ऑब्सिडियन

ते प्रत्यक्षात काय आहे

ही एक ज्वालामुखीची काच आहे, ज्यामध्ये साधारणपणे सत्तर टक्के सिलिका असते, जी अनाकार (amorphous) असते, तिची कठोरता ५ ते ५.५ असते आणि ती शंखाकृती (conchoidal) आकारात तुटते.

याला कोणतीही स्फटिक रचना नसल्यामुळे, ऑब्सिडियन गुळगुळीत वक्र पृष्ठभागांवरून तुटते आणि तिची तुटलेली धार सर्जिकल स्टीलच्या स्कॅल्पेलपेक्षा तीक्ष्ण, एका रेणूइतकी बारीक असू शकते. याच कारणामुळे प्रायोगिक शस्त्रक्रियांमध्ये ऑब्सिडियनच्या ब्लेडचा वापर केला जातो.

मॅग्नेटाइट आणि हेमेटाइटच्या समावेशामुळे रंग सहसा काळा असतो. स्नोफ्लेक ऑब्सिडियनमध्ये क्रिस्टोबालाइट स्फेरुलाइट्स असतात; महोगनी ऑब्सिडियनमध्ये आयर्न ऑक्साइडचे पट्टे असतात; शीन (sheen) आणि रेनबो ऑब्सिडियनमध्ये खनिजांचे समावेश किंवा बुडबुड्यांचे थर असतात ज्यामुळे प्रकाशाचा परिणाम दिसून येतो.

ऑब्सिडियन हे मेटास्टेबल आहे. भूवैज्ञानिक काळानुसार ते निरुत्साही (devitrifies) होते आणि हळूहळू स्फटिक बनते. याच कारणामुळे काही दशलक्ष वर्षांपेक्षा जुने ऑब्सिडियन काचेच्या रूपात फारच कमी आढळते.

हे रासायनिकदृष्ट्या निष्क्रिय आहे आणि हाताळण्यास सुरक्षित आहे, परंतु नॅप केलेल्या कडांमुळे त्वचा सहज कापू शकते.

ते कोठून येते

मेसोअमेरिकेला मेक्सिकोमधून, विशेषतः पचुका आणि ओटुम्बा प्रवाहातून पुरवठा होत असे. तुर्कीतील कप्पाडोशिया आणि एजियन बेटावरील मेलोसमधून प्राचीन मध्य पूर्व आणि भूमध्य भागात पुरवठा होत असे. आर्मेनिया, आइसलँड, इटलीचे लिपारी, जपान आणि पश्चिम अमेरिका या सर्व ठिकाणी याचे उत्पादन होते.

याचे पुरातत्वीय महत्त्व असामान्य आहे. प्रत्येक ज्वालामुखी प्रवाहाची स्वतःची वैशिष्ट्यपूर्ण ट्रेस-एलिमेंट ओळख असते, त्यामुळे ऑब्सिडियनच्या वस्तू भू-रासायनिक विश्लेषणाद्वारे त्यांच्या मूळ प्रवाहाशी जोडल्या जाऊ शकतात. यामुळे पुरातत्वशास्त्रज्ञांना प्रागैतिहासिक व्यापार नेटवर्कचा इतक्या तपशीलवार नकाशा तयार करता आला, जो इतर कोणत्याही सामग्रीसाठी शक्य नाही.

इ.स.पू. ११००० च्या आसपास मुख्य भूप्रदेशातील ग्रीक स्थळांवर सापडलेले मेलियन ऑब्सिडियन हे भूमध्य समुद्रातील समुद्रसफरीचा सर्वात जुना पुरावा मानले जाते.

मेसोअमेरिकेमध्ये ऑब्सिडियनचा व्यापार, त्यावर कर आणि औद्योगिक स्तरावर काम केले जात असे. ऑब्सिडियन ब्लेड लावलेली लाकडी गदा (macuahuitl) हे अझ्टेक लोकांचे प्रमुख शस्त्र होते.

परंपरा काय दावा करतात

मेसोअमेरिकन परंपरा ही सर्वात महत्त्वाची आहे. पॉलिश केलेले ऑब्सिडियन आरसे हे तेझकाटलिपोकाचे (ज्याच्या नावाचा अर्थ धुराचा आरसा असा होतो) साधन होते आणि अझ्टेक पुजारी त्याचा वापर भविष्य पाहण्यासाठी करत असत. स्पॅनिश लोकांनी या प्रथेची नोंद करून ठेवली आहे, आणि असाच एक आरसा नंतर एलिझाबेथन विद्वान आणि गूढवादी जॉन डी यांच्याकडे होता. तो आजही ब्रिटिश म्युझियममध्ये आहे.

