२७ नक्षत्रे

चंद्राचे स्वतःचे राशीचक्र

नक्षत्रे हे भारताचे चंद्र राशीचक्र आहेत: वर्तुळाचे सत्तावीस विभाग, प्रत्येकी १३°२०′, जे ताऱ्यांमधून चंद्राच्या सुमारे सत्तावीस दिवसांच्या प्रवासातील त्याच्या दैनंदिन प्रगतीशी जुळतात. प्रत्येक गृहाला एक नाव, प्रमुख देवता, चिन्ह, स्वभाव आणि वेळेच्या प्रणालीमध्ये एक स्वामी ग्रह असतो. ही रचना भारतात बारा राशींपेक्षा जुनी आहे. बॅबिलोनियन-ग्रीक राशीभविष्य येण्यापूर्वीच्या शतकांमध्ये वैदिक तारा-ज्ञान नक्षत्रांच्या याद्यांसह सुरू होते. जेव्हा राशी आल्या, तेव्हा ज्योतिषशास्त्राने दोन्ही चक्रे एकाच वेळी चालवली. रचनेसाठी सूर्य राशीचक्र आणि पोत आणि वेळेसाठी चंद्राचे. आजही हिंदू जन्माचे स्थान प्रामुख्याने जन्म नक्षत्रावरून ठरवले जाते (चंद्राचे वास्तव्य असलेले गृह), जे मुलाला नाव देते, स्वभाव घडवते आणि दशांचे चक्र सुरू करते.

गृहे आणि चंद्राचा विवाह

पौराणिक कथा प्रणालीचे तर्कशास्त्र अचूकपणे मांडतात: सत्तावीस नक्षत्रे या दक्षाच्या मुली आहेत, ज्यांचा विवाह चंद्रासोबत (सोम) झाला होता. चंद्र महिन्याभर प्रत्येक पत्नीला भेट देतो. त्याची आवडती पत्नी रोहिणी (लाल तारा अल्देबरान) आहे आणि कथेनुसार, इतरांकडे केलेल्या दुर्लक्षामुळे त्याला शाप मिळाला ज्यामुळे तो दर महिन्याला क्षीण होतो. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ही गृहे म्हणजे चंद्राची रात्रीची निवासस्थाने आहेत, आणि त्यांचे अर्थ प्रामुख्याने चंद्राच्या दृष्टिकोनातून वाचले जातात. राशी सूर्याच्या वार्षिक ऋतूंचे वर्णन करतात, तर नक्षत्रे चंद्राच्या महिन्याचे सूक्ष्म पैलू स्पष्ट करतात. म्हणूनच ती जीवनाचा पोत, स्वभाव, सुसंगतता आणि दिवसाचा दर्जा नियंत्रित करतात, केवळ त्याच्या व्यापक रचनेवर अवलंबून राहत नाहीत.

देवता, चिन्ह, स्वामी

प्रत्येक गृह तीन प्रकारे स्पष्ट केले जाते. त्याची प्रमुख देवता त्याची सखोल थीम देते: भरणीच्या मृत्यू-द्वारावर यम, कृत्तिकामध्ये जळणारा अग्नी, श्रवणातून चालत जाणारा विष्णू, शततारकेची गुपिते ठेवणारा वरुण. त्याचे चिन्ह थीमला एक चित्र देते: गर्भ, वस्तरा, बैलगाडी, ढोल, रिकामे वर्तुळ. आणि त्याचा स्वामी ग्रह त्याला वेळेच्या प्रणालीशी जोडतो: केतू, शुक्र, सूर्य, चंद्र, मंगळ, राहू, गुरू, शनी, बुध हा क्रम सत्तावीस नक्षत्रांमध्ये तीनदा पुनरावृत्ती करतो. जन्माच्या नक्षत्राचा स्वामी विंशोत्तरी दशेचा सुरुवातीचा काळ ठरवतो. हे एकशे वीस वर्षांचे मुख्य चक्र आहे ज्यानुसार ज्योतिषशास्त्र जीवनाची वेळ ठरवते. या क्रमामध्ये काय समाविष्ट आहे ते पहा: राहू आणि केतू (चंद्राचे बिंदू) येथे पूर्ण स्वामित्व धारण करतात, गृहे आणि ग्रहांचे काळ दोन्ही.

