MT (Malti)
Enuma Anu Enlil, tavletta 63
It-Tavletta ta' Venere ta' Ammisaduqa
L-eqdem rekord planetarju sostanzjali eżistenti: wieħed u għoxrin sena ta' Venere tidher u tgħib minn fuq Babilonja, innutata taħt ir-Re Ammisaduqa fis-sbatax-il seklu QK, b'kull annotazzjoni akkumpanjata minn sinjal. Kienet ikkuppjata għal elf sena, instabet f'Ninwe, u għadha ċ-ċentru tal-argument dwar id-dati ta' Żmien il-Bronż.
- 21
- snin ta' osservazzjonijiet
- 8
- snin fir-ritmu ta' Venere
- 63
- in-numru tagħha fis-sensiela
Ġewwa t-tavletta
Tavletta waħda, ħafna saffi: alla femminili, sensiela ta' osservazzjonijiet iddatati, is-sinjali marbuta magħhom, daħla skematika, millennju ta' kkuppjar, u argument modern dwar il-kalendarju ta' Żmien il-Bronż.
🌟
Tavletta 63 tas-sensiela l-kbira
is-sezzjoni ta' Ixtar
Enuma Anu Enlil
It-Tavletta ta' Venere tinsab fl-aħħar taqsima ta' Enuma Anu Enlil, il-parti assenjata lil Ixtar u l-pjaneti. Fost eluf ta' sinjali ordinarji din tispikka, blokka ta' osservazzjonijiet iddatati, sena wara sena, integrati f'xogħol ta' referenza tad-divinazzjoni. L-ebda ħaġa oħra fis-sensiela ma tidher bħalha.
👑
Ninsianna, is-sinjura tas-sema
l-alla femminili
Venere divina
It-tavletta ssejjaħ lill-pjaneta Ninsianna, l-isem Sumerjan tad-divinità ta' Venere, x'imkien ieħor identifikata bħala Ixtar. L-istudjużi Babiloniżi kienu jafu minn kmieni li l-istilla ta' filgħodu u l-istilla ta' filgħaxija kienu oġġett wieħed, alla waħda b'żewġ uċuħ, kunċett li bih kienu qabel ħafna mid-dinja antika.
🔭
Wieħed u għoxrin sena ta' għassa
Babilonja
is-17-il seklu QK
L-annotazzjonijiet jirreġistraw l-aħħar dehra ta' Venere fuq orizzont wieħed, il-jiem ta' inviżibbiltà waqt li kienet tgħaddi x-xemx, u d-dehra mill-ġdid tagħha fuq l-ieħor, iddatati sal-ġurnata preċiża matul il-wieħed u għoxrin sena tar-renju ta' Ammisaduqa. Hija osservazzjoni planetarja sistematika erba' sekli qabel il-Gwerra ta' Trojja.
📜
Is-sinjal fuq kull annotazzjoni
sinjal u tifsira
l-għan tas-sensiela
Kull osservazzjoni għandha magħha tifsira. Fost dawn insibu tbassir li n-nixxigħat se jinfetħu u Adad se jġib ix-xita tiegħu, il-ħsad se jirnexxi, ir-re se jibgħat rikonċiljazzjoni lil re ieħor, jew żminijiet diffiċli u ostilitajiet. It-tqabbil juri għaliex is-sema kien jiġi osservat; id-dejta li ffurmat il-bażi tal-astronomija planetarja nġabret biex isservi għad-divinazzjoni.
🪑
Is-Sena tat-Tron tad-Deheb
l-ankra
Ammisaduqa sena 8
F'nofs il-lista, it-test isemmi sena speċifika: is-Sena tat-Tron tad-Deheb, isem ta' sena magħrufa mir-renju ta' Ammisaduqa. Dik il-linja waħda torbot is-sensiela sħiħa ta' osservazzjonijiet ma' re speċifiku tad-dinastija ta' Ħammurabi, u hija l-pedament li minnu jiddependi d-dibattitu kollu dwar il-kronoloġija.
➗
In-nofs skematiku
osservazzjoni vs formula
daħla antika
Mhux it-tavletta kollha hija riżultat ta' osservazzjoni. Fil-parti tan-nofs id-dati osservati jiġu sostitwiti bi skema idealizzata tad-dehriet ta' Venere, b'intervalli regolari li jirrepetu skont ir-regola. Xi ħadd fl-antikità diġà pprefera x-xejra minflok id-dejta, l-ewwel pass lejn astronomija kkalkulata.
