Ένα αστρικό ρολόι του Νέου Βασιλείου

Τα ραμεσσιδικά αστρικά ρολόγια

Ζωγραφισμένοι στους τάφους των Ραμσή ΣΤ΄, Ζ΄ και Θ΄ τον δωδέκατο αιώνα π.Χ., αυτοί οι πίνακες σημαδεύουν κάθε ώρα της νύχτας με τη θέση ενός άστρου σε σχέση με έναν καθιστό άνδρα: απέναντι από την καρδιά του ή πάνω από το ένα μάτι, αυτί ή ώμο. Υπάρχει ένας πίνακας για κάθε δεκαπενθήμερο, είκοσι τέσσερις συνολικά. Αντικαθιστούν τις παλιές ανατολές των δεκανών με παρατηρήσεις κοντά στον μεσημβρινό και είναι τα πιο περίτεχνα αστρικά ρολόγια που άφησε η Αίγυπτος.

πίνακες δεκαπενθημέρων
24
θέσεις πάνω στο σώμα
7
βασιλικοί τάφοι
3

Πώς είναι φτιαγμένο το ρολόι

Οι κάρτες αναλύουν το ραμεσσιδικό ρολόι: πού ζωγραφίστηκε, την καθιστή μορφή και τις επτά θέσεις, τους πίνακες και τις γραμμές τους, τα άστρα που χρησιμοποιούσε, τον τρόπο με τον οποίο πιθανότατα γινόταν η παρατήρηση και τα προβλήματα που διχάζουν ακόμη τους ερμηνευτές του.

🏛️

Τρεις βασιλικοί τάφοι

Κοιλάδα των Βασιλέων 20ή Δυναστεία

Οι πίνακες σώζονται στους τάφους του Ραμσή ΣΤ΄ (KV9), του Ραμσή Ζ΄ (KV1) και του Ραμσή Θ΄ (KV6), όλους του δωδέκατου αιώνα π.Χ. Οι τρεις εκδοχές μοιράζονται τον ίδιο σχεδιασμό, και η σύγκρισή τους βοηθά να διορθωθούν τα λάθη που περιέχει κάθε αντίγραφο.

🧍

Η καθιστή μορφή

ο στόχος ένα ανθρώπινο σημάδι σκόπευσης

Κάθε πίνακας εικονογραφείται με έναν καθιστό άνδρα σχεδιασμένο κάτω από ένα πλέγμα, με τα άστρα σημειωμένα ως κουκκίδες πάνω στις γραμμές του πλέγματος. Η μορφή αντιστοιχεί σε ένα πραγματικό πρόσωπο που καθόταν απέναντι από τον παρατηρητή και χρησίμευε ως σημείο αναφοράς για να κρίνεται η θέση κάθε άστρου.

🎯

Επτά θέσεις

η κλίμακα καρδιά, μάτια, αυτιά, ώμοι

Ένα άστρο μπορούσε να καταγραφεί απέναντι από την καρδιά, στο κέντρο, ή πάνω από το αριστερό ή το δεξί μάτι, αυτί ή ώμο. Αυτές οι επτά θέσεις σχηματίζουν μια πρόχειρη γωνιακή κλίμακα εκατέρωθεν μιας κεντρικής γραμμής, με το σώμα να χρησιμεύει ως ράβδος μέτρησης.

🗓️

Είκοσι τέσσερις πίνακες

το ημερολόγιο δύο ανά πολιτικό μήνα

Υπάρχει ένας πίνακας για την αρχή κάθε πολιτικού μήνα και ένας για τη μέση του, είκοσι τέσσερις για το έτος των 360 ημερών. Καθένας καλύπτει περίπου δεκαπέντε νύχτες, ένα βήμα στο οποίο η ώρα ενός άστρου μετατοπίζεται κατά περίπου μία ώρα.

📋

Δεκατρείς γραμμές

ο πίνακας αρχή της νύχτας συν δώδεκα ώρες

Κάθε πίνακας έχει μία γραμμή για την αρχή της νύχτας και στη συνέχεια μία για καθεμία από τις δώδεκα ώρες. Κάθε γραμμή κατονομάζει ένα άστρο και τη θέση του σώματος όπου βρίσκεται εκείνη τη στιγμή, οπότε ένας πίνακας διαβάζεται ως η ακολουθία των παρατηρήσεων μιας νύχτας.

✨

Ένας νέος κατάλογος άστρων

τα άστρα εν μέρει κοινός με τους δεκανούς

Οι ραμεσσιδικοί πίνακες χρησιμοποιούν δικό τους κατάλογο άστρων, που συμπίπτει μόνο εν μέρει με τους καταλόγους των δεκανών. Ο Σαχ και η Σοπντέτ, ο Ωρίωνας και ο Σείριος, είναι ανάμεσά τους, πολλά ονόματα όμως είναι νέα ή χρησιμοποιούνται διαφορετικά, και η ταύτισή τους εξακολουθεί να συζητείται.

