Soat qayerdan kelgan

Tunning o'n ikki soati

Misrliklar tunni unda chiqadigan dekanlar bilan sanagan. Ular qabul qilgan hisobda qorong'ilik soatlarini o'n ikki dekan belgilagan. Kunduzga ham soya bilan o'lchanadigan o'n ikki soat berishgan. Iskandariyadagi yunon astronomlari ularni teng uzunlikda belgilaguncha bu soatlar fasllarga qarab uzayib-qisqargan. Barcha soatlarda ko'rsatiladigan yigirma to'rt soatlik sutka yunon shaklidagi, Bobil usulida daqiqalarga bo'lingan Misr hisobidir.

tungi soat
12
kunduzgi soat
12
Fivada bir tungi soatdagi daqiqa
52–68

Tun qanday bo'lingan

Kartochkalar soat tarixini dekanlardagi astronomik kelib chiqishidan uni o'lchagan asboblar, har soatga ma'no bergan diniy matnlar va zamonaviy soatni yaratgan yunon hamda Bobil o'zgarishlarigacha kuzatadi.

✨

O'n ikki dekan, o'n ikki soat

kelib chiqishi taxm. mil. avv. 2100-yildan boshlab

O'rta podsholik tobut qopqoqlaridagi diagonal yulduz jadvallari har tun uchun o'n ikki dekanni, har soatga bittadan, sanaydi. Tungi soat astronomik birlik sifatida boshlangan: sharqiy ufqqa qarab aniqlanadigan bir belgi yulduz chiqishi bilan keyingisi orasidagi vaqt.

🧮

Nega o'n sakkiz emas, o'n ikki?

arifmetika zamonaviy izoh

To'liq o'n ikki soatlik tunda o'n sakkizga yaqin dekan chiqadi. Neygebauer va Parker o'n ikki sonini g'ira-shira bilan izohlagan: yoz o'rtasidagi Sirius chiqishi paytida, tun eng qisqa bo'lganda, faqat o'n ikkiga yaqin dekan chiqishi haqiqiy qorong'ilikka to'g'ri keladi.

⏳

Uzayib-qisqaradigan soatlar

uzunlik ming yillar davomida qo'llangan

Tun qanday uzunlikda bo'lmasin, uni doim o'n ikki soat to'ldirgan. Fivada bir tungi soat qishda taxminan oltmish sakkiz, yozda ellik ikki daqiqa bo'lgan. Mavsumiy yoki temporal deb ataladigan bu soatlar mexanik soatlar tarqalguncha Yevropaning kundalik hayotida ishlatilgan.

☀️

Kunduzgi soatlar

ikkinchi yarmi Yangi podsholik soya soatlari

Kunduzgi vaqt soyalar bilan o'lchangan. Saqlangan eng dastlabki Misr soya soatlari Yangi podsholikka mansub. Bir tiklashga ko'ra kunduz avval o'n soat va ikki g'ira-shira soati deb sanalib, tunning o'n ikki soatiga moslangan.

💧

Suv soatlari

Karnak taxm. mil. avv. 1500–1350-yillar

Tubi yaqinida kichik teshigi bo'lgan tosh idishdan suv bir maromda oqib chiqqan. Saqlangan eng yaxshi namuna – Amenxotep III davridagi Karnak soati; uning ichida har oyga alohida shkala bor, chunki tungi soatlar uzunligi o'zgargan; tashqarisida esa dekanlar tasvirlangan.

👁️

Soat kuzatuvchilari

ibodatxonalar Yangi podsholikdan Rim davrigacha

Ibodatxonalarda unvoni "soat ichida bo'lgan kishi" degan ma'noni anglatuvchi kohinlar ishlagan. Ular yulduzlarni kuzatib, tungi marosimlar uchun soatlarni e'lon qilgan. Yunon mualliflari bunday kohinni horoskopos, soat kuzatuvchisi deb atagan; astrologiya keyin shu so'zni astsendentga bergan.

🚣

Amduatning o'n ikki soati

Podshohlar vodiysi Yangi podsholik

"Narigi dunyoda nimalar borligi kitobi" Quyosh xudosining tungi safarini o'n ikki soatga bo'ladi. Har biri o'z darvozalari, xudolari va xatarlari bo'lgan narigi dunyo hududidir. O'n ikkinchi soat oxirida Quyosh tongda qayta tug'iladi. Eng dastlabki to'liq nusxa Tutmos III maqbarasida.

