Peridoot

Wat het daadwerkelijk is

Olivijn, (Mg,Fe)2SiO4, orthorombisch, hardheid 6.5.

Zijn groen is intrinsiek en niet het gevolg van toevallige verontreinigingen: ijzer in de eigen structuur van het mineraal wekt de kleur op. Daardoor bestaat peridoot in slechts één tint en varieert hij enkel in verzadiging en in hoe geel of olijfkleurig hij oogt. Vrijwel elke andere edelsteen ontleent zijn kleur aan een sporenelement dat er net zo goed niet had hoeven zijn.

Olivijn is een hoofdbestanddeel van de bovenmantel; peridoot is dan ook authentiek mantelmateriaal dat door basaltisch vulkanisme naar het aardoppervlak is gebracht.

Hij bezit een sterke dubbele breking, dermate krachtig dat facetranden aan de achterzijde verdubbeld lijken wanneer je door de tafel van een grotere steen kijkt, wat een betrouwbare identificatietest oplevert.

Peridoot is relatief zacht, gevoelig voor zuren en vatbaar voor thermische schokken, wat meer omzichtigheid vraagt dan zijn stralende voorkomen doet vermoeden.

Waar het vandaan komt

Zabargad, een eiland in de Rode Zee, werd minstens drieduizendvijfhonderd jaar ontgonnen en voorzag Egypte en de klassieke mediterrane wereld van stenen. De vindplaats is tegenwoordig nagenoeg uitgeput.

Het Kasjmir-gebied in Pakistan levert uitzonderlijk zuivere en grote stenen op uit hooggelegen afzettingen die in de jaren negentig werden ontdekt. Myanmar, China, Vietnam en Arizona in de Verenigde Staten zijn belangrijke bronnen, waarbij het materiaal uit Arizona afkomstig is uit het San Carlos Apache-reservaat.

De stranden van Hawaï bevatten olivijnkorrels, en het groene zand van Papakolea bestaat grotendeels uit olivijn dat uit basalt is verweerd.

Pallasiet-meteorieten, die bestaan uit een ijzer-nikkelmassa met ingebedde olivijnkristallen, leveren af en toe materiaal op dat zuiver genoeg is om te facetteren. Dat maakt peridoot tot een van de weinige edelstenen die in een buitenaardse variant verkrijgbaar zijn.

Wat de overlevering beweerde

Het oude Egypte ontgon Zabargad en noemde de steen de edelsteen van de zon; veel van wat in de klassieke oudheid topazos werd genoemd, was in werkelijkheid peridoot van dat eiland en niet het mineraal dat we nu topaas noemen.

Middeleeuws Europa erfde die naamsverwarring. Veel stenen die in middeleeuwse schatkamers als smaragden of topazen werden omschreven, bleken bij modern onderzoek peridoten te zijn, waaronder enkele exemplaren op het Driekoningenschrijn in de Dom van Keulen.

Historische lapidaria schreven peridoot het vermogen toe om nachtelijke angsten te verdrijven en, gezet in goud, te beschermen tegen boze geesten. Marbode kende hem macht toe over zinsbegoochelingen.

Hawaïaanse overleveringen verbinden de olivijnkristallen op de stranden met Pele, de godin van de vulkanen, en een breed gerespecteerde lokale traditie verbiedt het meenemen van vulkanisch materiaal van de eilanden.

In de moderne praktijk geldt peridoot als een steen van vernieuwing en het loslaten van wrok, een interpretatie die in de twintigste eeuw gestalte kreeg.

Hoe ermee wordt gewerkt

De helderheid van peridoot bepaalt zijn wezen: het is een van de weinige edelstenen die zelfs bij zwak licht levendig blijft, omdat zijn geelgroene kleur niet donker wegvalt zoals dieprode of blauwe stenen dat doen.

Dat sluit aan bij de wens om verlichting te brengen in plaats van krampachtig naar oplossingen te zoeken, en de hedendaagse duiding rond het loslaten van opgekropte bitterheid past daar naadloos bij.

Voor dagelijks dragen is voorzichtigheid geboden. Met een hardheid van 6.5 krast hij snel en reageert hij slecht op zuren en plotselinge temperatuurschommelingen. Geen stoomreiniging, geen ultrasoonbad, en houd hem uit de buurt van huishoudelijke zuren.

Zijn oorsprong in de aardmantel biedt stof tot overpeinzing. Een peridoot in je hand maakte geologisch gezien deel uit van de laag onder de aardkorst, en pallasiet-materiaal vormde ooit de kern-mantelgrens van een vergane protoplaneet.

Kopen met oplettendheid

Peridoot wordt zelden kunstmatig behandeld, wat een groot voordeel is. Er bestaan geen gangbare praktijken voor verhitting of bestraling.

Groen glas is de meest voorkomende imitatie; de temperatuurtest ontmaskert dit snel, net als de verdubbeling van de facetranden die bij echte peridoot door de tafel zichtbaar is.

Synthetisch forsteriet, een magnesium-olivijn, wordt in laboratoria gekweekt en duikt soms op de markt op.

Groene toermalijn, groene saffier, chrysoberil en groene zirkonia worden afhankelijk van de prijsklasse wel eens als peridoot verkocht.

Pallasiet-peridoot is authentiek, maar kostbaar en intensief gepromoot; vraag altijd om documentatie die de herkomst van de meteoriet bevestigt.

Het opvullen van breuken met hars komt sporadisch voor bij ingesloten ruw materiaal en moet door de handelaar worden vermeld.