🔭

Διαβάσεις, όχι ανατολές

η μέθοδος παρατήρηση κοντά στον μεσημβρινό

Τα παλαιότερα ρολόγια χρονομετρούσαν άστρα που ανέτελλαν στην ανατολή. Εδώ τα άστρα καταγράφονται κοντά στον μεσημβρινό, τη γραμμή βορρά-νότου όπου κάθε άστρο φτάνει στο υψηλότερο σημείο του. Η διάβαση ενός άστρου από μια σταθερή γραμμή ψηλά στον ουρανό χρονομετρείται με μεγαλύτερη ακρίβεια από την ανατολή του, που η καταχνιά κοντά στον ορίζοντα θολώνει.

📏

Το μερχέτ

το όργανο νήμα της στάθμης και σκόπευση

Οι Αιγύπτιοι ευθυγράμμιζαν κτίρια και παρατηρούσαν άστρα με το μερχέτ, ένα νήμα της στάθμης που χρησιμοποιούνταν μαζί με ένα ραβδί σκόπευσης με σχισμή. Συνήθως θεωρείται ότι οι παρατηρητές των ραμεσσιδικών ρολογιών χρησιμοποιούσαν κάτι παρόμοιο για να ορίσουν τη γραμμή πάνω στην οποία καθόταν ο καθιστός άνδρας.

🔲

Το πλέγμα των άστρων

η εικονογράφηση μια εικόνα του πίνακα

Πίσω από κάθε μορφή, κατακόρυφες γραμμές σημαδεύουν τις επτά θέσεις και οριζόντιες γραμμές τις ώρες, με κάθε άστρο σχεδιασμένο ως κουκκίδα στη θέση του. Το πλέγμα επαναλαμβάνει τον πίνακα σε οπτική μορφή και βοηθά να αποκατασταθούν αναγνώσεις όπου το κείμενο έχει φθαρεί.

✍️

Αλλοιωμένα αντίγραφα

η μετάδοση λάθη και στους τρεις τάφους

Τα τρία αντίγραφα διαφωνούν σε πολλά σημεία. Ονόματα είναι γραμμένα λάθος, θέσεις έχουν αντιμετατεθεί, γραμμές λείπουν. Όπως οι πίνακες των καπακιών των φερέτρων πριν από αυτούς, αντιγράφηκαν για τον τάφο από παλαιότερες πηγές, και οι αντιγραφείς δεν τους κατανοούσαν πάντα.

⏱️

Πότε έγιναν οι παρατηρήσεις;

η χρονολόγηση παλαιότερες από τους τάφους;

Ένα αστρικό ρολόι δεμένο με το πολιτικό ημερολόγιο των 365 ημερών ξεπερνιέται μέσα σε λίγες δεκαετίες. Αρκετές ανασυνθέσεις υποδεικνύουν ότι οι παρατηρήσεις πίσω από τους πίνακες είναι παλαιότερες από τους τάφους, όμως οι προτεινόμενες χρονολογίες εξαρτώνται από αβέβαιες ταυτίσεις άστρων.

📖

Δύο αιώνες ανάγνωσης

η σύγχρονη ιστορία από το 1829 ως σήμερα

Ο Σαμπολιόν κατέγραψε τους πίνακες το 1829· οι μελετητές του δέκατου ένατου αιώνα τους διάβασαν ως πίνακες ανατολών άστρων· η έκδοση των Νόιγκεμπαουερ και Πάρκερ του 1964 καθόρισε τη δομή τους· μεταγενέστερες εργασίες προσπάθησαν να ανασυνθέσουν τον ουρανό που περιγράφουν.

Βασιλείς, αντιγραφείς και αποκρυπτογράφοι

Οι τρεις βασιλείς στους τάφους των οποίων σώζονται οι πίνακες, και οι μελετητές που τους αντέγραψαν, τους διάβασαν λάθος, τους διόρθωσαν και τους ανασύνθεσαν μέσα σε δύο αιώνες.

Ραμσής ΣΤ΄

βασίλευσε περ. 1145–1137 π.Χ. Αίγυπτος

Βασιλιάς της 20ής Δυναστείας, του οποίου ο τάφος στην Κοιλάδα των Βασιλέων, πλούσια διακοσμημένος με αστρονομικά βιβλία και βιβλία του κάτω κόσμου, διασώζει το πιο γνωστό σύνολο των αστρικών πινάκων.

