Obsidiaan

Wat het daadwerkelijk is

Een amorf vulkanisch glas met doorgaans ongeveer zeventig procent siliciumdioxide, een hardheid van 5 tot 5.5 en een kenmerkende schelpvormige breuk.

Doordat obsidiaan geen geordende kristalstructuur kent, breekt het langs gladde, gewelfde vlakken. Op het fijnste punt kan de snede van een afslag de dikte van één enkele molecule hebben, scherper dan de snede van een stalen chirurgisch scalpel. Om deze reden zijn obsidiaanmessen daadwerkelijk ingezet bij experimentele microchirurgie.

De kleur is meestal diepzwart als gevolg van microscopische insluitsels van magnetiet en hematiet. Sneeuwvlokobsidiaan bevat witte cristobaliet-sferulieten; mahonie-obsidiaan vertoont roestbruine banden van ijzeroxiden; goud-, zilver- en regenboogobsidiaan bevatten georiënteerde microbellen of kristalvlakken die opvallende lichtschakeringen opleveren.

Obsidiaan is metastabiel. Over geologische tijdspannen ontglaast het en kristalliseert het langzaam uit, waardoor er nauwelijks obsidiaan van meer dan enkele miljoenen jaren oud in glasachtige toestand bewaard is gebleven.

Het materiaal is chemisch inert en niet giftig, maar geslagen splinters snijden moeiteloos door de huid.

Waar het vandaan komt

Mexico, met name via de legendarische lavastromen van Pachuca en Otumba, voorzag heel Meso-Amerika. Cappadocië in Turkije en het Egeïsche eiland Milos bevoorraadden het oude Nabije Oosten en het Middellandse Zeegebied. Armenië, IJsland, de Italiaanse Lipari-eilanden, Japan en het westen van de Verenigde Staten herbergen eveneens rijke afzettingen.

De archeologische waarde van obsidiaan is uitzonderlijk. Omdat elke vulkanische stroom een unieke geochemische voetafdruk van sporenelementen bezit, kunnen gevonden werktuigen via laboratoriumanalyse exact aan hun groeve worden gekoppeld. Hiermee hebben onderzoekers prehistorische handelsroutes kunnen reconstrueren met een precisie die voor vrijwel geen ander materiaal mogelijk is.

Obsidiaan afkomstig van Milos dat op het Griekse vasteland werd aangetroffen in lagen van circa 11000 v.Chr. geldt als een van de oudste harde bewijzen voor zeevaart op de Middellandse Zee.

In Meso-Amerika werd obsidiaan op industriële schaal gedolven en verwerkt; de Azteekse macuahuitl, een houten slagzwaard bezet met vlijmscherpe obsidiaanklingen, was het voornaamste wapen van de krijgers.

Wat de overlevering beweerde

De Meso-Amerikaanse traditie is de meest betekenisvolle. Gepolijste obsidiaanspiegels waren het onafscheidelijke attribuut van Tezcatlipoca, wiens naam letterlijk «rokende spiegel» betekent, en priesters gebruikten ze om de toekomst te schouwen. Spaanse kroniekschrijvers legden deze gebruiken vast. Een van deze spiegels kwam later in bezit van John Dee, de wiskundige en astroloog aan het hof van Elizabeth I, en bevindt zich thans in het British Museum.

Dit ene object verbindt het ceremoniële erfgoed van de Azteken rechtstreeks met de geleerde hermetiek van de Engelse renaissance.

In Anatolië zijn obsidiaanspiegels uit Çatalhöyük gedateerd op ongeveer 6000 v.Chr., waar ze als kostbare grafgiften aan overledenen werden meegegeven.

Klassieke bronnen beschrijven het gesteente eveneens: Plinius de Oudere schrijft de naam toe aan een Romein genaamd Obsius of Obsidius, die het gesteente destijds uit Ethiopië zou hebben meegebracht.

In de hedendaagse symboliek geldt obsidiaan als een steen van onverbloemde waarheid en scherpe bescherming, gericht op directe confrontatie in plaats van troostrijk sussen. Die interpretatie stamt uit de twintigste eeuw, maar sluit naadloos aan bij de fysieke scherpte van het materiaal.

Hoe ermee wordt gewerkt

De hedendaagse rol van obsidiaan dwingt respect af: hij wordt gezien als een steen die helder toont wat men trachtte te vermijden, bedoeld om illusies en gemakzucht te doorbreken.

Het is geen geschikt hulpmiddel voor beginners en evenmin de juiste keuze wanneer men behoefte heeft aan geruststelling of zachtheid.

Het gebruik van donkere spiegels voor scrying berust op authentieke historische fundamenten. Een gepolijste zwarte obsidiaanplaat vormt het zuiverste oppervlak voor deze meditatievorm. De methode behelst het kalm fixeren van het donkere vlak totdat de waarneming innerlijke beelden en associaties vrijgeeft.

Als persoonlijke steen is een getrommeld exemplaar volkomen veilig. Ruw geslagen materiaal behoudt vlijmscherpe randen en dient met zorg en buiten bereik van kinderen te worden bewaard.

Met hardheid 5.5 ontstaan gemakkelijk krassen en stootschade, waardoor het ongeschikt is voor ringen die dagelijks worden gedragen.

Eerlijk kopen

Gewoon zwart fabrieksvlas wordt veelvuldig als obsidiaan aangeboden. Chemisch ontlopen beide stoffen elkaar weinig aangezien obsidiaan zelf een glas is; het onderscheid schuilt in de vulkanische oorsprong versus de industriële smeltoven.

Houd een dunne rand tegen een sterke lichtbron: echte obsidiaan laat meestal een zweem van bruin, groen of grijs doorschijnen, terwijl goedkoop gietglas volkomen opaak en doods zwart blijft. Gefabriceerde stukken vertonen soms gietnaden en volmaakt ronde luchtbelletjes, terwijl natuurlijke obsidiaan langwerpige bellen en vloeistructuren toont.

Sneeuwvlok-, mahonie- en regenboogobsidiaan zijn zuiver natuurlijke verschijningsvormen. Helderblauwe, felgroene of paarse stenen zijn daarentegen altijd kunstmatig gekleurd glas, aangezien de natuur obsidiaan in die tinten niet produceert.

Schedels, bollen en piramides worden uit massieve steen geslepen; de aanwezigheid van een naad wijst onmiskenbaar op vloeibaar gegoten glas.