De ster die het jaar opende

Sirius, Sothis en het jaar

Sirius, de godin Sopdet, verdween ongeveer zeventig dagen van de Egyptische hemel en keerde midden in de zomer voor zonsopgang terug, dicht bij het begin van de Nijloverstroming. Haar terugkeer opende het jaar. De burgerlijke kalender van 365 dagen kon haar niet bijhouden en schoof elke vier jaar een dag op, een verschuiving die zo'n 1.460 jaar nodig had om de cirkel rond te maken en waarmee historici nog altijd de farao's dateren.

dagen onzichtbaar
70
dagen in het burgerlijke jaar
365
jaar in de Sothiscyclus
1.460

Ster, overstroming en kalender

De stukken van één probleem: een godin-ster met een vaste terugkeer, een rivier met een grillige, een kalender van precies 365 dagen, en de trage verschuiving daartussen die priesters in de oudheid probeerden te verhelpen en moderne historici leerden te benutten.

⭐

Sopdet, de godin-ster

de helderste decaan vanaf het Oude Rijk

Sirius was een godin, Sopdet, afgebeeld als een vrouw met een ster op het hoofd en later met Isis versmolten. De Grieken schreven haar naam als Sothis. In de decanenlijsten staat ze meestal tegen het einde, naast Sah, de sterren van Orion, maar in de kalender kwam zij eerst.

🌅

Het uittreden van Sopdet

de oostelijke horizon één ochtend per jaar

De eerste dageraad waarop Sirius weer te zien is, laag in het oosten vlak voor zonsopgang, is haar heliakische opkomst. Egyptische teksten noemen dit het uittreden van Sopdet. De datum verschuift met de breedtegraad, de nevel aan de horizon en de ogen van de waarnemer, zelfs op één plek met een dag of twee.

⚱️

Zeventig dagen beneden

de Doeat elk jaar

Voor elke terugkeer bleef Sirius ongeveer zeventig dagen verborgen in de gloed van de zon. Het Egyptische denken zag daarin een dood, een verblijf in de onderwereld en een wedergeboorte bij dageraad. Dezelfde zeventig dagen keren terug als de ideale duur van de balseming, en de andere decanen werden waarschijnlijk zo gekozen dat ze hetzelfde patroon volgden.

🌊

De overstroming en drie seizoenen

het Nijldal het landbouwjaar

De Nijl steeg de hele zomer door, bedekte de akkers en trok zich in de herfst terug. De kalender noemde zijn seizoenen naar die cyclus: Achet, de overstroming; Peret, wanneer de akkers bovenkwamen en de gewassen groeiden; Sjemoe, oogst en laag water. De terugkeer van Sopdet viel dicht bij het begin van de stijging, en dus heette de ster de overstroming te brengen.

🎉

Zij die het jaar opent

tempels nieuwjaarsfeest

Wepet-renpet, de opening van het jaar, was de eerste dag van de eerste maand van Achet. In een ideaal jaar viel die op de ochtend waarop Sopdet opkwam. Tempels vierden de terugkeer van de ster met offers, en het feest van haar opkomst bleef een feest op zichzelf, ook toen de kalender ervan was weggeschoven.

📅

Twaalf maanden van dertig dagen

het bestuur vanaf het 3e millennium v.Chr.

De burgerlijke kalender had twaalf maanden van dertig dagen, vier per seizoen, en elke maand viel uiteen in drie weken van tien dagen. Die zesendertig weken zijn het kader waarin de decanen werden ingepast, één markeringsster per week. Wanneer en hoe de kalender werd ingevoerd, is onbekend; het vroege derde millennium is de gebruikelijke schatting.

🎂

Vijf dagen boven het jaar

buiten de telling aan het einde van elk jaar

Na de twaalfde maand volgden vijf extra dagen om op 365 te komen. De Grieken noemden ze epagomenaal. Het waren de verjaardagen van Osiris, Horus, Seth, Isis en Nephthys, en omdat ze buiten de gewone telling stonden, golden ze als gevaarlijk en werden ze met beschermende spreuken bewaakt tegen de plaagbrengers van Sekhmet.

