Minn fejn ġejja s-siegħa
It-tnax-il siegħa tal-lejl
L-Eġizzjani kienu jgħoddu l-lejl bid-dekani li kienu jitilgħu matulu, u skont il-kalkolu li waslu għalih, tnax kienu jimmarkaw is-sigħat tad-dlam. Taw lill-jum tnax-il siegħa wkoll, imkejla bid-dellijiet. Dawn is-sigħat kienu jittawlu u jiċkienu mal-istaġuni sakemm l-astronomi Griegi f'Lixandra ffissawhom f'tulijiet ugwali. Il-jum ta' erbgħa u għoxrin siegħa fuq kull arloġġ huwa l-għadd Eġizzjan f'forma Griega, maqsum f'minuti fuq il-mudell Babiloniż.
- sigħat tal-lejl
- 12
- sigħat tal-jum
- 12
- minuta f'kull siegħa tal-lejl f'Tebe
- 52–68
Kif kien jinqasam il-lejl
Il-karti jsegwu s-siegħa mill-oriġini astronomika tagħha fid-dekani, għall-arloġġi li kejluha, għat-testi reliġjużi li taw lil kull siegħa tifsira, sal-bidliet Griegi u Babiloniżi li pproduċew is-siegħa moderna.
Tnax-il dekan, tnax-il siegħa
It-tabelli djagonali tal-istilel fuq l-għotjien tat-twiebet tar-Renju tan-Nofs jelenkaw tnax-il dekan għal kull lejl, wieħed għal kull siegħa. Is-siegħa tal-lejl bdiet bħala unità astronomika: l-intervall bejn stilla markatur u l-oħra, kif jinqara fuq ix-xefaq tal-lvant.
Għaliex tnax, mhux tmintax
F'lejl sħiħ ta' tnax-il siegħa jitilgħu madwar tmintax-il dekan. Neugebauer u Parker spjegaw l-għadd ta' tnax bl-għabex: madwar it-tlugħ ta' Sirju f'nofs is-sajf, meta l-iljieli jkunu l-iqsar, madwar tnax-il tlugħ ta' dekani biss jaqgħu fi dlam veru.
Sigħat li jittawlu u jiċkienu
Tnax-il siegħa dejjem imlew il-lejl, ikun x'ikun it-tul tiegħu. F'Tebe siegħa tal-lejl kienet tlaħħaq madwar tmienja u sittin minuta fix-xitwa u tnejn u ħamsin fis-sajf. Dawn is-sigħat staġjonali jew temporali baqgħu jintużaw kuljum fl-Ewropa sakemm infirxu l-arloġġi mekkaniċi.
Is-sigħat tal-jum
Id-dawl tal-jum kien jitkejjel bid-dellijiet. L-eqdem arloġġi tad-dell Eġizzjani li baqgħu huma tar-Renju l-Ġdid, u rikostruzzjoni waħda tgħid li l-jum l-ewwel kien jingħadd bħala għaxar sigħat flimkien ma' tnejn ta' għabex, biex jaqbel mat-tnax tal-lejl.
Arloġġi tal-ilma
Reċipjent tal-ġebel b'toqba żgħira qrib il-bażi kien iħalli l-ilma joħroġ b'rata kostanti. L-aqwa eżempju li baqa', minn Karnak taħt Amenhotep III, għandu skala għal kull xahar minn ġewwa, għax is-sigħat tal-lejl kienu jbiddlu t-tul tagħhom, u d-dekani minn barra.
L-osservaturi tas-sigħat
It-tempji kienu jimpjegaw saċerdoti li t-titlu tagħhom ifisser 'dak li qiegħed fis-siegħa'. Huma kienu josservaw l-istilel u jħabbru s-sigħat għar-ritwali tal-lejl. Il-kittieba Griegi sejħu saċerdot bħal dan horoskopos, osservatur tas-sigħat, il-kelma li aktar tard l-astroloġija tat lill-axxendent.