🔁
Ir-ritmu ta' tmien snin
l-arloġġ tal-pjaneta
5 ċikli ≈ 8 snin
Ħames ċikli sinodiċi ta' Venere jieħdu kważi eżattament tmien snin, b'nuqqas ta' ftit jiem biss. Id-dejta tat-tavletta tirrifletti dan ir-ritmu, u d-dati moderni jiddependu minnu. L-istess xejra ta' dehriet tirrepeti ruħha wara intervalli twal, u dan huwa eżattament għaliex aktar minn data assoluta waħda tista' taqbel mat-tavletta.
🏛️
K.160 u l-kopji
Ninwe u Babilonja
l-1 millennju QK
L-ebda oriġinali Babiloniż l-Antik ma għadu jeżisti. It-tavletta hija magħrufa minn kopji aktar tard, bl-isbaħ waħda tkun K.160 mil-librerija ta' Assurbanipal f'Ninwe, miktuba elf sena wara l-osservazzjonijiet. Ir-rekord wasal għandna bl-istess mod kif għamlu l-klassiki kunjiformi kollha, billi ġie kkuppjat bla waqfien.
⚠️
Test mibdul mit-trażmissjoni
il-problema tal-filologu
millennju ta' kkuppjar
Elf sena ta' kkuppjar ta' numri ħallew l-effetti tagħhom. Insibu dati impossibbli, xhur mibdula, intervalli li l-ebda sema ma seta' jipproduċi. Kull tentattiv biex tiġi ddatata d-dinastija għandu l-ewwel jiddeċiedi liema annotazzjonijiet jafda u liema jemenda, u dak il-ġudizzju editorjali huwa fejn jibdew verament l-argumenti dwar id-data.
📆
Il-kamp ta' battalja tal-kronoloġija
studju modern
Għolja, Medja, Baxxa, Ultra-baxxa
Peress li x-xejra ta' Venere tirrepeti ruħha, it-tavletta tippermetti diversi dati assoluti ta' Ammisaduqa b'għexieren ta' snin ta' differenza. Miegħu, id-dinja l-Antika Babiloniża kollha tiġi affettwata, inkluż Ħammurabi. Is-soluzzjonijiet rivali jġorru l-ismijiet ta' kronoloġija Għolja, Medja, Baxxa u Ultra-baxxa, u seklu ta' argumenti għadu ma għalaqx il-każ.
🗝️
Rikonoxximent f'Londra
Il-British Museum
1870–1912
Ippubblikata fost it-testi ta' Ninwe fl-1870, it-tavletta kienet rikonoxxuta deċennju wara bħala sensiela ta' osservazzjonijiet ta' Venere, u fl-1912 Kugler innota s-Sena tat-Tron tad-Deheb u rabatha ma' Ammisaduqa. Kexxun f'Londra rriżulta li kellu l-eqdem djarju planetarju fid-dinja.
🌍
Dak li tipprova t-tavletta
il-ħarsa fit-tul
minn dak iż-żmien sal-lum
Tavletta waħda tistabbilixxi li f'Babilonja, fis-sbatax-il seklu QK, kienet għaddejja osservazzjoni planetarja ddatata u sistematika. Din kienet l-għerq profond ta' kull tifsira ta' Venere f'kull astroloġija suċċessiva, u tad-drawwa li wieħed josserva li eventwalment saret astronomija. L-ebda oġġett singolu ieħor ma jġorr daqshekk minn dawn iż-żewġ stejjer.
Ir-re, il-kollettur u l-interpreti
Il-ħakkiem li r-renju tiegħu pproduċa r-rekord, l-imperatur li l-librerija tiegħu ppreservatu, u l-istudjużi li għarfu x'kien u ilhom jargumentaw dwar id-dati tiegħu minn dak iż-żmien 'l hawn.
Ammisaduqa
is-17-il seklu QK
Babilonja
L-għaxar re tad-dinastija ta' Ħammurabi, li r-renju ta' wieħed u għoxrin sena tiegħu pproduċa l-osservazzjonijiet. L-osservaturi nfushom huma anonimi, iżda l-ismijiet tas-snin tar-re, fuq kollox is-Sena tat-Tron tad-Deheb, huma dak li jorbtu r-rekord ma' żmienu.
Assurbanipal
mexxa 668–627 QK
Ninwe
Ir-re studjuż tal-Assirja li fil-librerija tiegħu ġiet ippreservata l-isbaħ kopja, K.160. Il-manija tiegħu għall-ġbir, elf sena wara li saru l-osservazzjonijiet, hija l-unika raġuni għaliex it-tavletta baqgħet teżisti biex tiġi skavata.