🧭

Het wandelende jaar

kalender tegenover hemel een dag per vier jaar

De cyclus van Sirius duurt ongeveer een kwart dag langer dan 365 dagen, en Egypte voegde geen schrikkeldag toe. De burgerlijke datum van de opkomst van Sopdet schoof dus elke vier jaar een dag op, en in de loop van eeuwen wandelden de maanden die naar de overstroming waren genoemd door oogsttijd en winter. Moderne geleerden noemen dit het wandelende jaar.

🔁

De Sothiscyclus

de lange telling ca. 1.460 jaar

Met één dag per vier jaar keert het burgerlijke nieuwjaar na ongeveer 1.460 Juliaanse jaren, gelijk aan 1.461 burgerlijke jaren, terug bij de opkomst van Sirius. Censorinus vermeldt dat de twee in 139 n.Chr. samenvielen. Wie vanaf dat jaar terugrekent, komt uit op eerdere begindata rond 1321, 2781 en 4241 v.Chr.

📜

Lahun, Ebers en de farao's

Middenrijk en Nieuwe Rijk 19e–16e eeuw v.Chr.

Een paar documenten geven de burgerlijke datum van de opkomst van Sopdet in de regering van een met name genoemde koning: een tempelbrief uit Lahun uit jaar 7 van Senoesret III en een kalender op de achterzijde van de papyrus Ebers die jaar 9 van Amenhotep I noemt. Op de cyclus geplaatst verankeren ze de Egyptische chronologie, met een marge van decennia.

🏛️

Het decreet van Canopus

Canopus 238 v.Chr.

Een synode van priesters die onder Ptolemaeus III bijeenkwam, vaardigde een decreet uit in het hiërogliefisch, het demotisch en het Grieks dat, naast eerbewijzen aan het koningshuis, om de vier jaar een zesde extra dag toevoegde, zodat seizoensfeesten niet langer zouden verschuiven. Het was de juiste hervorming, en ze werd niet volgehouden.

⚓

Het vaste Alexandrijnse jaar

Alexandrië vanaf de jaren 20 v.Chr.

Onder Augustus kreeg Egypte eindelijk om de vier jaar een schrikkeldag, gelijk opgaand met de Juliaanse kalender, en werd 1 Thoth vastgelegd op 29 augustus. Dit Alexandrijnse jaar leeft voort in de Koptische en de Ethiopische kalender, terwijl astronomen het oude wandelende jaar aanhielden om het rekengemak.

Hervormers, optekenaars en rekenaars

De koning en de keizer die het verschuiven van de kalender probeerden te stoppen, de antieke schrijvers die vastlegden waar hij stond, en de moderne geleerden die de verschuiving tot een dateringsinstrument maakten.

Ptolemaeus III Euergetes

regeerde 246–222 v.Chr. Alexandrië

De koning in wiens negende regeringsjaar de priesters in Canopus om de vier jaar een schrikkeldag decreteerden. In de praktijk mislukte het decreet, maar het laat zien dat de Egyptische priesterschap de verschuiving en haar oorzaak begreep, twee eeuwen voordat Rome haar oploste.

Augustus

63 v.Chr.–14 n.Chr. Rome en Egypte

Eerste Romeinse keizer, onder wiens bewind Egypte om de vier jaar een schrikkeldag invoerde, gelijk opgaand met de Juliaanse kalender, waarmee voor het dagelijks gebruik een einde kwam aan drieduizend jaar wandelend burgerlijk jaar.

Censorinus

3e eeuw n.Chr. Rome

Grammaticus wiens boekje Over de geboortedag, geschreven in 238 n.Chr., vermeldt dat het Egyptische nieuwjaar in 139 n.Chr. samenviel met de opkomst van de Hondsster. Die ene opmerking is het vaste punt van waaruit elke Sothisberekening telt.

Theon van Alexandrië

ca. 335–405 n.Chr. Alexandrië

Astronoom en wiskundige die bij het berekenen van de opkomst van Sirius verwijst naar een jaartelling vanaf Menophres. Het begin daarvan valt rond 1321 v.Chr., één cyclus vóór Censorinus, maar wie of wat Menophres was, blijft omstreden.

Georg Ebers

1837–1898 Leipzig

Egyptoloog en romanschrijver die in 1873 in Luxor de lange medische papyrus verwierf die nu zijn naam draagt. Een korte kalender op de achterzijde, die een opkomst van Sopdet in jaar 9 van Amenhotep I noemt, werd een van de twee pijlers van de Sothisdatering.