It-tnax-il siegħa tal-Amduat
Il-Ktieb ta' Dak Li Hemm fid-Dinja ta' Taħt jaqsam il-vjaġġ tal-lejl tal-alla tax-xemx fi tnax-il siegħa, kull waħda reġjun tad-dinja ta' taħt bil-bibien, l-allat u l-perikli tiegħu. Fl-aħħar tat-tnax-il siegħa x-xemx terġa' titwieled mas-sebħ. L-eqdem kopja sħiħa tinsab fil-qabar ta' Thutmose III.
L-allat tas-sigħat
Kull siegħa tal-lejl kellha l-alla tagħha, spiss murija bi stilla fuq rasha, li kienet tiggwida d-dgħajsa tax-xemx tul il-medda tagħha ta' dlam. L-Amduat u l-Ktieb tal-Bibien isemmuhom, u jidhru fl-oqbra u fuq il-ħitan tat-tempji.
Riti skont is-siegħa
Fir-riti ta' Osiris tat-tempji Tolomajċi, is-saċerdoti kienu jżommu viġilja matul kull siegħa tal-jum u tal-lejl, b'sett separat ta' versi u offerti għal kull waħda. Is-siegħa hawn hija unità tar-ritwal daqskemm hija unità taż-żmien.
Sigħat ugwali f'Lixandra
L-astronomi Griegi kellhom bżonn unitajiet li ma jinbidlux mal-istaġuni. Ipparku uża sigħat ekwinozzjali, kull waħda parti waħda minn erbgħa u għoxrin ta' jum sħiħ, u Ptolemeu kkalkula bihom. L-għadd Eġizzjan ta' erbgħa u għoxrin baqa'; it-tul li jvarja le.
Minuti minn Babilonja
Is-sittin minuta tas-siegħa u s-sittin sekonda tal-minuta ġejjin mill-aritmetika Babiloniża f'bażi sittin, li l-astronomi Griegi użaw għall-frazzjonijiet kollha. L-unitajiet taż-żmien ta' Babilonja nfisha kienu differenti, tnax-il siegħa doppja kuljum, u għalhekk is-siegħa moderna tgħaqqad partijiet Eġizzjani u Babiloniżi.
Minn osservatur tas-siegħa għall-axxendent
Dekan li jitla' kien jimmarka s-siegħa, u l-kelma Griega għall-punt li jitla' taż-żodijaku, horoskopos, tfisser osservatur tas-sigħat. Ħafna storiċi jaraw l-axxendent tal-karta tat-twelid bħala dixxendent ta' din il-prattika Eġizzjana li s-siegħa tinqara minn dak li jitla' fil-lvant.
Kustodji tas-sigħat u storiċi
Uffiċjali u saċerdoti Eġizzjani li kejlu u ħabbru s-sigħat, l-astronomi Griegi li għamluhom ugwali, u l-istudjużi moderni li traċċaw is-siegħa lura lejn in-Nil.
Amenemhet
Uffiċjal tal-bidu tat-Tmintax-il Dinastija li l-iskrizzjoni fil-qabar tiegħu tgħid li fassal arloġġ tal-ilma għar-re Amenhotep I, aġġustat għat-tul li jinbidel tal-lejl tul is-sena, l-eqdem rekord miktub ta' apparat bħal dan.
Amenhotep III
Re li f'ismu sar l-arloġġ tal-ilma ta' Karnak, l-eqdem klepsidra sostanzjalment sħiħa, bi skali tax-xhur minn ġewwa u bid-dekani, il-pjaneti u l-kostellazzjonijiet tat-tramuntana minquxa minn barra.
Harkhebi
Saċerdot li l-iskrizzjoni fuq l-istatwa tiegħu tiddeskrivih bħala osservatur tas-sema li kien jaf it-tlugħ u l-inżul tal-istilel u kien iħabbarhom, xhieda rari, b'kliemu stess, ta' saċerdot astronomu Eġizzjan fuq xogħlu.
