Τουρμαλίνη & τα φυλλοπυριτικά

Τι συνδέει την οικογένεια

Η τουρμαλίνη είναι ένα βοριοπυριτικό ορυκτό με χημικό τύπο τόσο ευέλικτο, ώστε οι ορυκτολόγοι την περιγράφουν συχνά ως κάδο απορριμμάτων για χημικά στοιχεία. Ο σίδηρος δίνει τον μαύρο σχορώλο, το λίθιο και το μαγγάνιο τον ροζ και πράσινο ελβαΐτη, ενώ το μαγνήσιο τον καστανό δραβίτη. Επειδή η χημική σύσταση μπορεί να μεταβληθεί κατά την ανάπτυξη ενός κρυστάλλου, η ίδια τουρμαλίνη μπορεί να είναι ροζ στο ένα άκρο και πράσινη στο άλλο, ή να διαθέτει ροζ πυρήνα και πράσινο περίβλημα, σχηματίζοντας τη λεγόμενη τουρμαλίνη καρπουζιού.

Η τουρμαλίνη είναι επίσης πυροηλεκτρική και πιεζοηλεκτρική. Εάν θερμάνετε το ένα άκρο της, αναπτύσσονται αντίθετα ηλεκτρικά φορτία στα δύο άκρα. Για τον λόγο αυτό οι Ολλανδοί έμποροι του δέκατου όγδοου αιώνα τη χρησιμοποιούσαν για να τραβούν τη στάχτη από τις πίπες τους, αποκαλώντας την aschentrekker, δηλαδή ελκυστή στάχτης.

Οι μαρμαρυγίες, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγεται ο λεπιδόλιθος, είναι φυλλοπυριτικά ορυκτά με τέλειο σχισμό σε μία κατεύθυνση, ο οποίος τους επιτρέπει να χωρίζονται σε εύκαμπτα ελάσματα. Ο λεπιδόλιθος είναι ένας λιθιούχος μαρμαρυγίας με σκληρότητα 2,5, αρκετά μαλακός ώστε να χαράσσεται με το νύχι.

Ο κυανίτης αποτελεί την παραδοξότητα της ομάδας: παρουσιάζει σκληρότητα 4,5 κατά μήκος της λάμας και 7 κατά πλάτος, μια διαφορά τόσο έντονη ώστε το παλιό του όνομα, δισθενής, σημαίνει κυριολεκτικά δύο δυνάμεις.

Πώς σχηματίζεται στη φύση

Η τουρμαλίνη σχηματίζεται σε πηγματίτες και σε ορισμένα μεταμορφωμένα πετρώματα. Οι σπουδαιότερες πηγές πολύτιμων δειγμάτων βρίσκονται στη Βραζιλία, το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, τη Νιγηρία, τη Μαδαγασκάρη, καθώς και στο Μέιν και την Καλιφόρνια των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα ορυχεία της Καλιφόρνιας στα κοιτάσματα Himalaya και Tourmaline Queen τροφοδότησαν ένα εκτεταμένο εμπόριο με την Κίνα στις αρχές του εικοστού αιώνα, υποκινούμενο από την προτίμηση της χήρας αυτοκράτειρας Τσισί για τη ροζ τουρμαλίνη. Όταν η δυναστεία των Τσινγκ κατέρρευσε το 1911, η σχετική αγορά κατέρρευσε μαζί της.

Η τουρμαλίνη παραΐμπα, που χρωματίζεται από ίχνη χαλκού και ανακαλύφθηκε στη Βραζιλία το 1989, συγκαταλέγεται στους πιο ακριβούς πολύτιμους λίθους ανά βάρος παγκοσμίως.

Ο λεπιδόλιθος απαντάται σε πηγματίτες πλούσιους σε λίθιο, συχνά μαζί με τουρμαλίνη, και εξορύσσεται εμπορικά ως μετάλλευμα λιθίου.

Ο κυανίτης σχηματίζεται σε μεταμορφωμένα πετρώματα πλούσια σε αργίλιο υπό συνθήκες υψηλής πίεσης, και οι γεωλόγοι αξιοποιούν την παρουσία του για να αναγνώσουν το ιστορικό πίεσης και θερμοκρασίας μιας ολόκληρης περιοχής.