Ludwig Borchardt

1863–1938 Berlijn en Caïro

Egyptoloog die in 1899 de tempelbrief uit Lahun publiceerde die een opkomst van Sopdet in jaar 7 van Senoesret III aankondigt, waarmee het Middenrijk zijn eerste astronomische ankerpunt kreeg.

Eduard Meyer

1855–1930 Berlijn

Historicus van de oudheid die in 1904 betoogde dat de burgerlijke kalender bij het begin van een cyclus moest zijn ingegaan, en de invoering ervan in 4241 v.Chr. plaatste. De datum werd beroemd en later losgelaten.

Otto Neugebauer

1899–1990 Providence

Historicus van de exacte wetenschappen die betoogde dat het jaar van 365 dagen helemaal geen astronomie nodig had: het gemiddelde nemen van de tussenpozen tussen overstromingen over een reeks jaren zou het opleveren. Hij betwijfelde of de Sothiscyclus iets met de oorsprong van de kalender te maken had.

Richard A. Parker

1905–1993 Chicago en Providence

Egyptoloog wiens Calendars of Ancient Egypt uit 1950 voorstelde dat er eerst een maankalender was, die door het waarnemen van Sirius in de pas werd gehouden, en dat het burgerlijke jaar van 365 dagen daarvan was afgeleid.

Rolf Krauss

20e–21e eeuw Berlijn

Egyptoloog wiens Sothis- und Monddaten uit 1985 de Sothis- en maandata opnieuw onderzocht en betoogde dat de waarnemingen ver in het zuiden, in Elephantine, waren gedaan, wat de resulterende chronologie decennia later legt.

Sopdet, de ster die het jaar aanvoerde

Sirius is de helderste ster aan de nachthemel, en de Egyptenaren maakten er een godin van: Sopdet, afgebeeld als een vrouw met een ster op het hoofd en later met Isis versmolten. De Grieken schreven haar naam als Sothis, en daarom spreken moderne geleerden van het Sothisjaar en de Sothiscyclus. Sopdet was een van de decanen, de zesendertig sterren en sterrengroepen waarvan de opkomsten de uren van de nacht en de weken van tien dagen van het jaar aangaven. In de meeste sterrenlijsten staat ze tegen het einde, naast Sah, de sterren van Orion, die de Egyptenaren met Osiris vereenzelvigden. In de kalender kwam zij eerst. Haar terugkeer aan de ochtendhemel opende het jaar, en die rol, meer dan haar plaats in welke lijst ook, maakte haar tot de belangrijkste ster van Egypte. Al in de Piramideteksten van het late Oude Rijk voegt de dode koning zich aan de hemel bij Sah en Sopdet.

Het uittreden van Sopdet

Terwijl de zon zich in de loop van het jaar tegen de sterren in naar het oosten verplaatst, raakt elke ster op haar beurt in de gloed van de zon verloren en komt ze later terug. De eerste ochtend waarop Sirius weer te zien is, laag in het oosten in de korte schemering voor zonsopgang, is haar heliakische opkomst. Egyptische teksten noemen dit het uittreden van Sopdet. De datum is niet helemaal scherp. Hoe zuidelijker de waarnemer staat, hoe eerder hij valt; hij hangt af van de nevel boven de woestijnhorizon en van de ogen van wie kijkt, zodat de eerste waarneming zelfs op één plek een dag of twee kan verschillen. In het derde millennium v.Chr. viel hij op de breedte van Memphis midden in de zomer, in de weken waarin de Nijl begon te stijgen.

Zeventig dagen onder de horizon

Voor elke terugkeer bleef Sirius op de breedte van Egypte ongeveer zeventig dagen uit het zicht. Egyptische religieuze teksten lazen dit als een dood: de ster daalde af in de Doeat, de onderwereld, werd daar gereinigd en werd bij dageraad herboren. Dezelfde periode keert terug in de dodenzorg. Zeventig dagen gold als de ideale tijd tussen dood en begrafenis, en Herodotus noemt zeventig dagen als de tijd dat een lichaam bij de meest uitgebreide balseming in natron lag. Egyptologen verbinden de twee getallen algemeen met elkaar, al zegt geen enkele tekst dat met zoveel woorden. De decanen als groep lijken zo gekozen te zijn dat ze zich als Sirius gedroegen, elk ongeveer zeventig dagen verborgen voor de eigen terugkeer, zodat Sopdet het model was voor de hele reeks van zesendertig.