⭐

Soat ma'budalari

maqbaralar va ibodatxonalar Yangi podsholikdan boshlab

Tunning har soati o'z ma'budasiga ega bo'lib, u ko'pincha boshida yulduz bilan ko'rsatilgan va Quyosh qayig'ini qorong'ilikning o'z qismidan olib o'tgan. Amduat va "Darvozalar kitobi" ularning nomlarini aytadi; ular maqbaralar va ibodatxona devorlarida uchraydi.

🕯️

Soatma-soat marosimlar

Ptolemeylar ibodatxonalari Dendera, Edfu, File

Ptolemeylar ibodatxonalaridagi Osiris marosimlarida kohinlar kunduz va tunning har soatida bedor bo'lib, har biriga alohida duo va qurbonliklar ajratgan. Bu yerda soat vaqt birligi bo'lganidek, marosim birligi hamdir.

📐

Iskandariyada teng soatlar

Iskandariya va Rodos mil. avv. 2-asr

Yunon astronomlariga fasllarga qarab o'zgarmaydigan birliklar kerak edi. Gipparx har biri to'liq sutkaning yigirma to'rtdan biriga teng tengkunlik soatlarini ishlatgan, Ptolemey esa ular bilan hisoblagan. Misrning yigirma to'rt soni saqlangan, o'zgaruvchan uzunlik esa qolmagan.

🔢

Bobildan kelgan daqiqalar

Mesopotamiya oltmishlik qatlam

Soatning oltmish daqiqasi va daqiqaning oltmish soniyasi yunon astronomlari barcha kasrlarda ishlatgan Bobil oltmishlik arifmetikasidan kelgan. Bobilning o'z birliklari boshqacha, sutkaga o'n ikki qo'sh soat bo'lgan. Shu sababli zamonaviy soat Misr va Bobil qismlarini birlashtiradi.

🌅

Soat belgisidan astsendentgacha

Ellinistik Misr mil. avv. 2-asrdan boshlab

Chiqayotgan dekan soatni belgilagan; zodiakning chiqayotgan nuqtasini anglatuvchi yunoncha horoskopos so'zi soat kuzatuvchisi deganidir. Ko'p tarixchi tug'ilish xaritasidagi astsendentni sharqda nima chiqayotganiga qarab soatni aniqlashga asoslangan shu Misr odatining davomchisi deb biladi.

Soat hisobchilari va tarixchilar

Soatlarni o'lchab, e'lon qilgan Misr amaldorlari va kohinlari, ularni tenglashtirgan yunon astronomlari hamda soat tarixini Nilgacha kuzatgan zamonaviy olimlar.

Amenemxet

taxm. mil. avv. 1500-yilda faoliyat yuritgan Fiva

Ilk O'n sakkizinchi sulola amaldori. Maqbara yozuvida u Amenxotep I uchun yil davomida tun uzunligi o'zgarishini hisobga olgan suv soati yaratganini aytadi. Bu shunday qurilma haqidagi eng dastlabki yozma qayddir.

Amenxotep III

taxm. mil. avv. 1390–1352-yillarda hukmronlik qilgan Fiva

Nomiga Karnak suv soati yaratilgan podshoh. Bu deyarli to'liq saqlangan eng qadimgi klepsidra; ichida oy shkalalari, tashqarisida dekanlar, sayyoralar va shimoliy yulduz turkumlari o'yilgan.

Xarxebi

ilk Ptolemeylar davri Quyi Misr

Haykali yozuvida yulduzlarning chiqish va botishini bilib, e'lon qilgan osmon kuzatuvchisi sifatida ta'riflangan kohin. Bu ishlayotgan Misr astronom-kohinining o'zi haqidagi kamyob bayonlaridan biridir.

Gipparx

taxm. mil. avv. 190–120-yillar Rodos

Arat va Evdoksga sharhida tunning har tengkunlik soatini belgilaydigan yulduzlarni sanagan astronom. Teng soatlarni qo'llashi Misrning yigirma to'rt soni hisob birligiga aylanganini ko'rsatadi.