Ραμσής Ζ΄

βασίλευσε περ. 1136–1129 π.Χ. Αίγυπτος

Διάδοχος του Ραμσή ΣΤ΄, του οποίου ο μικρότερος τάφος έχει επίσης τους πίνακες του αστρικού ρολογιού, ένδειξη ότι η σύνθεση ανήκε στο καθιερωμένο πρόγραμμα διακόσμησης των βασιλικών τάφων της γενιάς του.

Ραμσής Θ΄

βασίλευσε περ. 1126–1108 π.Χ. Αίγυπτος

Βασιλιάς του οποίου ο τάφος περιέχει το τρίτο σωζόμενο σύνολο πινάκων, το νεότερο από τα τρία σωζόμενα αντίγραφα του ραμεσσιδικού αστρικού ρολογιού.

Ζαν-Φρανσουά Σαμπολιόν

1790–1832 Γαλλία

Ο αποκρυπτογράφος των ιερογλυφικών, που κατά την αποστολή του στην Αίγυπτο το 1828–29 κατέγραψε τους αστρικούς πίνακες στους ραμεσσιδικούς τάφους και αναγνώρισε ότι αφορούσαν τα άστρα και τις ώρες.

Φ. Β. Ε. Γκένσλερ

ακμή δεκαετία του 1870 Γερμανία

Συγγραφέας ενός βιβλίου του 1872 για τους θηβαϊκούς πίνακες των ωριαίων ανατολών των άστρων, μιας πρώιμης ολοκληρωμένης απόπειρας να υπολογιστεί ο ουρανός πίσω από τα ραμεσσιδικά ρολόγια, με την παραδοχή, που εγκαταλείφθηκε αργότερα, ότι κατέγραφαν ανατολές.

Πίτερ λε Πέιτζ Ρενούφ

1822–1897 Βρετανία

Αιγυπτιολόγος, αργότερα Φύλακας των Αιγυπτιακών και Ασσυριακών Αρχαιοτήτων στο Βρετανικό Μουσείο, που δημοσίευσε το 1874 μια μελέτη και μετάφραση των αστρονομικών πινάκων από τους βασιλικούς τάφους της 20ής Δυναστείας.

Ότο Νόιγκεμπαουερ

1899–1990 Αυστρία & Ηνωμένες Πολιτείες

Ιστορικός της αρχαίας επιστήμης που, μαζί με τον Ρίτσαρντ Πάρκερ, αφιέρωσε τον δεύτερο τόμο των «Egyptian Astronomical Texts» (1964) στα ραμεσσιδικά αστρικά ρολόγια, εκθέτοντας τη δομή τους και τα όρια όσων μπορούν να υπολογιστούν από αυτά.

Ρίτσαρντ Α. Πάρκερ

1905–1993 Ηνωμένες Πολιτείες

Αιγυπτιολόγος που καθόρισε τις αναγνώσεις των ραμεσσιδικών πινάκων, σύγκρινε τα τρία αντίγραφα των τάφων γραμμή προς γραμμή και εξήγησε πώς οι θέσεις του σώματος χρησίμευαν ως κλίμακα για την παρατήρηση στον μεσημβρινό.

Κρίστιαν Λάιτς

δραστηριότητα από τη δεκαετία του 1980 Γερμανία

Αιγυπτιολόγος του οποίου το «Altägyptische Sternuhren» (1995) πρότεινε μια νέα ανασύνθεση των αιγυπτιακών αστρικών ρολογιών, με προτεινόμενες ταυτίσεις των ραμεσσιδικών άστρων και χρονολογήσεις των παρατηρήσεων.

Ένα διαφορετικό είδος αστρικού ρολογιού

Περίπου χίλια χρόνια αφότου ζωγραφίστηκαν οι πρώτοι διαγώνιοι πίνακες σε καπάκια φερέτρων, οι βασιλικοί τάφοι της 20ής Δυναστείας διασώζουν ένα νέο είδος αστρικού ρολογιού. Βρίσκεται στους τάφους του Ραμσή ΣΤ΄, του Ραμσή Ζ΄ και του Ραμσή Θ΄ στην Κοιλάδα των Βασιλέων, όλους του δωδέκατου αιώνα π.Χ., και οι σύγχρονοι μελετητές το ονομάζουν από αυτούς ραμεσσιδικό αστρικό ρολόι. Οι πίνακές του σημαδεύουν κάθε ώρα της νύχτας με ένα άστρο που φαίνεται σε μια συγκεκριμένη θέση σε σχέση με έναν καθιστό άνδρα: πάνω από τον ώμο, το αυτί ή το μάτι του, ή απέναντι από την καρδιά του. Η μέθοδος διαφέρει από τα παλαιότερα ρολόγια, ο κατάλογος των άστρων διαφέρει, και το ημερολογιακό βήμα αλλάζει από τις δέκα στις δεκαπέντε ημέρες. Είναι το πιο περίτεχνο σωζόμενο δείγμα αιγυπτιακής μέτρησης του χρόνου με τα άστρα.