De overstroming en de drie seizoenen

Het landbouwjaar draaide om de Nijl. Gevoed door zomerregens boven de Ethiopische hooglanden steeg de rivier de hele zomer door, verspreidde zich over de vloedvlakte en trok zich in de herfst terug, waarna nat slib achterbleef om in te zaaien. De hoogte van de overstroming bepaalde de oogst, en de Steen van Palermo, een jaarkroniek uit het Oude Rijk, legt haar jaar na jaar vast naast de daden van elke koning. De kalender noemde zijn drie seizoenen naar deze cyclus: Achet, de overstroming; Peret, het tevoorschijn komen, wanneer de akkers uit het water opdoken en de gewassen groeiden; en Sjemoe, oogst en laag water. Omdat de opkomst van Sirius dicht bij het begin van de stijging viel, werden ster en rivier in het denken met elkaar verbonden, en Sopdet werd geprezen als degene die de overstroming bracht. De overeenkomst was bij benadering. Het begin van de overstroming kon van jaar tot jaar weken verschillen, terwijl de ster haar datum binnen een dag of twee hield, en juist daarom was de ster de betere markering van het begin van het jaar.

Een kalender van precies 365 dagen

Naast het natuurlijke jaar hield Egypte een streng opgezette burgerlijke kalender aan: twaalf maanden van dertig dagen, vier maanden per seizoen, gevolgd door vijf extra dagen, 365 in totaal. Elke maand viel uiteen in drie weken van tien dagen, en die zesendertig weken zijn het kader waarin de decanen werden ingepast, één markeringsster per week. Met de burgerlijke kalender werden documenten, contracten, belastingen en regeringsjaren gedateerd. Hij was waarschijnlijk in het vroege derde millennium v.Chr. in gebruik, maar wanneer en hoe hij werd ingevoerd, is niet bekend, en twee klassieke verklaringen strijden om voorrang. Richard Parker betoogde dat er eerst een oudere maankalender was, die door het uitkijken naar Sirius met de seizoenen in de pas bleef, en dat het burgerlijke jaar daarvan was afgeleid. Otto Neugebauer betoogde dat 365 dagen eenvoudig kon voortkomen uit het gemiddelde van de tussenpozen tussen overstromingen over een reeks jaren, zonder dat er astronomie aan te pas kwam. Maanmaanden bleven de hele Egyptische geschiedenis door naast het burgerlijke jaar in gebruik voor tempelfeesten.

Vijf dagen boven het jaar

De vijf extra dagen stonden buiten de twaalf maanden en buiten de zesendertig weken. De Egyptenaren noemden ze de dagen boven het jaar; de Grieken noemden ze epagomenaal, de toegevoegde dagen. Elk ervan was de verjaardag van een god: Osiris, Horus, Seth, Isis en Nephthys, in die volgorde. Plutarchus vertelt een late versie van hun ontstaan, waarin Thoth bij een bordspel een deel van het licht van de maan won en daaruit vijf nieuwe dagen maakte, zodat de hemelgodin Noet kon baren buiten het jaar waarin dat haar verboden was. Omdat ze buiten de gewone telling stonden, golden de vijf dagen als gevaarlijk. Het was de tijd waarin de boodschappers van Sekhmet, de plaagbrengers die vaak met de decanen werden vereenzelvigd, het actiefst waren, en op elk van die dagen werden beschermende spreuken opgezegd.