ती एकच वस्तू अझ्टेक विधीपासून ते प्रबोधनकालीन इंग्रजी जादूगरांपर्यंतचा प्रवास दर्शवते, जे एक विलक्षण अस्तित्व आहे.

अनातोलियामध्ये, इ.स.पू. ६००० च्या आसपासचे ऑब्सिडियन आरसे कॅटालह्युक (Catalhoyuk) येथे आढळतात आणि ते दफनांमध्ये ठेवले जात असत.

क्लासिकल स्त्रोतांमध्ये ऑब्सिडियनचे वर्णन आढळते. प्लिनी याने याचे नाव ऑब्सिअस किंवा ऑब्सिडियस नावाच्या एका रोमन व्यक्तीवरून पडल्याचे सांगितले आहे, ज्याने इथिओपियामधून ते आणल्याची नोंद आहे.

आधुनिक प्रथेनुसार ऑब्सिडियनला सत्याचा आणि संरक्षणाचा दगड मानले जाते. अनेकदा त्याचे वर्णन दिलासा देण्याऐवजी वास्तवाची जाणीव करून देणारा असा केले जाते. हा दृष्टिकोन विसाव्या शतकातील असला तरी तो या वस्तूला अगदी चपखल बसतो.

त्याच्यासोबत कसे काम केले जाते

ऑब्सिडियनचा आधुनिक वापर वेगळा आहे आणि त्याची दखल घेणे गरजेचे आहे: त्याचे वर्णन असा दगड म्हणून केले जाते जो तुम्हाला अशा गोष्टी दाखवतो ज्यांना तुम्ही टाळत आहात. प्रॅक्टिशनर्स सहसा याला जाणीवपूर्वक अस्वस्थ करणारा मानतात.

हा नवशिक्यांसाठी केलेला सराव नाही आणि जेव्हा तुम्हाला आश्वासनाची गरज असते तेव्हा ही योग्य वस्तू नाही.

भविष्य पाहण्याच्या (scrying) प्रथेला खऱ्या इतिहासाचा आधार आहे. पॉलिश केलेला ऑब्सिडियन आरसा हा भविष्य पाहण्यासाठी उपलब्ध असलेला सर्वात अस्सल पृष्ठभाग आहे. या प्रथेमध्ये जोपर्यंत मन प्रतिमा निर्माण करत नाही तोपर्यंत एका गडद परावर्तित पृष्ठभागावर सलग पाहत राहणे समाविष्ट असते आणि याभोवतीची परंपरा चांगल्या प्रकारे नोंदवलेली आहे.

स्वतःजवळ बाळगण्यासाठी गुळगुळीत केलेला (tumbled) तुकडा सुरक्षित असतो. नॅप केलेल्या कच्च्या साहित्याला खरोखरच तीक्ष्ण कडा असतात. ते काळजीपूर्वक हाताळले व साठवले पाहिजे, विशेषतः मुलांच्या आजूबाजूला.

याची कठोरता ५.५ असल्यामुळे त्याला ओरखडे पडतात आणि ते चिपळू शकते, त्यामुळे हा अंगठीत वापरण्यासारखा दगड नाही.

खरेदी करताना काळजी

काळी काच ऑब्सिडियन म्हणून विकली जाते आणि रासायनिकदृष्ट्या ती फार वेगळी नसते, कारण ऑब्सिडियन ही काचच आहे. यामध्ये फरकाचा मुख्य मुद्दा रचनेपेक्षा त्याच्या उगमाचा आहे.

तेजस्वी प्रकाशात एका पातळ कडेला पहा: खऱ्या ऑब्सिडियनमधून सहसा हलका तपकिरी, हिरवा किंवा राखाडी रंग पारदर्शक दिसतो. याउलट, स्वस्त उत्पादित काच अनेकदा पूर्णपणे काळी असते. उत्पादित तुकड्यांमध्ये साच्याच्या खुणा आणि पूर्णपणे गोल बुडबुडे दिसतात; तर ऑब्सिडियनमध्ये लांबट किंवा अनियमित आकाराचे बुडबुडे आणि शंखाकृती तरंग दिसतात.

स्नोफ्लेक, महोगनी आणि रेनबो ऑब्सिडियन हे नैसर्गिक प्रकार आहेत. चमकदार निळे, हिरवे आणि जांभळे ऑब्सिडियन म्हणजे उत्पादित काच आहे, कारण नैसर्गिक ऑब्सिडियन या रंगांमध्ये आढळत नाही.

शीन ऑब्सिडियन अस्सल असते पण त्याची नक्कल सहज करता येते.

साच्यातून बनवलेले ऑब्सिडियन पिरामिड, गोल आणि कवट्या सहसा साच्यातून बनवण्याऐवजी कोरलेले असतात आणि साच्याची खूण हा सावधगिरीचा इशारा आहे.