Πού βρίσκονται οι πίνακες

Οι τρεις τάφοι είναι του Ραμσή ΣΤ΄ (KV9), του Ραμσή Ζ΄ (KV1) και του Ραμσή Θ΄ (KV6). Ο καθένας έχει μια εκδοχή της ίδιας σύνθεσης ανάμεσα στα αστρονομικά βιβλία και στα βιβλία του κάτω κόσμου που διακοσμούν τους τοίχους και τις οροφές των βασιλικών τάφων αυτής της περιόδου. Κανένα από τα τρία αντίγραφα δεν είναι πλήρες ή απαλλαγμένο από λάθη, και η σύνθεση πρέπει να αποκατασταθεί με τη σύγκρισή τους. Το ότι οι πίνακες εμφανίζονται σε τρεις διαδοχικούς βασιλικούς τάφους μέσα σε λίγες δεκαετίες υποδηλώνει ότι είχαν γίνει μέρος του καθιερωμένου προγράμματος διακόσμησης των βασιλικών τάφων, όπως ακριβώς οι κατάλογοι των δεκανών ήταν μέρος της διακόσμησης των φερέτρων στο Μέσο Βασίλειο.

Η δομή ενός πίνακα

Η σύνθεση αποτελείται από είκοσι τέσσερις πίνακες, έναν για την αρχή κάθε μήνα του πολιτικού ημερολογίου και έναν για τη μέση του, ώστε κάθε πίνακας να καλύπτει περίπου δεκαπέντε νύχτες. Κάθε πίνακας έχει δεκατρείς γραμμές. Η πρώτη δίνει το άστρο για την αρχή της νύχτας· οι υπόλοιπες δώδεκα δίνουν τα άστρα για καθεμία από τις δώδεκα ώρες. Κάθε γραμμή κατονομάζει ένα άστρο και δηλώνει πού βρίσκεται σε σχέση με την καθιστή μορφή. Διαβασμένος από πάνω προς τα κάτω, ένας πίνακας περιγράφει μία νύχτα ως ακολουθία παρατηρήσεων, και αν διαβαστούν διαδοχικά για όλο το έτος, οι είκοσι τέσσερις πίνακες δείχνουν κάθε άστρο να μετακινείται όλο και νωρίτερα μέσα στη νύχτα καθώς περνούν οι μήνες, ακριβώς όπως κάνουν οι δεκανοί στα καπάκια των φερέτρων.

Γιατί δεκαπενθήμερα

Η επιλογή των δεκαπενθήμερων διαστημάτων έχει αστρονομική λογική. Ένα άστρο επιστρέφει στο ίδιο σημείο του ουρανού περίπου τέσσερα λεπτά νωρίτερα κάθε νύχτα, οπότε σε δεκαπέντε νύχτες κερδίζει περίπου μία ώρα. Ένα άστρο που σημαδεύει την πέμπτη ώρα σε έναν πίνακα θα πρέπει επομένως να σημαδεύει περίπου την τέταρτη στον επόμενο, και τα ίδια ονόματα επανεμφανίζονται από πίνακα σε πίνακα, κάθε φορά μία γραμμή ψηλότερα. Είναι η ίδια αρχή που δημιούργησε το διαγώνιο μοτίβο στα καπάκια των φερέτρων, όπου ένα δεκαήμερο βήμα μετατόπιζε κάθε δεκανό κατά περίπου σαράντα λεπτά. Στο ραμεσσιδικό ρολόι το βήμα και η ώρα είναι σχεδόν ίσα, κάτι που κάνει το σχήμα πιο τακτοποιημένο, αν και ένας πίνακας δεκαπέντε ημερών είναι πιο αδρό ημερολογιακό βήμα από τις δεκαήμερες εβδομάδες των ρολογιών των δεκανών. Διαβασμένοι ως σύνολο, οι είκοσι τέσσερις πίνακες ακολουθούν την πορεία κάθε άστρου προς τα πίσω μέσα στη νύχτα στη διάρκεια του έτους, ώσπου να χαθεί στο φως της ημέρας και να πάρει τη θέση του άλλο.

Ο καθιστός άνδρας και οι επτά θέσεις

Οι θέσεις δίνονται με όρους ανθρώπινου σώματος. Η συνήθης ανασύνθεση είναι ότι δύο άνδρες κάθονταν σε μια γραμμή βορρά-νότου, με τον παρατηρητή να κοιτάζει πέρα από τον καθιστό σύντροφό του προς τον μεσημβρινό, τη γραμμή πάνω στην οποία κάθε άστρο φτάνει στο υψηλότερο σημείο του. Ένα άστρο μπορούσε τότε να καταγραφεί σε μία από επτά θέσεις, που παρατίθενται παρακάτω με τη συνήθη σειρά τους.