Henry Rawlinson u George Smith
1810–1895 & 1840–1876
Londra
Fost l-iskrizzjonijiet kunjiformi tal-Asja tal-Punent, ippubblikaw it-tavletta fl-1870 u għamlu t-test disponibbli qabel ħadd ma kien jaf x'fih.
Archibald Henry Sayce
1845–1933
Oxford
Kien l-ewwel li għaraf, f'xogħol mal-astronomu R. H. M. Bosanquet madwar l-1880, li l-annotazzjonijiet tat-tavletta kienu osservazzjonijiet ta' Venere, pass li biddel din il-kurżità f'dokument tal-istorja tax-xjenza.
Franz Xaver Kugler
1862–1929
L-Olanda
Studjuż Ġiżwita tal-astronomija Babiloniża li fl-1912 identifika s-Sena tat-Tron tad-Deheb fit-test u rabat l-osservazzjonijiet mar-renju ta' Ammisaduqa. Ix-xogħol tiegħu stabbilixxa r-rwol tat-tavletta fil-kronoloġija assoluta.
Stephen Langdon u John Fotheringham
1876–1937 & 1874–1936
Oxford
Huma pproduċew l-ewwel monografija sħiħa dwar it-tavletta fl-1928 mal-astronomu Carl Schoch. Ikkalkolaw id-dati kandidati għad-dinastija u stabbilixxew it-termini tad-dibattitu dwar il-kronoloġija għal deċennji sħaħ.
Erica Reiner
1924–2005
L-Istati Uniti
Flimkien ma' David Pingree pproduċiet l-edizzjoni moderna standard tat-tavletta fl-1975, l-ewwel volum ta' Sinjali Planetarji Babiloniżi. Fix-xogħol tagħhom irrettifikaw il-qari tat-test b'kawtela filoloġika għan-numri korrotti tiegħu.
David Pingree
1933–2005
L-Istati Uniti
Storiku tax-xjenzi eżatti u koeditur tal-edizzjoni tal-1975, li fisser it-tavletta fi ħdan it-trażmissjoni twila tal-għarfien planetarju Babiloniż fl-astroloġiji tal-Greċja u l-Indja.
Peter Huber
1934–2025
L-Iżvizzera u l-Istati Uniti
Statistiku li analizza d-dejta ta' Venere, it-tul tax-xhur u r-rekords tal-eklissi b'analiżi formali, u argumenta li l-osservazzjonijiet, inkluż l-iżbalji tagħhom, għad għandhom biżżejjed informazzjoni biex jikklassifikaw il-kronoloġiji rivali.
Vahe Gurzadyan
twieled fl-1955
L-Armenja
Astrofiżiku li fl-1998 eżamina mill-ġdid l-astronomija tat-tavletta mat-tim ta' Hermann Gasche. Argumenta favur datazzjoni ferm aktar baxxa għad-dinastija, il-kronoloġija Ultra-baxxa, u fetaħ mill-ġdid dibattitu li ħafna ħasbu li kien magħluq.
X'inhi t-Tavletta ta' Venere
It-Tavletta ta' Venere ta' Ammisaduqa hija Tavletta 63 ta' Enuma Anu Enlil, is-sensiela l-kbira ta' sinjali Babiloniżi, u l-eqdem rekord sostanzjali ta' osservazzjoni planetarja li jsalva minn kwalunkwe post fid-dinja. L-annotazzjonijiet tagħha jsegwu l-pjaneta Venere matul wieħed u għoxrin sena tar-renju ta' Ammisaduqa, re tad-dinastija ta' Ħammurabi fis-sbatax-il seklu QK: meta ntilfet fid-dija tax-xemx fuq orizzont wieħed, kemm-il jum baqgħet inviżibbli, u meta reġgħet dehret fuq l-ieħor. Kull annotazzjoni għandha magħha sinjal. It-tavletta sservi wkoll bħala dokument xjentifiku tal-akbar importanza u prattika ħajja ta' divinazzjoni. Ma tistax tissejjaħ waħda u mhux l-oħra.
