Úath

Τρεις κατάλογοι, ένα νόημα, κανένα δέντρο

Το Úath αποτελεί την πιο ξεκάθαρη περίπτωση στο αλφάβητο όπου τα κένινγκ επιλύουν ένα ζήτημα οριστικά και αδιαμφισβήτητα.

Στην παλαιά ιρλανδική, το úath σημαίνει φόβο, φρίκη, τρόμο. Και τα τρία Bríatharogaim περιγράφουν τον φόβο και τίποτε άλλο, σε τρία διαφορετικά υφολογικά επίπεδα, χωρίς την παραμικρή βοτανική αναφορά ανάμεσά τους.

Το μεσαιωνικό σχόλιο αποδίδει το γράμμα στον κράταιγο (whitethorn). Η διαδρομή μέσω της οποίας οι σχολιαστές κατέληξαν εκεί είναι φανερή: ο κράταιγος σχηματίζει πυκνούς, αγκαθωτούς φράκτες, ένα αδιαπέραστο και απειλητικό εμπόδιο, ενώ το επίθετο úathmar σημαίνει επίφοβος. Η αντίστροφη πορεία από μια λέξη για τον τρόμο σε ένα φυτό που είναι τρομερό να το διασχίσει κανείς ήταν ακριβώς ο ελιγμός που απαιτούσε το σύστημα των δέντρων, αποτελώντας εκ των υστέρων εξορθολογισμό και όχι πραγματική ετυμολογία.

Αυτό που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι πρόκειται για το πλέον ομόφωνο γράμμα του αλφαβήτου, κι όμως η παράδοση των δέντρων το παρέκαμψε.

Τι περιγράφουν στην πραγματικότητα τα κένινγκ

Κάθε κατάλογος επιλέγει μια διαφορετική πτυχή και καμία τους δεν είναι αφηρημένη.

Το Condál cúan είναι μια σύναξη ή συγκέντρωση από cúana, αγέλες σκύλων ή λύκων. Όχι ένας μεμονωμένος σκύλος, αλλά μια σύγκλιση αγελών. Η Ιρλανδία είχε λύκους μέχρι τον δέκατο όγδοο αιώνα, και οι αδέσποτες ή κυνηγετικές αγέλες αποτελούσαν πραγματικό κίνδυνο. Η εικόνα αποτυπώνει την εμπειρία του να σε κυκλώνει κάτι συντονισμένο και πολυάριθμο.

Το Bánad gnúise, το χλώμιασμα των προσώπων, αφορά τη φυσιολογία. Ο φόβος προκαλεί περιφερική αγγειοσυστολή (το αίμα εγκαταλείπει το πρόσωπο προς τα ζωτικά όργανα και τους μυς) και το αποτέλεσμα είναι ορατό στους άλλους προτού κανείς αρθρώσει λέξη. Το κένινγκ κατονομάζει τον φόβο από το εξωτερικό του σύμπτωμα.

Το Ansam aidche, δυσκολότερο τη νύχτα, είναι η πιο λιτή και ίσως η πιο αληθινή έκφραση. Το ansam είναι ο υπερθετικός βαθμός του δύσκολου ή επίπονου. Όχι το πιο τρομακτικό, αλλά το πιο δύσκολο. Ό,τι είναι ανεκτό στο φως της ημέρας παύει να είναι μετά το σούρουπο.

Ανάμεσά τους διακρίνουμε: μια πληθυντική απειλή, ένα σώμα που σε προδίδει και μια συγκεκριμένη ώρα της ημέρας.

Ο ήχος για τον οποίο κανείς δεν συμφωνεί

Το Úath έχει την πιο αμφισβητούμενη φωνητική αξία στο Όγκαμ, και η σπανιότητά του στις λίθινες επιγραφές είναι άμεση συνέπεια αυτού.

Η χειρόγραφη παράδοση του αποδίδει το λατινικό H. Αυτό εξυπηρετούσε τους γραφείς που έγραφαν στα λατινικά, ήταν όμως σχεδόν άχρηστο για την πρώιμη ιρλανδική (Primitive Irish), η οποία δεν διέθετε φώνημα /h/ που να απαιτεί ιδιαίτερο γράμμα. Ως αποτέλεσμα, το έκτο γράμμα του αλφαβήτου σχεδόν απουσιάζει από το ορθόδοξο επιγραφικό σώμα.

Ο Damian McManus προτείνει μια αρχική αξία του /j/. Ο Peter Schrijver υποστήριξε ότι ίσως διατηρεί ένα αντανακλαστικό του πρωτο-ινδοευρωπαϊκού *p, το οποίο η ιρλανδική έχασε ολοκληρωτικά σε άλλες περιπτώσεις, συνδέοντας το úath με το λατινικό pavere (φοβούμαι), καθιστώντας το γράμμα απολίθωμα ενός ήχου που είχε εκλείψει από τη γλώσσα.

Αυτή η δεύτερη πρόταση είναι υποθετική αλλά ιδιαίτερα κομψή: ένα γράμμα για τον τρόμο που είναι το ίδιο το τελευταίο ίχνος ενός χαμένου συμφώνου.

Η απώλεια του PIE p αποκτά σημασία και αργότερα σε αυτό το αλφάβητο. Εξηγεί γιατί το Όγκαμ δεν είχε καθόλου P, και γιατί τα forfeda αναγκάστηκαν να επινοήσουν ένα όταν εισήχθησαν λατινικά δάνεια.

Στην ανάγνωση

Το Úath προσεγγίζει τον φόβο ως σωματικό βίωμα παρά ως αφηρημένη ψυχολογική κατάσταση.

Και τα τρία κένινγκ είναι σωματικά ή περιστασιακά: μια αγέλη που συγκλίνει, αίμα που χάνεται από το πρόσωπο, οι ώρες μετά το σκοτάδι. Κανένα δεν περιγράφει γενικό άγχος, προαίσθημα ή αφηρημένη ανησυχία. Πρόκειται για την αντίδραση που εκδηλώνεται προτού προλάβεις να σκεφτείς ή να αποφασίσεις.

Σε ένα άνοιγμα επισημαίνει εκείνο που είναι πραγματικά τρομακτικό και όχι απλώς δύσκολο, τηρώντας έντιμα αυτή τη διάκριση. Μεταφέρει επίσης τον προσδιορισμό του ansam aidche, ο οποίος είναι πρακτικά χρήσιμος: η κατάσταση μπορεί να είναι υποφερτή τη μέρα αλλά αφόρητη στις τρεις τα ξημερώματα, και το γράμμα δεν εξισώνει αυτές τις δύο στιγμές.

Τα σύγχρονα σετ Όγκαμ συχνά εξωραΐζουν αυτό το γράμμα αποδίδοντάς το στον κράταιγο, προσδίδοντας έννοιες εξαγνισμού, ορίων και υπομονής. Αυτά προέρχονται από το μεσαιωνικό σχόλιο και τον Graves, όχι από τις ιστορικές πηγές. Οι πηγές αναφέρουν τον τρόμο τρεις φορές, χωρίς υπεκφυγές.

Ένα γράμμα που σημαίνει φόβο δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη βλάβη. Το Úath περιγράφει μια αντίδραση, και η αντίδραση αυτή μπορεί να είναι ανάλογη της κατάστασης.