Θέση Σημασία στη συνήθη ανασύνθεση
Στον αριστερό ώμο το πιο απομακρυσμένο σημείο στη μία πλευρά της κεντρικής γραμμής
Στο αριστερό αυτί ανάμεσα στον ώμο και στο μάτι
Στο αριστερό μάτι λίγο έξω από την κεντρική γραμμή
Απέναντι από την καρδιά πάνω στην κεντρική γραμμή, τον μεσημβρινό
Στο δεξί μάτι λίγο έξω από την κεντρική γραμμή, στην άλλη πλευρά
Στο δεξί αυτί ανάμεσα στο μάτι και στον ώμο
Στον δεξί ώμο το πιο απομακρυσμένο σημείο στην άλλη πλευρά

Το σώμα λειτουργεί ως κλίμακα μέτρησης, με τα μέλη του να σημαδεύουν αποκλίσεις εκατέρωθεν του μεσημβρινού. Πόσο μεγάλες ήταν αυτές οι αποκλίσεις σε μοίρες, και αν το «αριστερά» και το «δεξιά» αναφέρονται στη ματιά του παρατηρητή ή στις πλευρές του ίδιου του καθιστού άνδρα, είναι ανάμεσα στα ερωτήματα που τα κείμενα αφήνουν ανοιχτά. Οι εικονογραφήσεις επαναλαμβάνουν τους πίνακες οπτικά: πάνω από κάθε καθιστή μορφή υπάρχει ένα πλέγμα, με κατακόρυφες γραμμές για τις επτά θέσεις και οριζόντιες γραμμές για τις ώρες, και τα άστρα είναι κουκκίδες τοποθετημένες στις θέσεις τους.

Διαβάσεις αντί για ανατολές

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά το τι παρατηρούνταν. Οι διαγώνιοι πίνακες των καπακιών, κατά την καθιερωμένη ανάγνωση, σημαδεύουν τις ώρες με άστρα που ανατέλλουν στον ανατολικό ορίζοντα. Οι ραμεσσιδικοί πίνακες τις σημαδεύουν με άστρα κοντά στον μεσημβρινό, στη μέση του ουρανού. Το πλεονέκτημα είναι πρακτικό. Κοντά στον ορίζοντα η καταχνιά και η διάθλαση κάνουν αβέβαιη την πρώτη εμφάνιση ενός άστρου, και ένα άστρο που ανατέλλει ανεβαίνει λοξά. Ένα άστρο που διασχίζει τον μεσημβρινό βρίσκεται ψηλά, μακριά από τον ορίζοντα, και κινείται εγκάρσια ως προς τη γραμμή της ματιάς, οπότε η διάβασή του χρονομετρείται με μεγαλύτερη ακρίβεια. Με έναν άνθρωπο ως σημάδι αναφοράς μπορούσαν επίσης να καταγράφονται μικρές αποκλίσεις από τον μεσημβρινό, αντί να περιμένει κανείς την ακριβή στιγμή της διάβασης.

Το όργανο πίσω από το ρολόι

Οι Αιγύπτιοι όριζαν τον μεσημβρινό με απλά όργανα σκόπευσης. Το μερχέτ, του οποίου το όνομα μεταφράζεται συνήθως «όργανο της γνώσης», ήταν ένα νήμα της στάθμης που χρησιμοποιούνταν μαζί με ένα ραβδί σκόπευσης, ένα σχισμένο κοτσάνι φύλλου φοίνικα μέσα από τη σχισμή του οποίου κοιτούσε ο παρατηρητής. Τέτοια όργανα χρησιμοποιούνταν τόσο για την ευθυγράμμιση κτιρίων με βάση τα άστρα όσο και για την παρατήρησή τους. Τίποτα στους τάφους δεν κατονομάζει το όργανο που χρησιμοποιήθηκε για το αστρικό ρολόι, συνήθως όμως θεωρείται ότι ένα νήμα της στάθμης όριζε τη γραμμή βορρά-νότου πάνω στην οποία κάθονταν ο παρατηρητής και ο σύντροφός του, και ότι το σώμα του συντρόφου έδινε στη συνέχεια την κλίμακα για τα άστρα που δεν βρίσκονταν ακριβώς πάνω σε αυτήν.