Klavdiy Ptolemey

taxm. milodiy 100–170-yillar Iskandariya

Butun "Almagest"da oltmishlik usulda bo'lingan tengkunlik soatlari bilan hisoblagan. Shu bilan birga ularni kundalik hayotdagi mavsumiy soatlarga aylantirishni tushuntirib, ikki tizimni yonma-yon qo'llagan.

Iskandariyalik Kliment

taxm. milodiy 150–215-yillar Iskandariya

Misr ibodatxonasi yurishini tasvirlagan nasroniy muallif. Unda horoskopos astrologiya ramzlari bo'lgan vaqt o'lchagich va palma shoxini ko'tarib yuradi hamda Germesning yulduzlar haqidagi kitoblarini bilishi kerak.

Lyudvig Borxardt

1863–1938 Germaniya va Misr

Die altägyptische Zeitmessung (1920) asarida Misr suv soatlari, soya soatlari va mo'ljallash asboblarini jamlab, misrliklar soatlarni qanday o'lchaganini birinchi bo'lib tizimli o'rgangan misrshunos.

German Yunker

1877–1962 Avstriya va Misr

1910-yilda Ptolemeylar ibodatxonalaridan Osiris misteriyalarining soatlik bedorlik marosimlarini nashr etgan misrshunos. Bu diniy matnlar kunduz va tunning har soatiga alohida marosim belgilaydi.

Erik Xornung

1933–2022 Germaniya va Shveysariya

Amduat va "Darvozalar kitobi" nashrlari hamda tarjimalari orqali Quyosh tungi safarining o'n ikki soatini o'z tuzilishi va mantig'i bor matnlar sifatida o'qishga imkon yaratgan misrshunos.

Gerxard Dorn-van Rossum

1980-yillardan beri faoliyat yuritadi Germaniya

History of the Hour asarida Yevropa antik davrdan qolgan mavsumiy soatlardan so'nggi O'rta asrlardagi mexanik soatlarning teng soatlariga qanday o'tganini kuzatgan tarixchi.

O'n ikki soni qayerdan kelgan

Misr tungi soati osmonning bir bo'lagidan boshlangan. O'rta podsholikning taxminan mil. avv. 2100-yildagi tobut qopqoqlarida diagonal yulduz jadvallari yilning har o'n kunlik haftasiga o'n ikki dekanni sanaydi; har dekan tunning bir soatini belgilaydi. Bu tizimda soat bir belgi yulduzning paydo bo'lishi bilan keyingisi orasidagi vaqt edi. Hech kim o'n ikkini yaxlit son sifatida tanlab, keyin unga yulduzlarni moslashtirmagan; hisob tunni to'ldirish uchun nechta dekan ishlatilganidan chiqqan. Son barqarorlashgan va dekan soatlarining o'zidan ham uzoq yashab, yunon astronomiyasiga, u yerdan bugun ishlatiladigan barcha soatlarga o'tgan.

Nega o'n sakkiz emas, o'n ikki

Osmon sutkada bir marta aylanadi, shuning uchun uning atrofiga joylashgan o'ttiz olti dekan taxminan qirq daqiqa oralatib chiqadi. To'liq o'n ikki soatlik tunda ularning o'n sakkizga yaqini ko'tariladi. Misrliklar o'n ikkini sanagan. Neygebauer va Parker taklif qilgan, keng qabul qilingan izoh g'ira-shiraga asoslanadi. Dekan tizimi tunlar eng qisqa bo'ladigan yoz o'rtasiga tushgan Siriusning geliak chiqishiga bog'liq edi. Ufqqa yaqin yulduzlarni ko'rish qiyin bo'lgan uzoq yozgi g'ira-shirani ayirsak, haqiqiy qorong'ilik soatlariga o'n ikkiga yaqin dekan chiqishi sig'adi. Shu mavsumda belgilangan son keyin butun yil uchun me'yorga aylangan. Boshqa izohlar ham taklif qilingan, lekin hech biri buning o'rnini olmagan. Bir oqibatini sezmay qolish oson. Agar har dekan soati ikki chiqish orasidagi qirq daqiqalik oraliq bo'lsa, yulduz soatining o'n ikki soati odatiy hisobda sakkiz soatchani, tunning qorong'i o'zagini qamragan. Quyosh botishidan chiqishigacha butun tunni to'ldiradigan o'n ikki soat g'oyasi suv soatlari va mavsumiy soat yulduzlar o'rnini egallagan keyingi bosqichga mansub.

