هر ساعت خدایان، خطرها و ایزدبانوی سرپرست خود را دارد. «کتاب دروازه‌ها» همین سفر را به دوازده ساعت بخش می‌کند که دروازه‌ها آن‌ها را از هم جدا می‌کنند.

ساعت‌های برابر را چه کسی ابداع کرد؟

منجمان یونانی دوره هلنیستی. هیپارخوس در قرن دوم پیش از میلاد ساعت‌های اعتدالی را به کار برد که هر یک یک‌بیست‌وچهارم یک شبانه‌روز کامل بود، و بطلمیوس در سراسر «مجسطی» با آن‌ها محاسبه کرد. منجمان بابلی پیش‌تر زمان را با واحدهای برابر می‌سنجیدند، اما شبانه‌روزشان دوازده ساعت دوتایی داشت، پس ساعت برابری که بیست‌وچهارتایش یک شبانه‌روز می‌سازد ساختی یونانی بر پایه شمارشی مصری است.

دقیقه و ثانیه از کجا می‌آیند؟

از حساب شصت‌مبنای بابلی. منجمان یونانی برای هر گونه کسری از شصتم‌ها بهره می‌گرفتند، پس هنگامی که ساعت را بخش کردند، آن را به شصت جزء و هر یک از آن‌ها را به شصت جزء دیگر بخش کردند. خود ساعت در خاستگاه مصری است؛ بخش‌های آن از نظام عددی بابلی پیروی می‌کنند.

طالع چه ربطی به ساعت‌های مصری دارد؟

واژه یونانی طالع، هوروسکوپوس، به معنای پاسدار ساعت است؛ همان عنوانی که به کاهنان معابد مصر که ساعت‌ها را نگاه می‌داشتند داده می‌شد. در مصر ساعت از دکانوسی خوانده می‌شد که در شرق طلوع می‌کرد؛ در طالع‌بینی هلنیستی زایچه بر درجه طالعِ زودیاک استوار است. بسیاری از تاریخ‌نگاران طالع را میراث همان رسم مصری می‌دانند.

آخرین نوشته‌ها

حکمت باستانی کارت‌های تاروت را کشف کنید و اسرار سفر معنوی خود را باز کنید. وبلاگ ما دروازه شما به درک نمادگرایی غنی، معانی و کاربردهای عملی خواندن تاروت است.