Eoh

Η μόνη αδιάβλητη μαρτυρία

Ο ρούνος του ίταμου αντιμετωπίζει ένα ασυνήθιστο πρόβλημα, και αυτή η στροφή αποτελεί τη λύση του.

Όταν το Νεότερο Φούθαρκ απέρριψε τον Eihwaz, το όνομα ýr (ίταμος) συνδέθηκε με ένα διαφορετικό γράμμα, το ᛦ, το οποίο κατάγεται από τον Algiz. Έτσι, οι νορβηγικές και ισλανδικές στροφές ýr περιγράφουν έναν ίταμο, ενώ από γενεαλογική άποψη ανήκουν στον ρούνο της προστασίας. Κάθε βιβλίο που παραθέτει τρία ποιήματα κάτω από τον Eihwaz αναφέρει ουσιαστικά μια στροφή για ένα άλλο γράμμα.

Το παλαιοαγγλικό eoh αποτελεί την άμεση συνέχεια του Eihwaz, τόσο σε σχήμα όσο και σε ήχο, και η στροφή του αναφέρεται στον ίταμο. Αυτό το καθιστά τη μόνη αδιαμφισβήτητη μαρτυρία ρουνικού ποιήματος για την ονομασία και τη σημασία αυτού του ρούνου.

Μία και μόνη σαφής μαρτυρία αξίζει εδώ πολύ περισσότερο από τρεις μαρτυρίες συγκεχυμένης προέλευσης.

Τραχύς απ' έξω, σταθερός στη γη

Η στροφή αποτελεί έναν κατάλογο φυσικών ιδιοτήτων όπου κάθε στοιχείο είναι προσεκτικά επιλεγμένο.

Utan unsmeþe treow: ένα δέντρο με τραχύ εξωτερικό. Ο φλοιός του ίταμου ξεφλουδίζει, είναι κοκκινωπός και ακανόνιστος, ενώ τα ώριμα δέντρα αναπτύσσουν αυλακωτούς, συγχωνευμένους κορμούς που μοιάζουν περισσότερο με δεμάτι παρά με έναν ενιαίο κορμό.

Heard hrusan fæst: σκληρός, σταθερός στο έδαφος. Οι ίταμοι ριζώνουν βαθιά και είναι εξαιρετικά δύσκολο να μετακινηθούν.

Wyrtrumun underwreþyd: στηριγμένος στις ρίζες του. Η επανάληψη δεν είναι περιττή: ο κορμός ενός γηραιού ίταμου συχνά αδειάζει εντελώς στο εσωτερικό του, και το δέντρο παραμένει ζωντανό χάρη στους εξωτερικούς δακτυλίους και το ριζικό του σύστημα. Αυτό που το κρατά όρθιο δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά.

Wyn on eþle: χαρά στο κτήμα. Ο ίταμος αποτελεί σταθερό σημείο, φυτεμένος ή διατηρημένος σε γη που ανήκει σε κάποιον, επιβιώνοντας πολύ περισσότερο από όλους τους ιδιοκτήτες του.

Φύλακας της φωτιάς

Η φράση hyrde fyres (φύλακας ή φρουρός της φωτιάς) είναι εκείνη στην οποία στέκονται όλοι, χωρίς να υπάρχει οριστική εξήγηση.

Η πιο απλή και λογική ερμηνεία είναι πρακτική. Ο ίταμος καίγεται αργά και με υψηλή θερμοκρασία βγάζοντας λίγο καπνό, γεγονός που τον καθιστά ιδανικό για τη διατήρηση της φωτιάς κατά τη διάρκεια της νύχτας, ώστε τα κάρβουνα να κρατούν και η εστία να αναζωπυρώνεται το πρωί. Ένα ξύλο που συγκρατεί τη φωτιά είναι στην ουσία ο φύλακάς της.

Μια δεύτερη ερμηνεία εστιάζει στη ρητίνη: το ξύλο του ίταμου είναι τόσο εύφλεκτο που το νορβηγικό ποίημα για τον ýr αναφέρει ότι τείνει να πετά σπίθες και να τσουρουφλίζει όταν καίγεται.