Hipparchus
Astronomu li l-kummentarju tiegħu dwar Aratu u Ewdossu jelenka l-istilel li jimmarkaw kull siegħa ekwinozzjali tal-lejl. L-użu tiegħu tas-sigħat ugwali juri l-għadd Eġizzjan ta' erbgħa u għoxrin mibdul f'unità tal-kalkolu.
Claudius Ptolemy
Ħadem b'sigħat ekwinozzjali maqsuma b'mod sesaġeżimali tul l-Almagest kollu, filwaqt li spjega wkoll kif jiġu kkonvertiti fis-sigħat staġjonali tal-ħajja ta' kuljum, iż-żewġ sistemi ħdejn xulxin.
Klement ta' Lixandra
Kittieb Kristjan li jiddeskrivi purċissjoni ta' tempju Eġizzjan li fiha l-horoskopos iġorr arloġġ u palma, emblemi tal-astroloġija, u jrid ikun jaf il-kotba ta' Ermes dwar l-istilel.
Ludwig Borchardt
Eġittologu li fix-xogħol tiegħu Die altägyptische Zeitmessung (1920) ġabar l-arloġġi tal-ilma, l-arloġġi tad-dell u l-istrumenti tal-vista tal-Eġittu fl-ewwel studju sistematiku ta' kif l-Eġizzjani kejlu s-sigħat.
Hermann Junker
Eġittologu li fl-1910 ippubblika l-viġilji ta' kull siegħa tal-misteri ta' Osiris mit-tempji Tolomajċi, it-testi ritwali li jassenjaw rit separat lil kull siegħa tal-jum u tal-lejl.
Erik Hornung
Eġittologu li l-edizzjonijiet u t-traduzzjonijiet tiegħu tal-Amduat u tal-Ktieb tal-Bibien għamlu t-tnax-il siegħa tal-vjaġġ tax-xemx bil-lejl aċċessibbli bħala testi bl-istruttura u l-loġika tagħhom.
Gerhard Dohrn-van Rossum
Storiku li l-ktieb tiegħu History of the Hour isegwi kif l-Ewropa mxiet mis-sigħat staġjonali li wirtet mill-antikità għas-sigħat ugwali tal-arloġġi mekkaniċi fl-aħħar tal-Medju Evu.
Minn fejn ġew it-tnax
Is-siegħa tal-lejl Eġizzjana bdiet bħala medda tas-sema. Fuq l-għotjien tat-twiebet tar-Renju tan-Nofs, madwar l-2100 QK, it-tabelli djagonali tal-istilel jelenkaw tnax-il dekan għal kull ġimgħa ta' għaxart ijiem tas-sena, b'kull dekan jimmarka siegħa waħda tal-lejl. Siegħa, f'din is-sistema, kienet l-intervall bejn id-dehra ta' stilla markatur u dik ta' wara. Ħadd ma għażel it-tnax bħala numru tond u mbagħad qabbel l-istilel miegħu; l-għadd ħareġ minn kemm dekani ntużaw biex jimlew il-lejl. Dan sar fiss, u ladarba ġie stabbilit għex aktar mill-arloġġi tad-dekani nfushom, għadda fl-astronomija Griega u minn hemm għal kull arloġġ li jintuża llum.