नक्षत्रांचे कार्य

वैदिक प्रथेमध्ये नक्षत्रांचा सतत विचार केला जातो. जन्म नक्षत्र मुलाला नाव देते, परंपरेने नावाचे पहिले अक्षर देते, आणि केवळ चंद्राच्या राशीपेक्षा अधिक सूक्ष्मपणे नैसर्गिक स्वभावाचे वर्णन करते. विवाहाची जुळणी जोडप्याच्या जन्म नक्षत्रांना कूट प्रणालीच्या अनुकूलता गुणांमधून तपासते. हिंदू पंचांग दिवसाचे नक्षत्र हे त्याचे पाच अंगांपैकी एक म्हणून सूचीबद्ध करते. लग्न, प्रवास आणि गृहप्रवेशासाठी शुभ काळ निवडताना कठोर गृहे टाळली जातात आणि सौम्य गृहे शोधली जातात, विशेषतः पुष्य (पोषणकर्ता), जे विवाहाचा अपवाद वगळता सर्व गोष्टींसाठी शुभ मानले जाते. उपचारात्मक पद्धती प्रत्येक गृहाला मंत्र आणि विधीशी जोडतात. पाश्चात्य प्रथेमध्ये याच्याशी पूर्णपणे जुळणारे काहीही नाही: सर्वात जवळचा पर्याय म्हणजे डेकन्सचे (decans) सूक्ष्म पैलू जे सूर्याच्या चक्राला विभागतात, तर नक्षत्रे चंद्राच्या चक्राला विभागतात.

चार चरण: पाद

प्रत्येक नक्षत्र पुढे चार पाद किंवा चरणांमध्ये विभागले जाते (प्रत्येकी ३°२०′). हे पाद दोन राशीचक्रांना एकत्र बांधतात: नऊ पादांची एक रास बनते, त्यामुळे प्रत्येक राशीत सव्वा दोन गृहे येतात आणि प्रत्येक पाद एका नवमांशशी जुळतो, ज्याचा तक्ता वैदिक विश्लेषणासाठी दुसरा सर्वात महत्त्वाचा आहे. पाद जन्म नक्षत्राचा अर्थ परिष्कृत करते आणि पारंपरिक नामकरणाचे अक्षर अचूकपणे ठरवते. हे गणित (बाराच्या विरुद्ध सत्तावीस, नऊच्या विरुद्ध तीन) हा एक रचनेचा आनंद आहे जो या संग्रहात MUL.APIN च्या आदर्श दिनदर्शिकेपासून सूक्ष्म-राशीचक्राच्या ग्रिड्सपर्यंत सर्वत्र दिसतो: प्रत्येक संस्कृतीचे खगोलशास्त्र मोठ्या आकाशाला कोरण्यासाठी लहान संख्यांवर विश्वास ठेवते.

सत्तावीस किंवा अठ्ठावीस

चंद्राचा नाक्षत्र महिना, सुमारे २७.३ दिवस, पूर्ण संख्यांच्या दरम्यान अडकलेला आहे, आणि परंपरांनी हा फरक विभागून दिला आहे. भारताच्या शास्त्रीय प्रणालीने सत्तावीस समान गृहे निश्चित केली, तरीही अठ्ठाविसावे (अभिजित - वेगा तारा) विशिष्ट विधींच्या वापरासाठी उत्तराषाढा आणि श्रवण यांच्यामध्ये सन्मानार्थ ठेवले जाते. चीनने आपल्या चंद्राच्या निवासांसाठी स्वतःची अठ्ठावीस-गृहांची प्रणाली (xiu) तयार केली; अरबांच्या मॅनझिल अल-कमारमध्ये (manazil al-qamar) देखील अठ्ठावीस मोजले जातात, आणि मध्ययुगीन युरोपियन जादूने ते स्वीकारले. ही कुटुंबे एकमेकांची चुलत भावंडे आहेत, प्रती नाहीत. मग ती समान उत्पत्तीमुळे असोत किंवा समांतर शोधामुळे, यावर इतिहासकार आजही वाद घालतात. परंतु त्यामागील दृष्टिकोन सार्वत्रिक आहे: चंद्राची रात्रीची स्थाने ही आकाशातील सर्वात नैसर्गिक दिनदर्शिका आहे, जी सूर्याच्या प्रत्येक राशीचक्रापेक्षा जुनी आहे.

हे ग्रंथालय कसे वापरावे

वरील सत्तावीस कार्डे प्रत्येक नक्षत्राचा स्वामी, विस्तार, चिन्ह, देवता आणि स्वभाव नाक्षत्र चक्राभोवती क्रमाने देतात; स्वतंत्र पृष्ठे त्यांना आणखी सखोल करतील. विस्तार नाक्षत्र आहेत, जसे ज्योतिषशास्त्र त्यांची गणना करते, त्यामुळे ते उष्णकटिबंधीय (tropical) तारखांच्या तुलनेत सुमारे चोवीस अंश आधी येतात. राशी ग्रंथालयात याचा सविस्तर उल्लेख आहे. नक्षत्रांवर चालणाऱ्या परंपरेसाठी, ज्योतिषशास्त्राचे पृष्ठ पहा; त्या बिंदूंसाठी ज्यांचे तीन स्वामी आहेत, बिंदू ग्रंथालय (nodes and points library) पहा; आणि प्रत्यक्ष चंद्रासाठी, ग्रह ग्रंथालय पहा. नक्षत्रे हा सर्व बावन्न भाषांमधील टॅरो अकादमी (Tarot Academy) संग्रहाचा एक भाग आहे.