Μια τρίτη ερμηνεία συνδέει τον ίταμο με την κατασκευή πυρσών, αν και αυτό ανήκει μάλλον στο πεδίο του cen.

Καμία από αυτές τις υποθέσεις δεν μπορεί να αποδειχθεί πλήρως. Αυτό που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι ο ποιητής απαρίθμησε τον τραχύ φλοιό, τις βαθιές ρίζες, τη στήριξη του κορμού και τη διατήρηση της φωτιάς: τέσσερα πρακτικά δεδομένα για τη χρήση ενός συγκεκριμένου δέντρου από κάποιον που προφανώς είχε άμεση εμπειρία με αυτό.

Το ίδιο το δέντρο

Ο Taxus baccata (ήμερος έλατος ή ίταμος) είναι ένα πραγματικά ιδιαίτερο δέντρο, και ο ρούνος κληρονομεί όλα τα χαρακτηριστικά του.

Είναι αειθαλής και ξεχωρίζει έντονα στον βόρειο χειμώνα. Είναι εξαιρετικά μακρόβιος: αρκετοί ίταμοι σε βρετανικά προαύλια εκκλησιών είναι αποδεδειγμένα παλαιότεροι από τους ναούς δίπλα τους, ενώ η ηλικία ορισμένων υπολογίζεται σε χιλιάδες χρόνια. Είναι δηλητηριώδης σχεδόν σε κάθε του μέρος (φύλλωμα, φλοιό, σπόρους), με μόνη εξαίρεση τη σαρκώδη κόκκινη κάλυκα του καρπού.

Επιπλέον, από αυτόν κατασκευάζονταν τα τόξα. Τα αγγλικά μακρά τόξα (longbows) κόβονταν από ίταμο, αξιοποιώντας το όριο ανάμεσα στο εγκάρδιο ξύλο και το σομφόξυλο ως φυσικό σύνθετο υλικό. Η ζήτηση τελικά ξεπέρασε την εγχώρια παραγωγή και, κατά τον ύστερο Μεσαίωνα, η Αγγλία εισήγαγε μαζικά ξυλεία ίταμου από την ευρωπαϊκή ήπειρο, θεσπίζοντας νόμους που υποχρέωναν τους εμπόρους να μεταφέρουν στελέχη για τόξα μαζί με τα υπόλοιπα εμπορεύματα.

Μακροζωία, δηλητήριο, όπλα, νεκροταφεία: ένας ρούνος που πήρε το όνομά του από ένα τέτοιο δέντρο δεν θα μπορούσε ποτέ να έχει μία μόνο μονοδιάστατη σημασία.

Στην ανάγνωση

Ο Eoh εκφράζει την αντοχή που κρύβει μέσα της κάτι επικίνδυνο.

Διαβάζεται ως αυτό που διαρκεί: μια ικανότητα που επιβίωσε από όσα κανονικά θα την είχαν καταστρέψει, μια δέσμευση που διατηρήθηκε μέσα από συνθήκες που λύγισαν οτιδήποτε άλλο, ένας άνθρωπος που στέκεται ακόμα όρθιος. Ενώ ο Ur εκπροσωπεί την πρωτόγονη ζωτικότητα και ο Ger την ολοκλήρωση ενός κύκλου, ο Eoh είναι η επιμονή χωρίς εποχιακό περιορισμό.

Το δηλητήριο δεν αποτελεί απλώς διακοσμητικό στοιχείο. Ο ίταμος επιβιώνει εν μέρει επειδή είναι θανατηφόρος για ό,τι προσπαθεί να τον καταναλώσει, και ο ρούνος φέρει αυτή την αιχμή: άμυνες που λειτουργούν επειδή έχουν ένα κόστος, ανθεκτικότητα χτισμένη πάνω σε μια σκληρότητα που οι άλλοι δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν.

Η λεπτομέρεια του κούφιου κορμού προσφέρει μια συγκεκριμένη και εξαιρετικά χρήσιμη ερμηνεία. Αυτό που συγκρατεί την κατάσταση δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι. Ο Eoh συχνά υποδεικνύει μια συνθήκη ή έναν άνθρωπο που στηρίζεται σε κάτι δομικό και αθέατο, παρά σε όσα εκδηλώνονται στην επιφάνεια.