Τα άστρα του ραμεσσιδικού ρολογιού

Οι ραμεσσιδικοί πίνακες δεν χρησιμοποιούν τον κατάλογο των δεκανών των καπακιών. Έχουν δικό τους κατάλογο άστρων, που συμπίπτει με τους δεκανούς μόνο εν μέρει. Ο Σαχ, τα άστρα του Ωρίωνα, και η Σοπντέτ, ο Σείριος, εμφανίζονται, όπως σχεδόν σε κάθε αιγυπτιακό κατάλογο άστρων, πολλά άλλα ονόματα όμως είναι νέα ή αποδίδονται διαφορετικά, και ορισμένα φαίνεται να αναφέρονται σε μέρη μεγαλύτερων αστρικών μορφών. Επειδή οι πίνακες δίνουν θέσεις σε σχέση με τον μεσημβρινό για συγκεκριμένες ώρες και ημερομηνίες, θα έπρεπε κατ' αρχήν να επιτρέπουν την ταύτιση των άστρων με υπολογισμό. Στην πράξη τα λάθη των αντιγράφων, η αβεβαιότητα για την κλίμακα των θέσεων και η αβεβαιότητα για το ποια ημερομηνία υπονοούν οι ημερολογιακές επικεφαλίδες κάνουν κάθε ταύτιση προσωρινή, εκτός από τα γνωστά σταθερά σημεία.

Αντίγραφα που δεν συμφωνούν

Οι τρεις τάφοι διαφωνούν σε πολλές λεπτομέρειες. Ονόματα άστρων είναι γραμμένα λάθος ή αντικατεστημένα, θέσεις δίνονται διαφορετικά για την ίδια γραμμή, γραμμές παραλείπονται ή διπλασιάζονται, και τα πλέγματα δεν ταιριάζουν πάντα με τους πίνακές τους. Οι Νόιγκεμπαουερ και Πάρκερ σύγκριναν τα αντίγραφα γραμμή προς γραμμή και κατέληξαν ότι οι πίνακες, όπως σώζονται, είναι υπερβολικά αλλοιωμένοι για να στηρίξουν ακριβή αστρονομικά συμπεράσματα. Αναπαράχθηκαν ως μέρος της θρησκευτικής διακόσμησης του τάφου από ζωγράφους που δούλευαν με παλαιότερα πρότυπα, και τα λάθη συσσωρεύονταν με κάθε αντίγραφο. Το ίδιο μοτίβο ισχύει για τους διαγώνιους πίνακες στα καπάκια των φερέτρων και αντανακλά τον ίδιο σκοπό: τα ρολόγια προορίζονταν για τον νεκρό βασιλιά, δεν συντηρούνταν για καθημερινή χρήση.

Πότε έγιναν οι παρατηρήσεις;

Οι πίνακες χρονολογούνται με το πολιτικό ημερολόγιο, και το πολιτικό έτος των 365 ημερών μετατοπιζόταν σε σχέση με τα άστρα κατά περίπου μία ημέρα κάθε τέσσερα χρόνια. Ένας πίνακας που ταίριαζε με τον ουρανό θα είχε απόκλιση ενός ολόκληρου δεκαπενθημέρου ύστερα από περίπου εξήντα χρόνια. Αν οι αρχικές παρατηρήσεις μπορούσαν να αντιστοιχιστούν σε έναν υπολογισμένο ουρανό, η απόκλιση θα έδινε τη χρονολογία τους. Αρκετές σύγχρονες ανασυνθέσεις, ανάμεσά τους του Κρίστιαν Λάιτς, προτείνουν ότι οι παρατηρήσεις πίσω από τους πίνακες είναι παλαιότερες από τους τάφους που τις διασώζουν, ίσως κατά σημαντικό διάστημα. Οι προτεινόμενες χρονολογίες διαφέρουν, επειδή εξαρτώνται από το ποια άστρα ταυτίζονται με ποια ονόματα και από το πώς οι θέσεις του σώματος μετατρέπονται σε γωνίες, οπότε η χρονολογία των παρατηρήσεων παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Δύο αιώνες αποκρυπτογράφησης

Ο Ζαν-Φρανσουά Σαμπολιόν κατέγραψε τους πίνακες κατά την αποστολή του το 1828–29 και τους αναγνώρισε ως αστρονομικούς. Το 1872 ο Φ. Β. Ε. Γκένσλερ δημοσίευσε ένα βιβλίο που τους αντιμετώπιζε ως πίνακες ωριαίων ανατολών άστρων και προσπαθούσε να υπολογίσει τον ουρανό που περιέγραφαν. Ο Πίτερ λε Πέιτζ Ρενούφ, αργότερα Φύλακας των Αιγυπτιακών και Ασσυριακών Αρχαιοτήτων στο Βρετανικό Μουσείο, δημοσίευσε μια μελέτη τους το 1874. Η ερμηνεία τους ως παρατηρήσεων στον μεσημβρινό και η πλήρης σύγκριση των τριών αντιγράφων ήρθαν με τον δεύτερο τόμο των «Egyptian Astronomical Texts» των Νόιγκεμπαουερ και Πάρκερ το 1964. Έκτοτε ο Κρίστιαν Λάιτς, στο «Altägyptische Sternuhren» (1995), και άλλοι ιστορικοί της αιγυπτιακής αστρονομίας έχουν προτείνει νέες ανασυνθέσεις του καταλόγου των άστρων και των χρονολογιών του.