Għaliex tnax u mhux tmintax
Is-sema jdur darba kuljum, u għalhekk sitta u tletin dekan imqassma madwaru jitilgħu f'intervalli ta' madwar erbgħin minuta, u lejl sħiħ ta' tnax-il siegħa jara madwar tmintax minnhom telgħin. L-Eġizzjani għoddu tnax. L-ispjegazzjoni proposta minn Neugebauer u Parker, u aċċettata b'mod wiesa', tiddependi mill-għabex. Is-sistema tad-dekani kienet marbuta mat-tlugħ elijaku ta' Sirju, li kien jaqa' f'nofs is-sajf, meta l-iljieli jkunu l-iqsar. Naqqas l-għabex twil tas-sajf, meta l-istilel qrib ix-xefaq ikunu diffiċli biex tarahom, u s-sigħat ta' dlam veru jħallu spazju għal madwar tnax-il tlugħ ta' dekani. In-numru stabbilit f'dak l-istaġun imbagħad sar l-istandard għas-sena kollha. Ġew offruti spjegazzjonijiet oħra, iżda l-ebda waħda ma ħadet post din. Konsegwenza waħda hija faċli li tintilef. Jekk kull siegħa ta' dekan kienet l-intervall ta' erbgħin minuta bejn żewġ tlugħ, it-tnax-il siegħa tal-arloġġ tal-istilel kienu jkopru biss madwar tmien sigħat ta' ħin tal-arloġġ, il-qalba mudlama tal-lejl. L-idea ta' tnax-il siegħa li flimkien jimlew il-lejl kollu minn nżul ix-xemx sas-sebħ tappartjeni għal stadju aktar tard, meta l-arloġġi tal-ilma u s-siegħa staġjonali ħadu post l-istilel.
Sigħat li jittawlu u jiqsaru mal-istaġuni
Minħabba li tnax-il siegħa dejjem kienu jimlew il-lejl, is-siegħa ma kellhiex tul fiss. Lejl twil tax-xitwa kien jipproduċi sigħat twal u lejl qasir tas-sajf kien jipproduċi sigħat qosra. Fil-latitudni ta' Tebe d-differenza tinħass sew, kif juru ċ-ċifri approssimattivi ta' taħt għall-perjodu minn nżul ix-xemx sas-sebħ.
| Staġun f'Tebe | Tul tal-lejl | Siegħa waħda tal-lejl |
|---|---|---|
| Solstizju tax-xitwa | madwar 13-il siegħa u 40 minuta | madwar 68 minuta |
| Ekwinozzji | madwar 12-il siegħa | madwar 60 minuta |
| Solstizju tas-sajf | madwar 10 sigħat u 20 minuta | madwar 52 minuta |
Aktar lejn it-tramuntana l-varjazzjoni tikber. F'Ruma jew f'Ateni siegħa ta' lejl tax-xitwa taqbeż sew is-siegħa skont il-kalkolu modern. Dawn is-sigħat staġjonali, imsejħa wkoll sigħat temporali jew mhux ugwali, kienu l-mod ordinarju ta' kif jitkejjel il-ħin madwar il-Mediterran tal-qedem. L-Ewropa monastika żammithom fis-sigħat kanoniċi tagħha, u ċedew posthom għal sigħat ugwali biss wara li l-arloġġi mekkaniċi b'ritmu fiss infirxu fl-ibliet Ewropej fis-sekli erbatax u ħmistax.
Is-sigħat tad-dawl tal-jum
L-istilel ma jistgħux ikejlu l-jum, u għalhekk l-Eġizzjani daru lejn id-dellijiet. L-eqdem arloġġi tad-dell li baqgħu jmorru lura għar-Renju l-Ġdid, fosthom tip f'forma ta' L li fih travu mqajjem jitfa' d-dell tiegħu tul travu mmarkat, imdawwar iħares lejn il-lvant filgħodu u lejn il-punent wara nofsinhar. Rikostruzzjoni influwenti waħda, dik ta' Parker, tgħid li l-jum kien oriġinarjament maqsum f'għaxar sigħat ta' dawl sħiħ tal-jum flimkien ma' siegħa waħda ta' għabex ta' filgħodu u waħda ta' għabex ta' filgħaxija, tnax b'kollox biex jaqblu mat-tnax tal-lejl. Tkun xi tkun l-aktar sistema bikrija, sa żmien ir-Renju l-Ġdid il-jum u l-lejl Eġizzjan kull wieħed kellhom tnax-il siegħa, u ċ-ċiklu sħiħ kellu erbgħa u għoxrin.