Οι λίθοι αυτής της οικογένειας

• Μαύρη τουρμαλίνη (σύνθετο βοριοπυριτικό (σχορώλος), Mohs 7.5). Πυροηλεκτρική, ώστε να έλκει στάχτη όταν θερμαίνεται, γι' αυτό και οι Ολλανδοί την ονόμασαν aschentrekker. Ο πιο ευρέως πωλούμενος προστατευτικός λίθος στις σύγχρονες πρακτικές.
• Τουρμαλίνη καρπουζιού (ελβαΐτης, ζωνωτός ροζ και πράσινος, Mohs 7.5). Ένας κρύσταλλος που άλλαξε χημική σύσταση καθώς αναπτυσσόταν, αφήνοντας έναν ροζ πυρήνα μέσα σε έναν πράσινο φλοιό. Οι λεπτές εγκάρσιες φέτες την αναδεικνύουν ιδανικά, και τα ποιοτικά δείγματα έχουν υψηλή τιμή.
• Λεπιδόλιθος (λιθιούχος μαρμαρυγίας, Mohs 2.5). Ένας μαρμαρυγίας με λίθιο, αρκετά μαλακός ώστε να χαράσσεται με το νύχι, και η πηγή ενός επίμονου σύγχρονου ισχυρισμού περί διάθεσης που η χημεία του δεν επιβεβαιώνει.
• Κυανίτης (Al₂SiO₅, Mohs 4.5 / 7). Δύο σκληρότητες σε έναν κρύσταλλο, μαλακός κατά μήκος της λάμας και σκληρός εγκάρσια. Χρησιμοποιήθηκε ως βελόνα πυξίδας στην πρώιμη Ευρώπη και παραμένει η αγαπημένη παραδοξότητα των ορυκτολόγων.

Εμπορικές ονομασίες και απομιμήσεις

Η μαύρη τουρμαλίνη σπάνια παραποιείται επειδή είναι οικονομική, ωστόσο η θέρμανση και η ακτινοβόληση εφαρμόζονται συχνά στις έγχρωμες τουρμαλίνες για τη βελτίωση του χρώματος, μια πρακτική συνηθισμένη και γενικά σταθερή.

Οι φέτες τουρμαλίνης καρπουζιού απομιμούνται με ρητίνη, γυαλί και συναρμολογημένα διπλέτα. Οι γνήσιες φέτες με καθαρή ζώνωση δεν είναι φθηνές, και το χρωματικό όριο σε ένα αληθινό δείγμα αποτελεί κρυσταλλογραφική ζώνη και όχι τυπωμένη γραμμή.

Η παραΐμπα αποτελεί το κατεξοχήν σημείο εξαπάτησης στην οικογένεια, καθώς η διαφορά τιμής μεταξύ της χαλκούχου παραΐμπα και της συνηθισμένης γαλαζοπράσινης τουρμαλίνης είναι τεράστια, με τον εργαστηριακό έλεγχο για την περιεκτικότητα σε χαλκό να αποτελεί τη μόνη αξιόπιστη εξακρίβωση.

Ο λεπιδόλιθος πωλείται συχνά αναμεμειγμένος με χαλαζία υπό επινοημένες εμπορικές ονομασίες. Αποτελεί επίσης το αντικείμενο ενός επίμονου ισχυρισμού ότι το λίθιο που περιέχει επηρεάζει τη διάθεση, κάτι που η χημεία δεν υποστηρίζει.

Ο κυανίτης είναι εξ ορισμού αυθεντικός στην αγορά, αν και το μπλε ακατέργαστο υλικό συγχέεται ορισμένες φορές με το ζαφείρι.

Φροντίδα που πηγάζει από τη δομή του

Ελέγξτε τη σκληρότητα πριν αποφασίσετε οτιδήποτε. Η μαύρη τουρμαλίνη με σκληρότητα 7,5 αντέχει στην τσέπη επ' αόριστον. Ο λεπιδόλιθος στο 2,5 δεν θα επιβιώσει σε ένα μπρελόκ με κλειδιά και καλό είναι να φυλάσσεται σε θήκη ή σε ράφι.

Ο κυανίτης αποτελεί την πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση. Διαθέτει τέλειο σχισμό σε μία κατεύθυνση και εντελώς διαφορετική σκληρότητα κατά μήκος και κατά πλάτος της λάμας, με αποτέλεσμα να μπορεί να χαραχθεί από ένα νύχι στη μία έδρα και να αντιστέκεται σε ατσάλινη λίμα στην άλλη. Τοποθετήστε τον σε προστατευτικό δέσιμο ή κρατήστε τον ως ορυκτολογικό δείγμα.

Η τουρμαλίνη δεν πρέπει να καθαρίζεται με ατμό ούτε να τοποθετείται σε συσκευή υπερήχων, ιδιαίτερα το υλικό με εγκλείσματα και έντονο χρώμα, επειδή οι εσωτερικές ρωγμές είναι συχνές και το θερμικό σοκ μπορεί να οδηγήσει σε επέκτασή τους.

Ο λεπιδόλιθος δεν πρέπει να μένει στο νερό, καθώς η υγρασία εισχωρεί ανάμεσα στα ελάσματα του μαρμαρυγία και μπορεί με την πάροδο του χρόνου να προκαλέσει αποκόλλησή τους.