Η θέση του ρολογιού

Τα ραμεσσιδικά ρολόγια τοποθετούνται ανάμεσα σε δύο φάσεις της παράδοσης των δεκανών. Δείχνουν ότι ως το ύστερο Νέο Βασίλειο οι Αιγύπτιοι αστρονόμοι είχαν περάσει από τις ανατολές στις παρατηρήσεις στον μεσημβρινό και από τις δεκαήμερες εβδομάδες στα δεκαπενθήμερα, κερδίζοντας ακρίβεια στην ίδια τη σκόπευση. Μακροπρόθεσμα δεν αντικατέστησαν τους δεκανούς. Οι ναοί της Ύστερης Περιόδου, ο ζωδιακός της Ντέντερα και οι ελληνιστικοί αστρολόγοι δούλεψαν όλοι με τους τριάντα έξι δεκανούς, και ήταν ο κατάλογος των δεκανών, όχι ο ραμεσσιδικός κατάλογος άστρων, που πέρασε στην αστρολογία, στην αραβική μαγεία και τελικά στο ταρώ. Για τα παλαιότερα ρολόγια δείτε τους διαγώνιους αστρικούς πίνακες, για τις ίδιες τις ώρες τις δώδεκα ώρες της νύχτας, και για την παράδοση στο σύνολό της τη σελίδα για τους αιγυπτιακούς δεκανούς. Η ιστορία των δεκανών αποτελεί μέρος της εγκυκλοπαίδειας της Tarot Academy σε πενήντα δύο γλώσσες.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι τα ραμεσσιδικά αστρικά ρολόγια;

Ένα σύνολο αστρικών πινάκων ζωγραφισμένων στους τάφους των Ραμσή ΣΤ΄, Ζ΄ και Θ΄ στην Κοιλάδα των Βασιλέων, τον δωδέκατο αιώνα π.Χ. Για κάθε δεκαπενθήμερο του έτους απαριθμούν το άστρο που σημαδεύει την αρχή της νύχτας και καθεμία από τις δώδεκα ώρες, με τη θέση του σε σχέση με έναν καθιστό άνδρα: απέναντι από την καρδιά του ή πάνω από ένα μάτι, αυτί ή ώμο.

Σε ποιους τάφους βρίσκονται τα ραμεσσιδικά αστρικά ρολόγια;

Σε τρεις βασιλικούς τάφους της 20ής Δυναστείας: του Ραμσή ΣΤ΄ (KV9), του Ραμσή Ζ΄ (KV1) και του Ραμσή Θ΄ (KV6). Τα τρία αντίγραφα μοιράζονται τον ίδιο σχεδιασμό αλλά διαφέρουν σε πολλές λεπτομέρειες, και η σύνθεση πρέπει να αποκατασταθεί με τη σύγκρισή τους.

Πώς λειτουργούσε η μέθοδος του καθιστού άνδρα;

Κατά τη συνήθη ανασύνθεση, ένας παρατηρητής και ένας σύντροφος κάθονταν σε μια γραμμή βορρά-νότου, με τον παρατηρητή να κοιτάζει πέρα από τον σύντροφο προς τον μεσημβρινό. Η θέση ενός άστρου καταγραφόταν σε σχέση με το σώμα του συντρόφου: απέναντι από την καρδιά για τον ίδιο τον μεσημβρινό, ή πάνω από το αριστερό ή το δεξί μάτι, αυτί ή ώμο για τα άστρα εκατέρωθεν. Το σώμα χρησίμευε ως κλίμακα επτά θέσεων.

Σε τι διαφέρουν τα ραμεσσιδικά ρολόγια από τους διαγώνιους αστρικούς πίνακες;

Οι διαγώνιοι πίνακες στα καπάκια φερέτρων του Μέσου Βασιλείου σημαδεύουν τις ώρες με δεκανούς που ανατέλλουν στην ανατολή, μία στήλη ανά δεκαήμερη εβδομάδα. Οι ραμεσσιδικοί πίνακες τις σημαδεύουν με άστρα κοντά στον μεσημβρινό, με έναν πίνακα ανά δεκαπενθήμερο, και χρησιμοποιούν διαφορετικό κατάλογο άστρων. Επιπλέον είναι διακόσμηση βασιλικών τάφων του ύστερου Νέου Βασιλείου και όχι διακόσμηση φερέτρων του Μέσου Βασιλείου.