Il-kejl tas-siegħa bl-ilma
L-osservazzjoni tal-istilel taħdem biss f'iljieli ċari, u l-Eġizzjani bnew ukoll arloġġi tal-ilma. L-iskrizzjoni fil-qabar ta' uffiċjal jismu Amenemhet, mill-bidu tat-Tmintax-il Dinastija, tgħid li huwa fassal arloġġ tal-ilma għar-re Amenhotep I li kien iqis it-tul li jinbidel tal-lejl tul is-sena. L-eqdem eżempju sostanzjalment sħiħ sar f'Karnak taħt Amenhotep III, madwar l-1380 QK. Huwa reċipjent tal-ġebel, usa' fil-quċċata milli fil-qiegħ, b'toqba żgħira qrib il-bażi. Hekk kif l-ilma kien joħroġ, il-livell tiegħu kien jinżel ma' sett ta' marki fuq il-ħajt ta' ġewwa. Hemm tnax-il kolonna ta' marki, waħda għal kull xahar, minħabba li t-tul ta' siegħa tal-lejl kien jinbidel tul is-sena. Il-parti ta' barra hija minquxa bid-dekani, il-pjaneti u l-kostellazzjonijiet tat-tramuntana, u għalhekk l-istrument kien iġorr fuq il-wiċċ tiegħu s-sema li kien mibni biex jieħu postu.
L-irġiel li kienu jżommu s-sigħat
It-tempji kellhom bżonn sigħat preċiżi għar-ritwali tal-lejl, u impjegaw saċerdoti biex jipprovduhom. Titlu Eġizzjan wieħed, normalment tradott bħala 'dak li qiegħed fis-siegħa', jappartjeni lil dawn il-kustodji tas-sigħat, li kienu josservaw l-istilel, jikkonsultaw l-arloġġi tal-ilma u jħabbru kull siegħa. Skrizzjoni fuq statwa tas-saċerdot Harkhebi, mill-bidu tal-perjodu Tolomajk, tiddeskrivih bħala osservatur tas-sema li kien jaf it-tlugħ u l-inżul tal-istilel, wieħed mill-ftit rakkonti personali ta' dan ix-xogħol. Il-kittieba Griegi sejħu saċerdot bħal dan horoskopos, osservatur tas-sigħat. Klement ta' Lixandra, li kiteb madwar is-sena 200 WK, jiddeskrivi purċissjoni ta' tempju li fiha l-horoskopos iġorr arloġġ u palma u jrid ikun jaf il-kotba ta' Ermes dwar l-istilel.
Il-lejl bħala vjaġġ
Ir-reliġjon Eġizzjana tat lit-tnax-il siegħa tifsira oħra. Fl-oqbra rjali tar-Renju l-Ġdid, Il-Ktieb ta' Dak Li Hemm fid-Dinja ta' Taħt, magħruf bħala l-Amduat, jaqsam il-lejl fi tnax-il siegħa, kull waħda reġjun tad-dinja ta' taħt li minnu l-alla tax-xemx jivvjaġġa fid-dgħajsa tiegħu. Huwa jiltaqa' mal-mejtin, jgħaddi minn perikli, u fis-seba' siegħa jikkonfronta lis-serpent Apophis. Fl-aħħar tat-tnax-il siegħa huwa jerġa' jitwieled mas-sebħ bħala l-ħanfusa Khepri. L-eqdem Amduat sħiħ jinsab fil-qabar ta' Thutmose III. Il-Ktieb tal-Bibien, attestat għall-ewwel darba fil-qabar ta' Horemheb, jaqsam l-istess vjaġġ fi tnax-il siegħa mifruda minn bibien mgħassa. Kull siegħa għandha l-alla tagħha, spiss murija bi stilla fuq rasha, li tiggwida d-dgħajsa tul il-medda tagħha ta' dlam. Is-siegħa astronomika tal-għotjien tat-twiebet u s-siegħa reliġjuża tal-oqbra rjali huma l-istess tnax-il diviżjoni meqjusa minn żewġ naħat.