Ninsianna, il-pjaneta bħala alla
It-test naturalment ma jgħidx Venere. Jgħid Ninsianna, l-isem divin Sumerjan tal-pjaneta, is-sinjura tas-sema identifikata ma' Ixtar. Għall-Mesopotamiċi l-pjaneta kienet alla b'żewġ manifestazzjonijiet, tiddi qabel it-tlugħ tax-xemx bħala l-istilla ta' filgħodu, qabel ma taqsam biex tiddi wara nżul ix-xemx bħala l-istilla ta' filgħaxija. L-istudjużi Babiloniżi ttrattawhom bħala oġġett wieħed ħafna qabel il-biċċa l-kbira tad-dinja antika, u l-istruttura tat-tavletta tiddependi fuq dan il-għarfien: l-annotazzjonijiet tagħha jsegwu lil Ninsianna waħda matul l-għajbien u r-ritorn tagħha fuq iż-żewġ naħat tas-sema.
X'tgħid annotazzjoni
L-annotazzjonijiet isegwu mudell fiss. F'jum partikolari ta' xahar partikolari, Ninsianna kienet tgħib fil-punent; tibqa' assenti mis-sema għal ċertu numru ta' jiem, u wara tidher fil-lvant. U magħqud mad-dati, qari: in-nixxigħat se jinfetħu, Adad se jġib ix-xita tiegħu u Ea l-għargħar tiegħu, il-ħsad se jirnexxi, ir-re se jibgħat messaġġi ta' rikonċiljazzjoni lil re ieħor; jew f'xi snin oħra, tbatija, ostilitajiet, u wċuħ tar-raba' ħżiena. L-iskeletru tal-osservazzjoni huwa eżattament dak li jrid jirreġistra astronomu modern: il-fenomeni elijaki ta' pjaneta interna. Dan jintrabat ma' preċiżament dak li trid is-sengħa tad-divinazzjoni: verdett għas-saltna.
Is-Sena tat-Tron tad-Deheb
F'nofs is-sekwenza, it-test isemmi sena flok sempliċiment jgħodd waħda: is-Sena tat-Tron tad-Deheb. Is-snin Babiloniżi ssemmew b'atti rjali, u dan l-isem huwa magħruf mir-renju ta' Ammisaduqa, l-għaxar re tad-dinastija ta' Ħammurabi. Dik il-linja waħda hija l-ankra ta' kollox. Torbot sensiela ta' dejta astronomika ma' re partikolari, li jfisser li d-dejta tista' fil-prinċipju tiddetermina r-renju tiegħu f'termini assoluti. Magħha jiddawwal in-nisġa sħiħa tad-dinja l-Antika Babiloniża, inkluż Ħammurabi u l-kodiċi tal-liġi tiegħu.
L-osservazzjoni u l-iskema
It-tavletta mhijiex uniformi. Il-porzjonijiet ta' qabel u ta' wara jinqraw qishom reġistru ta' dak li attwalment deher, bl-irregolaritajiet li s-smewwiet reali jipproduċu. Imma sezzjoni fin-nofs tabbanduna l-osservazzjoni għal skema idealizzata, b'dehriet u għajbien li jirrepetu f'intervalli stabbiliti u puliti li l-ebda Venere reali ma qatt żammet. L-editur antik pinġa l-pjaneta f'formula. L-inserzjoni hija fossili żgħira ta' tranżizzjoni kbira: il-mument meta l-istudjużi Babiloniżi bdew jippreferu mudell li jista' jiġi kkalkulat minn rekord nej. Kien l-ewwel xkiel li laħaq il-quċċata tiegħu, millennju wara, f'astronomija matematika sħiħa.
Ir-ritmu ta' tmien snin
Venere tirrepeti. Ħames mill-mixjiet sinodiċi tagħha jieħdu kważi eżattament tmien snin, u jonqsu bi ftit jiem biss, biex b'hekk ix-xejra tad-dehriet tagħha tiżżerżaq bil-mod mal-kalendarju u tirritorna għal kważi l-istess konfigurazzjoni f'intervalli twal. Id-dejta fit-tavletta tirrifletti dan ir-ritmu, u l-kronoloġija moderna tisfruttah: ikkalkula fejn ix-xejra osservata taqbel mas-sema reali tat-tieni millennju QK, u ssib id-data ta' Ammisaduqa. Minħabba li l-mudell kważi jirrikorri, bosta dati b'deċennji ta' distanza bejniethom jiffittjaw kważi l-istess. L-istess proprjetà li tippermetti li t-tavletta tiġi ddatata hija dik li żżomm id-dati tagħha bħala waħda minn ħafna possibbiltajiet.