Het wandelende jaar

De terugkeer van Sirius komt ongeveer om de 365 en een kwart dag, en Egypte voegde nooit een schrikkeldag toe. Daardoor schoof de burgerlijke kalender elke vier jaar een dag ten opzichte van de ster: met elke stap van vier jaar viel de opkomst op een latere burgerlijke datum. Binnen één mensenleven ging de verschuiving langzaam, maar ze was zichtbaar. Wie geboren werd in een jaar waarin Sopdet op nieuwjaarsdag opkwam, zag haar op zijn tachtigste zo'n twintig dagen na het begin van de eerste maand opkomen. In de loop van eeuwen wandelden de maanden die naar de overstroming waren genoemd de oogsttijd in en weer terug, en moderne geleerden noemen de burgerlijke kalender het wandelende jaar, in het Latijn annus vagus. De Egyptenaren leefden ermee door twee nieuwjaren te houden, het burgerlijke en het feest van de opkomst van de ster, en juist de teksten die vastleggen op welke burgerlijke dag de ster opkwam, maken de verschuiving nu bruikbaar.

De Sothiscyclus

Met één dag per vier jaar keert het burgerlijke nieuwjaar na ongeveer 1.460 Juliaanse jaren terug bij de opkomst van Sirius, dezelfde tijdspanne als 1.461 burgerlijke jaren van 365 dagen. Die periode is de Sothiscyclus. De werkelijke tussenpoos varieert een beetje, omdat de opkomst van de ster over millennia niet volmaakt gelijk oploopt met het Juliaanse jaar, maar 1.460 jaar is het getal dat antieke en moderne auteurs gebruiken. Het vaste punt is een opmerking van de Romeinse grammaticus Censorinus, wiens boek Over de geboortedag, geschreven in 238 n.Chr., vermeldt dat het Egyptische nieuwjaar in 139 n.Chr., onder de regering van Antoninus Pius, samenviel met de opkomst van de Hondsster. Munten die onder die regering in Alexandrië werden geslagen, tonen een feniks, een vogel die sommige antieke schrijvers verbonden met een grote cyclus van vergelijkbare lengte, en veel historici zien er een markering van de vernieuwing in. Terugrekenend vanaf 139 n.Chr. vind je de eerdere begindata van de cyclus.

Begin van de cyclus Bron Status
139 n.Chr. Censorinus, Over de geboortedag vastgelegd door een antieke auteur
ca. 1321 v.Chr. jaartelling van Theon van Alexandrië vanaf Menophres antieke berekening; Menophres niet met zekerheid geïdentificeerd
ca. 2781 v.Chr. moderne terugberekening soms voorgesteld voor de invoering van de kalender
ca. 4241 v.Chr. moderne terugberekening datum van Eduard Meyer (1904) voor de kalender; losgelaten

Theon, een astronoom uit de vierde eeuw in Alexandrië, telt vanaf een jaartelling die naar Menophres is genoemd en waarvan het begin dicht bij 1321 v.Chr. uitkomt; voorstellen voor Menophres zijn onder meer de koningen Ramses I en Seti I en de stad Memphis. In 1904 betoogde Eduard Meyer dat de burgerlijke kalender bij het begin van een cyclus moest zijn ingevoerd, vond 2781 v.Chr. te laat en kwam uit op 4241 v.Chr. Later onderzoek naar het vroege Egypte liet geen ruimte voor een ontwikkelde kalender op zo'n vroeg tijdstip, en de premisse dat hij op een samenvallen begon, werd nooit aangetoond.

Sothisdata en de farao's

Een Sothisdatum is een document dat de burgerlijke datum van de opkomst van Sopdet geeft in een bekend jaar van een bekende koning. Omdat de burgerlijke datum elke vier jaar een dag opschuift, plaatst zo'n vermelding dat jaar binnen de cyclus, en de cyclus ligt vast dankzij Censorinus. Twee documenten dragen het meeste gewicht. Een brief uit het tempelarchief van Lahun, de piramidestad van Senoesret II, meldt in jaar 7 van Senoesret III dat de opkomst van Sopdet op een bepaalde dag in de vierde maand van Peret zal vallen, zodat de feestoffers kunnen worden voorbereid; Ludwig Borchardt publiceerde hem in 1899. Een korte kalender op de achterzijde van de medische papyrus Ebers noemt jaar 9 van Amenhotep I en een opkomst van Sopdet in de derde maand van Sjemoe. Beide uitkomsten hangen af van de plek waar de ster werd waargenomen. In Elephantine, in het verre zuiden, valt de opkomst enkele dagen eerder dan in Memphis, en elke dag verschil verschuift de uitkomst met vier jaar. Sommige geleerden betwijfelen zelfs of de kalender van Ebers wel een waarneming vastlegt. Door deze onzekerheden circuleren data voor het Middenrijk en het Nieuwe Rijk in rivaliserende versies die enkele decennia uiteenlopen. Een omvangrijke radiokoolstofstudie uit 2010 stemde in grote lijnen overeen met de gangbare historische chronologie, die deels op deze vermeldingen berust.