Riti skont is-siegħa
Fit-tempji Tolomajċi ta' Dendera, Edfu u Philae, is-siegħa organizzat ir-ritwal kif ukoll il-mit. Il-viġilji ta' kull siegħa tal-misteri ta' Osiris, ippubblikati minn Hermann Junker fl-1910, jippreskrivu sett separat ta' versi u offerti għal kull siegħa tal-jum u tal-lejl, sabiex is-saċerdoti kienu jżommu l-għassa fuq l-alla mejjet tul l-erbgħa u għoxrin siegħa sħaħ. Sigħat preċiżi kienu ħtieġa ritwali, fatt li jgħin biex jispjega l-investiment f'arloġġi tal-ilma u f'osservaturi mħarrġa.
Sigħat staġjonali fid-dinja Rumana
Il-Griegi u r-Rumani ħadu d-diviżjoni ta' tnax u tnax fil-forma staġjonali tagħha. Plinju x-Xiħ jirrapporta li l-ewwel arloġġ tax-xemx pubbliku f'Ruma nġieb minn Katanja fi Sqallija fl-263 QK u wera sigħat ħżiena għal kważi seklu, minħabba li kien imfassal għal latitudni differenti. Is-sigħat Rumani kienu magħduda minn tlugħ ix-xemx, u għalhekk is-sitt siegħa tal-jum kienet dejjem nofsinhar, ikun x'ikun l-istaġun; is-siesta Spanjola tieħu isimha minn dik is-sexta hora. Inġiniera f'Lixandra, l-ewwel fosthom Ctesibius fit-tielet seklu QK, bnew arloġġi tal-ilma bi skali aġġustabbli sabiex il-fluss tal-ilma seta' jsegwi sigħat li kienu jbiddlu t-tul tagħhom tul is-sena, u Vitruvju jiddeskrivi tagħmir bħal dan fil-ktieb tiegħu dwar l-arkitettura. Il-prattika Kristjana bikrija u monastika żammet l-istess għadd: l-uffiċċji ta' prima, terzja, sesta u nona huma msemmija wara l-ewwel, it-tielet, is-sitt u d-disa' siegħa tal-jum staġjonali. L-għadd Eġizzjan ta' tnax kien sar il-ħin komuni tal-Mediterran, dejjem fil-forma flessibbli tiegħu.
Sigħat ugwali f'Lixandra
L-astronomi Griegi ħadu l-għadd Eġizzjan ta' erbgħa u għoxrin iżda ma setgħux jikkalkulaw b'sigħat li kienu jbiddlu t-tul tagħhom. Huma ddefinixxew is-siegħa ekwinozzjali, parti waħda minn erbgħa u għoxrin ta' jum u lejl sħaħ, ugwali għas-siegħa staġjonali biss fl-ekwinozzji. Ipparku, fit-tieni seklu QK, itemm il-kummentarju tiegħu dwar Aratu u Ewdossu b'listi ta' stilel li jimmarkaw kull siegħa ekwinozzjali tal-lejl, dixxendent Grieg tal-arloġġi tad-dekani. Ptolemeu uża sigħat ekwinozzjali tul l-Almagest u spjega kif jikkonvertihom f'sigħat staġjonali. L-astronomi ħadmu b'sigħat ugwali minn dak iż-żmien 'il quddiem, filwaqt li l-ħajja ordinarja żammet it-tip staġjonali għal ħmistax-il seklu ieħor.
Sittin minuta minn Babilonja
Id-diviżjonijiet ġewwa s-siegħa huma Babiloniżi. L-astronomi tal-Mesopotamja għoddu f'bażi sittin u qasmu l-jum fi tnax-il siegħa doppja, kull waħda bi tletin grad ta' ħin ta' madwar erba' minuti. L-astronomi Griegi adottaw il-bażi sittin għall-frazzjonijiet kollha tagħhom, u meta qasmu s-siegħa Eġizzjana, qasmuha f'sittin parti, u dawk f'sittin parti oħra mill-ġdid. Is-siegħa moderna ta' sittin minuta u sittin sekonda hija għalhekk ibridu: għadd Eġizzjan ta' erbgħa u għoxrin, deċiżjoni Griega biex kull siegħa tkun ugwali, u skema Babiloniża għas-sottodiviżjoni tagħha.