Γιατί να παρατηρούνται τα άστρα στον μεσημβρινό και όχι στην ανατολή τους;

Κοντά στον ορίζοντα η καταχνιά και η διάθλαση κάνουν δύσκολη τη χρονομέτρηση της πρώτης εμφάνισης ενός άστρου, και ένα άστρο που ανατέλλει ανεβαίνει λοξά. Στον μεσημβρινό ένα άστρο βρίσκεται ψηλά στον ουρανό και διασχίζει καθαρά τη γραμμή της ματιάς, οπότε η διάβασή του χρονομετρείται με μεγαλύτερη ακρίβεια. Η καταγραφή θέσεων εκατέρωθεν πρόσθετε μια κλίμακα για τα άστρα κοντά στον μεσημβρινό.

Πόσοι είναι οι πίνακες;

Είκοσι τέσσερις, ένας για την αρχή και ένας για τη μέση καθενός από τους δώδεκα μήνες του πολιτικού ημερολογίου. Κάθε πίνακας έχει δεκατρείς γραμμές: την αρχή της νύχτας και τις δώδεκα ώρες. Κάθε γραμμή κατονομάζει ένα άστρο και δίνει τη θέση του σε σχέση με την καθιστή μορφή.

Χρησιμοποιούν τα ραμεσσιδικά ρολόγια τους δεκανούς;

Μόνο εν μέρει. Ο κατάλογος των άστρων τους συμπίπτει εν μέρει με τους καταλόγους των δεκανών και περιλαμβάνει τον Σαχ (άστρα του Ωρίωνα) και τη Σοπντέτ (τον Σείριο), πολλά από τα άστρα του όμως είναι νέα ή χρησιμοποιούνται διαφορετικά. Οι ίδιοι οι δεκανοί συνέχισαν σε άλλα μνημεία και αργότερα πέρασαν στην ελληνιστική αστρολογία· ο ραμεσσιδικός κατάλογος όχι.

Μπορούσαν πράγματι οι ραμεσσιδικοί πίνακες να δείξουν την ώρα;

Τα αντίγραφα των τάφων όχι. Είναι γεμάτα λάθη, και επειδή το πολιτικό ημερολόγιο απέκλινε από τα άστρα κατά περίπου μία ημέρα κάθε τέσσερα χρόνια, κάθε αστρικός πίνακας ξεπερνιόταν μέσα σε λίγες δεκαετίες. Όπως οι πίνακες των καπακιών των φερέτρων, αντιγράφηκαν από παλαιότερες πηγές ως θρησκευτική διακόσμηση για τον βασιλιά. Οι αρχικές παρατηρήσεις πίσω από αυτούς ήταν πραγματικές.

Πότε έγιναν οι αρχικές παρατηρήσεις;

Δεν είναι βέβαιο. Αρκετές ανασυνθέσεις υποδεικνύουν ότι οι παρατηρήσεις είναι παλαιότερες από τους τάφους, όμως οι προτεινόμενες χρονολογίες εξαρτώνται από το πώς ταυτίζονται τα άστρα και πώς οι θέσεις του σώματος μετατρέπονται σε γωνίες. Οι Νόιγκεμπαουερ και Πάρκερ έκριναν τα αντίγραφα υπερβολικά αλλοιωμένα για ακριβή συμπεράσματα, και μεταγενέστερες ανασυνθέσεις, όπως του Κρίστιαν Λάιτς, δεν έχουν καταλήξει σε συναίνεση.

Τι είναι το μερχέτ;

Ένα αιγυπτιακό όργανο σκόπευσης, ένα νήμα της στάθμης που χρησιμοποιούνταν μαζί με ένα ραβδί σκόπευσης με σχισμή, του οποίου το όνομα μεταφράζεται συνήθως «όργανο της γνώσης». Χρησίμευε για να ορίζονται γραμμές βορρά-νότου για την ευθυγράμμιση κτιρίων και για την παρατήρηση. Συνήθως θεωρείται ότι κάτι παρόμοιο όριζε τη γραμμή πάνω στην οποία κάθονταν οι παρατηρητές των ραμεσσιδικών ρολογιών.

Τελευταίες Αναρτήσεις

Ανακαλύψτε την αρχαία σοφία των καρτών ταρώ και ξεκλειδώστε τα μυστήρια του πνευματικού σας ταξιδιού. Το ιστολόγιό μας είναι η πύλη σας για την κατανόηση του πλούσιου συμβολισμού, των νοημάτων και των πρακτικών εφαρμογών της ανάγνωσης ταρώ.