Fasllarga qarab o'zgaradigan soatlar

O'n ikki soat doim butun tunni to'ldirgani uchun soatning uzunligi qat'iy bo'lmagan. Uzun qish tuni uzun soatlarni, qisqa yoz tuni qisqa soatlarni bergan. Fiva kengligida farq seziladi; quyidagi taxminiy sonlar Quyosh botishidan chiqishigacha bo'lgan davr uchun buni ko'rsatadi.

Fivadagi fasl Tun uzunligi Bir tungi soat
Qishki Quyosh turishi taxminan 13 soat 40 daqiqa taxminan 68 daqiqa
Tengkunliklar taxminan 12 soat taxminan 60 daqiqa
Yozgi Quyosh turishi taxminan 10 soat 20 daqiqa taxminan 52 daqiqa

Shimolroqda farq ortadi. Rim yoki Afinada qishki tun soati zamonaviy hisobdagi bir soatdan ancha oshadi. Temporal yoki teng bo'lmagan soatlar deb ham ataladigan bu mavsumiy soatlar qadimgi O'rta dengiz bo'ylab odatiy vaqt o'lchovi edi. Yevropa monastirlari ularni kanonik ibodat soatlarida saqlagan. Ular faqat o'n to'rtinchi va o'n beshinchi asrlarda Yevropa shaharlarida bir maromda uradigan mexanik soatlar tarqalgach, teng soatlarga o'rin bergan.

Kunduzgi soatlar

Yulduzlar kunduzni o'lchay olmaydi, shuning uchun misrliklar soyaga murojaat qilgan. Saqlangan eng qadimgi soya soatlari Yangi podsholikka mansub. Ular orasida L shaklidagi turi bor: ko'tarilgan ko'ndalang tayoq belgilangan uzun tayoq bo'ylab soya tushirgan, asbob ertalab sharqqa, tushdan keyin g'arbga qaratilgan. Parkerning ta'sirli tiklashiga ko'ra kunduz avval to'liq yorug'likning o'n soatiga hamda tonggi va kechki g'ira-shiraning bittadan soatiga bo'lingan; jami tunning o'n ikki soatiga mos o'n ikki soat. Dastlab qanday bo'linganidan qat'i nazar, Yangi podsholikka kelib Misrda kunduz va tunning har biri o'n ikki soatdan, to'liq sikl yigirma to'rt soatdan iborat edi.

Soatni suv bilan o'lchash

Yulduz kuzatish faqat ochiq tunlarda ishlaydi, misrliklar suv soatlarini ham qurgan. Ilk O'n sakkizinchi sulolaning Amenemxet degan amaldori maqbarasidagi yozuv uning Amenxotep I uchun yil davomida tun uzunligi o'zgarishini hisobga olgan suv soati yaratganini da'vo qiladi. Deyarli to'liq saqlangan eng qadimgi namuna Karnakda Amenxotep III davrida, taxminan mil. avv. 1380-yilda yasalgan. Bu yuqorisi tubidan kengroq, tubi yaqinida kichik chiqish teshigi bo'lgan tosh idishdir. Suv oqib chiqqan sari sathi ichki devordagi belgilar yonidan pastlagan. Belgilarning har oyga bittadan o'n ikki ustuni bor, chunki tungi soat uzunligi yil davomida o'zgargan. Tashqarisiga dekanlar, sayyoralar va shimoliy yulduz turkumlari o'yilgan. Shu tariqa asbob o'zi almashtirish uchun yaratilgan osmonni yuzasida ko'rsatgan.