Minn osservatur tas-siegħa għall-axxendent
Is-siegħa ħalliet ukoll marka fuq l-astroloġija. Fl-oroskopji Ellenistiċi l-punt taż-żodijaku li jitla' fuq ix-xefaq tal-lvant fit-twelid jissejjaħ il-horoskopos, l-osservatur tas-siegħa, l-istess kelma użata għas-saċerdot tat-tempju. Il-grad li jitla' jiddefinixxi l-ewwel dar u jankra l-bqija tal-karta tat-twelid. Ħafna storiċi jaraw linja diretta mill-prattika Eġizzjana ta' kif tgħid is-siegħa bid-dekan li jitla' fil-lvant sal-enfasi Griega fuq is-sinjal li jitla', u d-dekani Ellenistiċi, tlieta f'kull sinjal, żammew l-ismijiet Eġizzjani tagħhom f'xi listi. L-axxendent modern huwa, skont dan il-kont, l-eqdem element li għadu jgħix mill-arloġġ tal-lejl Eġizzjan ġewwa l-astroloġija.
Fejn tista' tkompli
Għat-tabelli tal-istilel li l-ewwel qasmu l-lejl, ara t-tabelli djagonali tal-istilel. Għall-arloġġi Ramessidi li mmarkaw is-sigħat bi stilel li jaqsmu l-meridjan, ara l-arloġġi tal-istilel ramessidi, u għar-rwol aktar tard tad-dekani bħala uċuħ tas-sinjali taż-żodijaku, l-uċuħ tal-astroloġija. L-istorja tad-dekani u tas-sigħat hija parti mill-kompendju ta' Tarot Academy f'tnejn u ħamsin lingwa.
Mistoqsijiet frekwenti
Għaliex il-jum għandu 24 siegħa?
Għax l-Eġizzjani qasmu l-lejl fi tnax-il siegħa, kull waħda mmarkata minn dekan li jitla', u l-jum fi tnax-il siegħa mkejla b'arloġġi tad-dell. L-astronomi Griegi f'Lixandra żammew it-total ta' erbgħa u għoxrin u għamlu s-sigħat ugwali għall-kalkolu. L-għadd ta' erbgħa u għoxrin huwa Eġizzjan; it-tul ugwali huwa Grieg; il-minuti u s-sekondi huma Babiloniżi.
Għaliex l-Eġizzjani għoddu tnax-il siegħa tal-lejl?
F'lejl sħiħ ta' tnax-il siegħa jitilgħu madwar tmintax-il dekan, iżda s-sistema tad-dekani kienet marbuta mat-tlugħ ta' Sirju f'nofs is-sajf, meta l-iljieli huma qosra u l-għabex twil. Neugebauer u Parker argumentaw li f'dak l-istaġun madwar tnax-il tlugħ ta' dekani biss kienu jaqgħu fi dlam veru, u dak in-numru sar l-istandard. Hija l-aktar spjegazzjoni aċċettata.
Is-sigħat Eġizzjani kollha kienu tal-istess tul?
Le. Il-lejl dejjem kellu tnax-il siegħa, u għalhekk it-tul tagħhom kien isegwi t-tul tal-lejl. F'Tebe siegħa tal-lejl kienet madwar tmienja u sittin minuta fis-solstizju tax-xitwa u madwar tnejn u ħamsin fis-solstizju tas-sajf. Dawn is-sigħat staġjonali baqgħu normali fil-ħajja ta' kuljum sakemm l-arloġġi mekkaniċi b'sigħat ugwali nfirxu fl-Ewropa tal-aħħar tal-Medju Evu.
Kif kienu jgħidu l-ħin bil-lejl l-Eġizzjani?
Billi josservaw it-tlugħ tad-dekani, u mir-Renju l-Ġdid ukoll b'arloġġi tal-ilma: reċipjenti tal-ġebel li kienu jitbattlu b'rata kostanti quddiem marki fuq il-ħajt ta' ġewwa. L-arloġġ tal-ilma ta' Karnak, magħmul taħt Amenhotep III, għandu skala separata għal kull xahar. Saċerdoti tat-tempji li xogħolhom kien li jżommu s-sigħat użaw it-tnejn.