Het decreet van Canopus

De priesters kenden het probleem. In 238 v.Chr. vaardigde een synode die onder Ptolemaeus III Euergetes in Canopus bijeenkwam een decreet uit in het hiërogliefisch, het demotisch en het Grieks. Het grootste deel eert de koninklijke familie, maar één bepaling schrijft voor dat om de vier jaar een zesde extra dag wordt toegevoegd, zodat feesten die bij bepaalde seizoenen horen niet langer door de kalender zouden schuiven, en beschrijft de verschuiving als een opkomst van de ster die elke vier jaar een dag later valt. Het was de juiste oplossing, dezelfde die Julius Caesar twee eeuwen later voor Rome zou invoeren, maar ze werd niet volgehouden. Het decreet is bekend uit verscheidene stenen kopieën, waarvan Richard Lepsius er in 1866 een in Tanis vond.

Het vaste jaar en wat daarna kwam

Nadat Rome Egypte in 30 v.Chr. had ingelijfd, hield de hervorming eindelijk stand. Vanaf de jaren 20 v.Chr. voegde de Alexandrijnse kalender om de vier jaar een zesde extra dag toe, gelijk opgaand met de Juliaanse kalender, en legde 1 Thoth in Juliaanse telling vast op 29 augustus. Het oude wandelende jaar verdween niet. Astronomen hechtten eraan omdat een jaar van precies 365 dagen het berekenen van lange tussenpozen eenvoudig maakt: Ptolemaeus dateerde zijn waarnemingen in Egyptische jaren, geteld vanaf de jaartelling van Nabonassar in 747 v.Chr., en Copernicus gebruikte in zijn tabellen nog Egyptische jaren. Het Alexandrijnse jaar leeft voort als de kalender van de Koptische kerk en, met eigen maandnamen, als de kalender van Ethiopië; beide laten het jaar beginnen in september van de Gregoriaanse kalender. Een maandtelling die ooit werd afgestemd op de terugkeer van een ster bij dageraad in het Nijldal is nog dagelijks in gebruik.

Hoe je deze sectie leest

De kaarten hierboven nemen het onderwerp stuk voor stuk uit elkaar: de godin-ster, haar terugkeer bij dageraad, haar zeventig dagen beneden, de overstroming, de burgerlijke kalender en zijn vijf toegevoegde dagen, de verschuiving, de cyclus die daaruit volgt, de documenten die de cyclus in data omzetten, en de twee hervormingen. De figuren daaronder zijn de koning en de keizer die de kalender probeerden te herstellen, de antieke schrijvers die optekenden waar hij stond, en de moderne geleerden die over zijn oorsprong twistten en zijn verschuiving benutten. Hoe de andere decanen de uren aangaven, lees je op de pagina's over de diagonale sterrentabellen en de twaalf uren van de nacht. Deze pagina maakt deel uit van het compendium van Tarot Academy in tweeënvijftig talen.

Veelgestelde vragen

Wat is de Sothiscyclus?

De periode waarna de Egyptische burgerlijke kalender van 365 dagen weer gelijkloopt met de heliakische opkomst van Sirius, in het Grieks Sothis genoemd. Omdat de kalender geen schrikkeldag had, schoof hij elke vier jaar een dag ten opzichte van de ster, zodat de twee pas na ongeveer 1.460 Juliaanse jaren, of 1.461 burgerlijke jaren, weer samenvielen. Censorinus vermeldt zo'n samenvallen in 139 n.Chr.

Wie was Sopdet?

De Egyptische godin van de ster Sirius, afgebeeld als een vrouw met een ster op het hoofd en later met Isis vereenzelvigd. Haar gemaal aan de hemel was Sah, de sterren van Orion, vereenzelvigd met Osiris. Als decaan behoorde ze tot de zesendertig sterrengroepen die de uren aangaven, en als de ster wier terugkeer het jaar opende was ze de belangrijkste van hen.