Soatlarni hisoblagan kishilar

Ibodatxonalarga tungi marosimlar uchun aniq soatlar zarur edi, buning uchun ularda maxsus kohinlar xizmat qilgan. Odatda "soat ichida bo'lgan kishi" deb tarjima qilinadigan Misr unvoni yulduzlarni kuzatib, suv soatlariga qarab, har soatni e'lon qilgan shu hisobchilarga tegishli. Ilk Ptolemeylar davri kohini Xarxebi haykalidagi yozuv uni yulduzlar chiqishi va botishini bilgan osmon kuzatuvchisi deb ta'riflaydi. Bu shu ish haqidagi kamyob shaxsiy bayonlardan biridir. Yunon mualliflari bunday kohinni horoskopos, soat kuzatuvchisi deb atagan. Taxminan milodiy 200-yilda yozgan Iskandariyalik Kliment ibodatxona yurishini tasvirlaydi. Unda horoskopos vaqt o'lchagich va palma shoxini ko'tarib yuradi, Germesning yulduzlar haqidagi kitoblarini bilishi kerak.

Safar sifatidagi tun

Misr dini o'n ikki soatga ikkinchi ma'no bergan. Yangi podsholik podshoh maqbaralarida Amduat deb ataladigan "Narigi dunyoda nimalar borligi kitobi" tunni o'n ikki soatga bo'ladi. Har biri Quyosh xudosi qayig'ida suzib o'tadigan narigi dunyo hududidir. U marhumlarga duch keladi, xatarlardan o'tadi va yettinchi soatda Apop iloniga ro'baro' bo'ladi. O'n ikkinchi soat oxirida u tongda Xepri qo'ng'izi sifatida qayta tug'iladi. Eng dastlabki to'liq Amduat Tutmos III maqbarasida. Ilk bor Xoremxeb maqbarasida uchragan "Darvozalar kitobi" shu safarni qo'riqlanadigan darvozalar ajratgan o'n ikki soatga bo'ladi. Har soatning ma'budasi bor; u ko'pincha boshida yulduz bilan ko'rsatilib, qayiqni qorong'ilikning o'z qismidan o'tkazadi. Tobut qopqoqlaridagi astronomik soat bilan podshoh maqbaralaridagi diniy soat ikki tomondan qaralgan bir xil o'n ikki bo'linmadir.

Soatma-soat marosimlar

Dendera, Edfu va Filedagi Ptolemeylar ibodatxonalarida soat afsona bilan birga marosimni ham tartiblagan. German Yunker 1910-yilda nashr etgan Osiris misteriyalarining soatlik bedorlik marosimlari kunduz va tunning har soatiga alohida duolar va qurbonliklar belgilaydi. Shu tariqa kohinlar marhum xudo tepasida to'liq yigirma to'rt soat bedor turgan. Aniq soatlar marosim uchun zarurat bo'lib, suv soatlari va tayyorlangan kuzatuvchilarga sarflangan e'tiborni qisman tushuntiradi.

Rim dunyosidagi mavsumiy soatlar

Yunonlar va rimliklar o'n ikki va o'n ikki bo'linishini mavsumiy shaklda qabul qilgan. Katta Pliniy Rimdagi ilk jamoat Quyosh soati mil. avv. 263-yilda Sitsiliyaning Kataniyasidan keltirilganini va boshqa kenglikka moslangani uchun deyarli bir asr noto'g'ri vaqt ko'rsatganini aytadi. Rim soatlari Quyosh chiqishidan sanalgan, shu sababli kunduzning oltinchi soati har qanday faslda tush payti bo'lgan; ispancha siesta nomi shu sexta hora iborasidan kelib chiqqan. Iskandariya muhandislari mil. avv. uchinchi asrdagi Ktesibiydan boshlab suv oqimi yil davomida uzunligi o'zgaradigan soatlarga mos yura olishi uchun sozlanadigan shkalali suv soatlarini qurgan. Vitruviy bunday asboblarni me'morchilik haqidagi kitobida tasvirlaydi. Ilk nasroniy va monastir odati shu hisobni saqlagan: prima, tersiya, seksta va nona ibodatlari mavsumiy kunduzning birinchi, uchinchi, oltinchi va to'qqizinchi soatlari nomini olgan. Misrning o'n ikki soni o'zgaruvchan shaklini saqlagan holda O'rta dengizning umumiy vaqtiga aylangan.