X'inhu l-eqdem arloġġ tal-ilma?
L-eqdem wieħed sostanzjalment sħiħ huwa l-klepsidra ta' Karnak magħmula taħt Amenhotep III, madwar l-1380 QK, illum fil-Mużew Eġizzjan fil-Kajr. Skrizzjoni eqdem fil-qabar ta' uffiċjal jismu Amenemhet tgħid li huwa għamel arloġġ tal-ilma għal Amenhotep I, iżda dak l-apparat ma baqax.
Kif kienu jitkejlu s-sigħat tal-jum?
B'arloġġi tad-dell, li l-eqdem eżempji tagħhom li baqgħu huma tar-Renju l-Ġdid. F'tip komuni wieħed, travu mqajjem kien jitfa' d-dell tiegħu tul travu mmarkat li kien jiddawwar lejn il-lvant filgħodu u lejn il-punent wara nofsinhar. Parker ippropona li l-jum l-ewwel kien jingħadd bħala għaxar sigħat flimkien ma' żewġ sigħat ta' għabex.
X'inhuma t-tnax-il siegħa fl-Amduat?
L-Amduat, ktieb funerarju rjali tar-Renju l-Ġdid, jaqsam il-lejl fi tnax-il siegħa, kull waħda reġjun tad-dinja ta' taħt li minnu jbaħħar l-alla tax-xemx qabel ma jerġa' jitwieled mas-sebħ. Kull siegħa għandha l-allat u l-perikli tagħha u alla li tippresiedi fuqha. Il-Ktieb tal-Bibien jaqsam l-istess vjaġġ fi tnax-il siegħa mifruda minn bibien.
Min ivvinta s-sigħat ugwali?
L-astronomi Griegi tal-perjodu Ellenistiku. Ipparku uża sigħat ekwinozzjali, kull waħda parti waħda minn erbgħa u għoxrin ta' jum sħiħ, fit-tieni seklu QK, u Ptolemeu kkalkula bihom tul l-Almagest kollu. L-astronomi Babiloniżi diġà kejlu ż-żmien b'unitajiet ugwali, iżda l-jum tagħhom kellu tnax-il siegħa doppja, u għalhekk is-siegħa ugwali, erbgħa u għoxrin kuljum, hija kostruzzjoni Griega fuq għadd Eġizzjan.
Minn fejn ġejjin il-minuti u s-sekondi?
Mill-aritmetika Babiloniża f'bażi sittin. L-astronomi Griegi qasmu kull xorta ta' frazzjoni f'sittin parti, u għalhekk meta qasmu s-siegħa qasmuha f'sittin parti u kull waħda minnhom f'sittin oħra. Is-siegħa nfisha hija ta' oriġini Eġizzjana; is-suddiviżjonijiet tagħha jsegwu s-sistema numerika Babiloniża.
X'għandu x'jaqsam l-axxendent mas-sigħat Eġizzjani?
Il-kelma Griega għall-axxendent, horoskopos, tfisser osservatur tas-sigħat, l-istess titlu li ngħata lis-saċerdoti tat-tempji Eġizzjani li kienu jżommu s-sigħat. Fl-Eġittu s-siegħa kienet tinqara mid-dekan li jitla' fil-lvant; fl-astroloġija Ellenistika l-grad taż-żodijaku li jitla' jankra l-karta tat-twelid. Ħafna storiċi jqisu l-axxendent bħala wirt minn dik il-prattika Eġizzjana.
L-aħħar artikli
Skopri l-għerf antik tal-karti tat-tarot u ftuħ il-misteri tal-vjaġġ spiritwali tiegħek. Il-blog tagħna huwa l-bieb tiegħek biex tifhem is-simboliżmu rikka, it-tifsiriet, u l-applikazzjonijiet prattiċi tal-qari tat-tarot.