Millennju ta' kkuppjar
L-ebda tavletta minn żmien Ammisaduqa stess ma salvat. It-test wasal għandna f'kopji tal-ewwel millennju QK, bl-aħjar waħda tkun K.160 mil-librerija ta' Assurbanipal f'Ninwe, miktuba bejn wieħed u ieħor elf sena wara li saru l-osservazzjonijiet. Elf sena ta' kkuppjar ta' numri għandhom effett aħrax fuq test. Il-kopji li waslu għandna fihom dati impossibbli, sinjali mibdula u intervalli li l-ebda sema ma seta' jipproduċi, u kull studjuż li juża d-dejta jrid l-ewwel jeditjaha, biex jiddeċiedi annotazzjoni b'annotazzjoni x'kien l-oriġinal it-tajjeb. Il-kontroversji dwar id-dati jibdew hemmhekk, fil-filoloġija, qabel ma ssir kwalunkwe astronomija.
Il-gwerer tal-kronoloġija
Ippubblikata fl-1870 minn Rawlinson u Smith, rikonoxxuta bħala osservazzjonijiet ta' Venere minn Sayce u Bosanquet lejn l-1880, u marbuta ma' Ammisaduqa minn Kugler fl-1912, it-tavletta saret iċ-ċentru tal-kronoloġija ta' Żmien il-Bronż. Il-monografija ta' Langdon, Fotheringham u Schoch tal-1928 ikkalkolat id-dati kandidati; is-soluzzjonijiet u d-dixxendenti tagħhom ingħataw l-ismijiet ta' kronoloġija Għolja, Medja, Baxxa u Ultra-baxxa, u jpoġġu r-renju ta' Ammisaduqa f'medda ta' aktar minn seklu. L-edizzjoni tal-1975 ta' Erica Reiner u David Pingree poġġiet it-test innifsu fuq sisien sodi minkejja dubji dwar kemm-il piż jifilħu d-dejta tiegħu; Peter Huber argumenta b'analiżi statistika li s-sinjal jissopravivi l-istorbju; Gurzadyan u t-tim Gasche fl-1998 argumentaw favur it-tqegħid Ultra-baxx. Il-manwali l-aktar jipprintjaw il-kronoloġija Medja, bl-aċċessjoni ta' Ammisaduqa fl-1646 QK, mhux għax il-kwistjoni ssolviet imma minħabba l-ħtieġa ta' konvenzjoni. Tavletta waħda kkupjata ħażin bl-awguri tagħha għadha l-bażi ewlenija biex nafu d-dati ta' Ħammurabi.
Għaliex it-tavletta hija importanti
Neħħi l-kontroversji u jibqa' l-fatt tal-għaġeb fundamentali: fis-sbatax-il seklu QK, xi ħadd f'Babilonja osserva lil Venere b'dixxiplina biżżejjed biex jirreġistra l-fenomeni tagħha, iddatati sal-jum, għal wieħed u għoxrin sena, u l-istat ippreserva r-riżultat. Dan huwa l-eqdem rekord planetarju sistematiku rreġistrat fl-istorja umana. Huwa wkoll l-għerq profond tal-karattru astroloġiku ta' Venere: il-pjaneta meqjusa alla tal-abbundanza u l-affezzjoni, fejn id-dehra tagħha fissret xita, ħsad jew slaten li jagħmlu l-paċi, tinsab wara l-Venere benefika f'kull tradizzjoni aktar tard, sew jekk Elleniċi, Iżlamiċi, Indjani kif ukoll moderni. L-astronomija u l-astroloġija kultant jinqraw bħala rivali; it-Tavletta ta' Venere hija l-oġġett li turihom imwielda flimkien.
Kif taqra din it-taqsima
Il-karti t'hawn fuq jiżżarmaw it-tavletta saff wara saff: l-alla li ġġib isimha, l-osservazzjonijiet li tirreġistra, is-sinjali marbuta magħhom, is-sena li takkrata magħha, l-iskema inserita fiha, il-kopji li ġarrewha, u l-argument modern li tqanqal. Għas-sensiela sħiħa, ara l-paġna ta' Enuma Anu Enlil; għat-tradizzjoni li pproduċietha, il-paġna dwar l-astroloġija tas-sinjali Babiloniża; għat-tavletti famużi l-oħra fit-taqsima, it-tavletti tal-eklissi. It-Tavletta ta' Venere u d-dinja tagħha huma parti mill-kumpendju Tarot Academy fit-tnejn u ħamsin lingwa kollha.
Mistoqsijiet frekwenti
L-aħħar artikli
Skopri l-għerf antik tal-karti tat-tarot u ftuħ il-misteri tal-vjaġġ spiritwali tiegħek. Il-blog tagħna huwa l-bieb tiegħek biex tifhem is-simboliżmu rikka, it-tifsiriet, u l-applikazzjonijiet prattiċi tal-qari tat-tarot.