Iskandariyada teng soatlar

Yunon astronomlari Misrning yigirma to'rt sonini olgan, lekin uzunligi o'zgaradigan soatlar bilan hisoblay olmagan. Ular to'liq kunduz va tunning yigirma to'rtdan biriga teng tengkunlik soatini belgilagan; u faqat tengkunliklarda mavsumiy soatga teng. Mil. avv. ikkinchi asrda Gipparx Arat va Evdoks sharhini tunning har tengkunlik soatini belgilaydigan yulduzlar ro'yxati bilan tugatadi. Bu dekan soatlarining yunon davomchisidir. Ptolemey butun "Almagest"da tengkunlik soatlarini ishlatib, ularni mavsumiy soatlarga aylantirishni tushuntirgan. Shu paytdan astronomlar teng soatlar bilan ishlagan, kundalik hayot esa mavsumiy turini yana o'n besh asr saqlagan.

Bobildan oltmish daqiqa

Soat ichidagi bo'linishlar Bobildan. Mesopotamiya astronomlari oltmishlik sanoqdan foydalanib, sutkani o'n ikki qo'sh soatga bo'lgan; har biri taxminan to'rt daqiqalik o'ttiz vaqt darajasidan iborat edi. Yunon astronomlari barcha kasrlarga oltmishlik asosni qabul qilgan va Misr soatini oltmish qismga, ularni yana oltmishga bo'lgan. Shu sababli oltmish daqiqali, daqiqalari oltmish soniyali zamonaviy soat birikmadir: Misrning yigirma to'rt hisobi, har soatni tenglashtirish haqidagi yunon qarori va ichki bo'linishlarning Bobil tizimi.

Soat kuzatuvchisidan astsendentgacha

Soat astrologiyada ham iz qoldirgan. Ellinistik goroskoplarda tug'ilish payti sharqiy ufqda chiqayotgan zodiak nuqtasi horoskopos, soat kuzatuvchisi deb ataladi; bu so'z ibodatxona kohiniga ham qo'llangan. Chiqayotgan daraja birinchi uyni aniqlab, xaritaning qolgan qismiga tayanch bo'ladi. Ko'p tarixchi sharqda chiqayotgan dekanga qarab soatni aniqlashga asoslangan Misr odatidan yunonlarning chiqayotgan burjga urg'u berishigacha aloqa ko'radi. Ellinistik dekanlar, har burjda uchtadan, ayrim ro'yxatlarda Misr nomlarini saqlagan. Shu talqinga ko'ra zamonaviy astsendent astrologiya ichida Misr tungi soatining eng qadimgi saqlangan qismidir.

Keyin qaysi sahifaga o'tish mumkin

Tunni ilk bor soatlarga bo'lgan yulduz jadvallari haqida "Diagonal yulduz jadvallari"ga qarang. Yulduzlar meridiandan o'tishi bilan soatlarni belgilagan Ramzes davri soatlari haqida "Ramzes davri yulduz soatlari", dekanlarning keyin burj yuzlariga aylanishi haqida esa "Astrologiyaning yuzlari" sahifasiga qarang. Dekanlar va soatlar tarixi ellik ikki tildagi Tarot Academy to'plamining bir qismidir.

Ko'p so'raladigan savollar

Sutka nega 24 soat?

Misrliklar tunni chiqayotgan dekanlar belgilagan o'n ikki soatga, kunduzni soya soatlarida o'lchangan o'n ikki soatga bo'lgani uchun. Iskandariyadagi yunon astronomlari yigirma to'rt sonini saqlab, hisob uchun soatlarni tenglashtirgan. Yigirma to'rt hisobi Misrniki, teng uzunlik yunonlarniki, daqiqa va soniyalar Bobildan.

Misrliklar nega o'n ikki tungi soatni sanagan?

To'liq o'n ikki soatlik tunda o'n sakkizga yaqin dekan chiqadi. Lekin dekan tizimi tunlar qisqa, g'ira-shira uzoq bo'ladigan yoz o'rtasidagi Sirius chiqishiga bog'liq edi. Neygebauer va Parker shu mavsumda faqat o'n ikkiga yaqin dekan chiqishi haqiqiy qorong'ilikka tushganini, bu son me'yorga aylanganini ilgari surgan. Bu eng keng qabul qilingan izohdir.

Misr soatlarining uzunligi bir xil bo'lganmi?