Wat is een heliakische opkomst?

De eerste ochtend na een periode van onzichtbaarheid waarop je een ster vlak voor de dageraad in het oosten kunt zien opkomen. In de weken daarvoor komt de ster bij daglicht op en gaat ze verloren in de gloed van de zon. In Egypte markeerde de heliakische opkomst van Sirius, het uittreden van Sopdet, het ideale nieuwjaar, en ze viel dicht bij het begin van de Nijloverstroming.

Waarom verschoof de Egyptische kalender?

Het jaar telde precies 365 dagen: twaalf maanden van dertig dagen plus vijf extra dagen. De cyclus van Sirius en van de seizoenen is ongeveer een kwart dag langer, en de Egyptenaren voegden tot in de Romeinse tijd geen schrikkeldag toe. De kalender liep daardoor elke vier jaar een dag achter, en zijn maanden schoven geleidelijk door alle seizoenen.

Veroorzaakte de opkomst van Sirius de Nijloverstroming?

Nee. De overstroming kwam van zomerregens boven de Ethiopische hooglanden. De heliakische opkomst van Sirius viel simpelweg in dezelfde weken midden in de zomer waarin de rivier begon te stijgen, en de Egyptische religie verbond de twee door Sopdet te eren als degene die de overstroming bracht. De ster hield haar datum veel betrouwbaarder aan dan de rivier.

Hoe lang was Sirius elk jaar onzichtbaar?

Ongeveer zeventig dagen op de breedte van het oude Egypte, met enige variatie naar plaats en omstandigheden. Egyptische teksten behandelden die zeventig dagen als de dood van de ster en haar verblijf in de onderwereld voor de wedergeboorte bij dageraad, en dezelfde periode verschijnt als de ideale tijd voor balseming en begrafenis.

Wat waren de epagomenale dagen?

De vijf dagen die na de twaalfde maand werden toegevoegd om het burgerlijke jaar van 360 op 365 dagen te brengen. De Egyptenaren noemden ze de dagen boven het jaar. Ze werden gevierd als de verjaardagen van Osiris, Horus, Seth, Isis en Nephthys en golden als gevaarlijk omdat ze buiten de gewone telling lagen, dus werden er in die dagen beschermende spreuken opgezegd.

Hoe helpen Sothisdata het oude Egypte te dateren?

Een paar documenten leggen de burgerlijke datum vast waarop Sirius opkwam in een bepaald jaar van een met name genoemde koning, onder meer een tempelbrief uit Lahun onder Senoesret III en een kalender op de papyrus Ebers onder Amenhotep I. Omdat de burgerlijke datum elke vier jaar een dag opschuift en de cyclus door Censorinus vastligt, kan elke vermelding worden omgerekend naar een absoluut jaartal, met een marge van enkele decennia afhankelijk van waar de ster werd waargenomen.

Werd de Egyptische kalender echt in 4241 v.Chr. ingevoerd?

Zeer onwaarschijnlijk. Eduard Meyer stelde die datum in 1904 voor door aan te nemen dat de kalender bij het begin van een Sothiscyclus inging en de volgende kandidaat, 2781 v.Chr., als te laat te verwerpen. Later onderzoek naar het vroege Egypte liet geen ruimte voor een ontwikkelde kalender op zo'n vroeg tijdstip, en de aanname zelf werd nooit bewezen. De meeste geleerden plaatsen de invoering van de burgerlijke kalender in het vroege derde millennium v.Chr. en laten de precieze datum open.

Bestaat de Egyptische kalender nog?

Ja, in vaste vorm. Onder Augustus kreeg het Egyptische jaar om de vier jaar een schrikkeldag en werd het de Alexandrijnse kalender, die voortleeft als de kalender van de Koptische kerk en, met eigen maandnamen, als de Ethiopische kalender. Beide houden twaalf maanden van dertig dagen aan en een korte dertiende periode van vijf of zes dagen, en beide beginnen het jaar in september van de Gregoriaanse kalender.

Laatste Berichten

Ontdek de oude wijsheid van tarotkaarten en ontgrendel de mysteries van je spirituele reis. Onze blog is jouw toegangspoort tot het begrijpen van de rijke symboliek, betekenissen en praktische toepassingen van tarot lezen.