Beryl

Kung ano ang nag-uugnay sa pamilyang ito

Ang beryl ay Be3Al2Si6O18, heksagonal, at may tigas na 7.5 hanggang 8. Ang purong beryl ay walang kulay at tinatawag na goshenite. Ang lahat ng sikat sa pamilyang ito ay nagmula sa trace element:

Nagbibigay ng kulay berde ang chromium o vanadium at iyon ang emerald. Nagbibigay ng asul o asul-berde ang iron at iyon ang aquamarine. Nagbibigay ng rosas ang manganese at iyon ang morganite. Nagbibigay ng dilaw ang iron sa ibang oxidation state na tinatawag na heliodor. Ang materyal na mayaman sa caesium at may kasamang manganese ay nagbibigay ng matingkad na pula ng bixbite, na isa sa pinakapambihirang hiyas na umiiral.

Ang beryllium ay isang bihirang elemento sa crust ng mundo. Dahil dito, kailangan ng beryl ang isang partikular na heolohiya para mabuo, kaya bihirang makakita ng malalaki at malilinis na kristal. Ang kakapusang ito ang tunay na dahilan sa mataas na presyo ng pamilyang ito.

Ang mahalagang katotohanan sa estruktura nito ay ang pagiging marupok. Matigas ang beryl kaya hindi ito madaling magasgasan, ngunit hindi ito matibay. Madali itong matapyas at magkalamat kapag nabangga. Mas matindi ito sa emerald dahil ang heolohiyang nagbibigay ng chromium ay madalas ding nagdudulot ng lamat sa kristal habang lumalaki ito.

Paano ito nabubuo

Nabubuo ang beryl sa mga pegmatite, ang mga magagaspang at huling yugtong granite kung saan naiipon ang mga bihirang elemento at may espasyo ang mga kristal para lumaki. Halos lahat ng aquamarine, morganite at heliodor ay nagmumula sa mga pegmatite, pangunahin sa Brazil, Madagascar, Pakistan at Nigeria. Dito ay umaabot sa malalaking sukat ang mga kristal.

Kakaiba ang emerald at iba ang paraan ng pagbuo nito. Bihirang magsama ang chromium at beryllium sa kalikasan dahil ang chromium ay kabilang sa mga batong nagmumula sa madilim na mantle, samantalang ang beryllium ay nasa granitic rocks. Kailangan ng emerald ng isang hindi pangkaraniwang pagsasama ng dalawang ito. Madalas itong nangyayari kung saan pumapasok ang mga hydrothermal fluid mula sa isang granite sa schist na may chromium. Makikita ito sa mga black shale deposit sa Colombia at sa mga minahan sa Wadi Sikait sa Ehipto na ginagamit na bago pa ang 1500 BCE.

Ang marahas na kimikang ito ang dahilan kung bakit halos bawat emerald ay may mga lamat at inclusion. Tinatanggap ng mga gemologist bilang normal ang mala-lumot na jardin na ito, na magiging dahilan para itapon ang kahit anong ibang bato.

Mga bato sa pamilyang ito

• Emerald (Be₃Al₂Si₆O₁₈ na may chromium, Mohs 7.5). Berdeng beryl, na minina sa Ehipto bago pa ang 1500 BCE at sa Colombia sa pinakamataas na kalidad. Halos bawat emerald ay may lamat at langis, at tinuturing itong normal sa kalakalan.
• Aquamarine (Be₃Al₂Si₆O₁₈ na may iron, Mohs 7.5). Bato ng mga mandaragat mula pa noong panahon ng Roma, iniaalay kay Neptune para sa kalmadong tubig. Halos lahat ng ito ay pinapainitan para maging asul ang kulay nitong berde.
• Morganite (Be₃Al₂Si₆O₁₈ na may manganese, Mohs 7.5). Rosas na beryl, na isinunod noong 1911 sa pangalan ng bangkerong si J. P. Morgan. Walang sinaunang tradisyon ito ngunit may malaking demand sa modernong engagement rings.

Mga pangalan sa kalakalan at mga kamukha

Ang treatment ng emerald ang pangunahing isyu ng pamilyang ito. Halos lahat ng emerald ay nilalagyan ng langis, resin o polymer para hindi masyadong halata ang mga lamat nito. Tradisyonal at maaaring tanggalin ang cedarwood oil, habang ang mga pinatigas na resin ay permanente. Ang pagsasabi kung gaano kalaki ang ginawang pagpapalinaw ay pamantayan sa maayos na kalakalan at itinatago sa masamang kalakalan. Maaaring mawala ang ganda ng isang emerald na may matinding filling kapag inilagay sa ultrasonic cleaner o napainitan ng sulo ng isang alahero.

Ginagawa ang sintetikong emerald gamit ang flux at hydrothermal methods simula pa noong 1930s. Magkapareho ang kemikal nito sa natural na bato. Legal at murang bato ito kung ibebenta nang tapat, ngunit pandaraya kung itatago ang katotohanan.

Halos palaging pinapainitan ang morganite para tanggalin ang pagiging kahel nito. Pinapainitan din ang aquamarine para ilipat ang berde nito patungong asul. Permanente at matatag ang parehong treatment na ito.

Mag-ingat sa berdeng salamin, kinulayang beryl at berdeng fluorite na ibinebenta bilang murang emerald. Bantayan din ang mga triplet na may manipis na hiwa ng emerald sa ibabaw ng mas murang bato.

Pag-aalagang nakabatay sa estruktura

Ang tigas na 7.5 hanggang 8 ay nangangahulugang hindi madaling magasgasan ang beryl, kaya nagkakamali ang mga tao kung paano ito iingatan. Natatapyas ito, at lalo nang nababasag ang emerald sa mga lamat nito kapag natamaan.

Huwag kailanman gagamit ng ultrasonic o steam cleaner sa emerald. Binubuksan ng vibration ang mga pinunong lamat at tinatanggal ng init ang langis. Ang maligamgam na tubig na may sabon at malambot na brush ang tamang paraan, at dapat pa rin itong gawin nang dahan-dahan. Mas kaya ng aquamarine at morganite ang paglilinis ngunit hindi pa rin ito dapat ini-steam.

Maaaring kumupas ang morganite at ilang aquamarine kapag matagal na naarawan, kaya hindi dapat ito inilalagay malapit sa bintana.

Kung mayroon kang singsing na emerald at isinusuot araw-araw, asahan mong kakailanganin itong lagyan muli ng langis bawat ilang taon. Tanggalin ito kapag naghuhugas, naghahalaman o nag-eehersisyo.