Yo'q. Tun doim o'n ikki soat bo'lgani uchun ularning uzunligi tun uzunligiga bog'liq edi. Fivada qishki Quyosh turishida bir tungi soat oltmish sakkiz daqiqacha, yozgisida ellik ikki daqiqacha bo'lgan. Bu mavsumiy soatlar so'nggi O'rta asr Yevropasida teng soatli mexanik asboblar tarqalguncha kundalik hayotning odatiy o'lchovi bo'lib qolgan.

Misrliklar tunda vaqtni qanday bilgan?

Dekanlar chiqishini kuzatib, Yangi podsholikdan esa suv soatlari bilan ham: ichki devordagi belgilar yonidan suv sathi bir maromda pasayadigan tosh idishlar bilan. Amenxotep III davrida yasalgan Karnak suv soati har oy uchun alohida shkalaga ega. Soatlarni hisoblash vazifasi bo'lgan ibodatxona kohinlari ikkala usulni ishlatgan.

Eng qadimgi suv soati qaysi?

Deyarli to'liq saqlangan eng qadimgisi taxminan mil. avv. 1380-yilda Amenxotep III davrida yasalgan Karnak klepsidrasidir; hozir Qohiradagi Misr muzeyida. Amenemxet degan amaldorning oldingi maqbara yozuvi uning Amenxotep I uchun suv soati yasaganini da'vo qiladi, lekin bu asbob saqlanmagan.

Kunduzgi soatlar qanday o'lchangan?

Saqlangan ilk namunalari Yangi podsholikka mansub soya soatlari bilan. Keng tarqalgan bir turida ko'tarilgan ko'ndalang tayoq belgilangan uzun tayoq bo'ylab soya tushirgan; u ertalab sharqqa, tushdan keyin g'arbga burilgan. Parker kunduz avval o'n soat va ikki g'ira-shira soati sifatida sanalganini taklif qilgan.

Amduatdagi o'n ikki soat nima?

Yangi podsholikning podshoh dafn kitobi Amduat tunni o'n ikki soatga bo'ladi. Har biri Quyosh xudosi tongda qayta tug'ilishidan oldin suzib o'tadigan narigi dunyo hududi. Har soatning o'z xudolari, xatarlari va boshqaruvchi ma'budasi bor. "Darvozalar kitobi" shu safarni darvozalar ajratgan o'n ikki soatga bo'ladi.

Teng soatlarni kim yaratgan?

Ellinistik davr yunon astronomlari. Mil. avv. ikkinchi asrda Gipparx to'liq sutkaning yigirma to'rtdan biriga teng tengkunlik soatlarini ishlatgan, Ptolemey butun "Almagest"da ular bilan hisoblagan. Bobil astronomlari vaqtni allaqachon teng birliklarda o'lchagan, lekin sutkasi o'n ikki qo'sh soat edi. Shu bois sutkada yigirma to'rtta teng soat Misr hisobiga asoslangan yunon tuzilmasidir.

Daqiqa va soniyalar qayerdan kelgan?

Bobilning oltmishlik arifmetikasidan. Yunon astronomlari barcha kasrlarga oltmishdan bir ulushlarni ishlatgan. Shu sababli soatni oltmish qismga, har birini yana oltmishga bo'lgan. Soatning o'zi Misrdan kelgan, ichki bo'linishlari Bobil sanoq tizimiga asoslangan.

Astsendentning Misr soatlariga nima aloqasi bor?

Astsendentning yunoncha nomi horoskopos soat kuzatuvchisi deganidir. Soatlarni hisoblagan Misr ibodatxona kohinlariga ham shu unvon berilgan. Misrda soat sharqda chiqayotgan dekan bilan aniqlangan; ellinistik astrologiyada zodiakning chiqayotgan darajasi tug'ilish xaritasiga tayanch bo'ladi. Ko'p tarixchi astsendentni shu Misr odatidan qolgan meros deb biladi.

So'nggi maqolalar

Taro kartalarining qadimiy donishmandligini kashf eting va ma'naviy yo'lingizdagi sirlarni oching. Blogimiz taro o'qishning boy ramziyligi, ma'nolari va amaliy qo'llanilishini tushunishga eltuvchi darvozadir.