Peridot

Czym jest w rzeczywistości

Oliwin, (Mg,Fe)2SiO4, układ rombowy, twardość 6.5.

Jego zieleń jest cechą wrodzoną minerału, a nie wynikiem przypadkowych domieszek: żelazo w strukturze krystalicznej generuje tę barwę. Z tego powodu peridot występuje tylko w jednym odcieniu i różni się jedynie nasyceniem oraz złocistym lub oliwkowym tonem. Prawie wszystkie inne kamienie szlachetne zawdzięczają kolor pierwiastkom śladowym, których równie dobrze mogłoby tam nie być.

Oliwin jest głównym składnikiem górnego płaszcza Ziemi, dlatego peridot stanowi autentyczny materiał płaszcza wyniesiony na powierzchnię przez wulkanizm bazaltowy.

Cechuje go wysoka dwójłomność: patrząc przez taflę większego kamienia, krawędzie tylnych faset są wyraźnie rozdwojone, co stanowi szybki test rozpoznawczy.

Peridot jest stosunkowo miękki, wrażliwy na działanie kwasów i podatny na szok termiczny, co wymaga więcej ostrożności, niż sugeruje jego świetlisty wygląd.

Skąd pochodzi

Wyspa Zabargad na Morzu Czerwonym była eksploatowana przez co najmniej trzy i pół tysiąca lat, zaopatrując Egipt i starożytny świat śródziemnomorski. Złoże to jest dziś w znacznej mierze wyczerpane.

Kaszmir w Pakistanie dostarcza wyjątkowo czystych i dużych kamieni z wysokogórskich złóż odkrytych w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Mjanma, Chiny, Wietnam i Arizona w Stanach Zjednoczonych to kolejne istotne źródła, przy czym materiał z Arizony pochodzi z rezerwatu Apaczów San Carlos.

Plaże Hawajów zawierają ziarna oliwinu, a zielony piasek w Papakolea składa się w przeważającej mierze z oliwinu zwietrzałego z bazaltu.

Meteoryty pallasytowe, będące masami żelazowo-niklowymi z wrośniętymi kryształami oliwinu, niekiedy dostarczają fragmentów o czystości jubilerskiej. Czyni to peridot jednym z nielicznych kamieni szlachetnych dostępnych w odmianie pozaziemskiej.

Co głosiły tradycje

Starożytny Egipt czerpał kamień z Zabargad i nazywał go klejnotem słońca; znaczna część minerałów określanych w starożytności jako topazos była peridotem z tej wyspy, a nie minerałem zwanym dziś topazem.

Średniowieczna Europa przejęła tę pomyłkę. Wiele kamieni opisanych w dawnych skarbcach jako szmaragdy lub topazy okazało się po nowoczesnych badaniach peridotami, w tym część okazów w relikwiarzu Trzech Króli w katedrze w Kolonii.

Dawne lapidaria przypisywały peridotowi moc odpędzania nocnych lęków oraz ochronę przed złymi duchami, zwłaszcza w złotej oprawie. Marbod z Rennes uznawał jego władzę nad iluzjami.

Hawajskie wierzenia łączą kryształy oliwinu z Pele, boginią wulkanów, a lokalny obyczaj surowo zabrania wywożenia materiałów wulkanicznych z wysp.

Współczesna tradycja postrzega peridot jako kamień odnowy i uwalniania się od dawnych uraz, co ukształtowało się w dwudziestym wieku.

Jak się z nim pracuje

Świetlistość peridotu stanowi o jego naturze: to jeden z nielicznych kamieni, który zachowuje żywą barwę przy słabym świetle, gdyż jego żółtawa zieleń nie gaśnie tak, jak ciemna czerwień czy błękit innych klejnotów.

Sprzyja to intencji rozjaśnienia trudnych sytuacji zamiast uciążliwego ich roztrząsania, a współczesna interpretacja dotycząca odpuszczania żalów harmonijnie z tym współgra.

W noszeniu zalecana jest ostrożność. Przy twardości 6.5 łatwo ulega zarysowaniom i źle znosi kwasy oraz gwałtowne zmiany temperatur. Wykluczone jest czyszczenie parowe i ultradźwiękowe, należy go także chronić przed chemią gospodarczą.

Pochodzenie z płaszcza Ziemi skłania do głębokiego namysłu. Peridot trzymany w dłoni geologicznie należał do warstwy pod skorupą ziemską, a kryształ pallasytowy był częścią granicy jądra i płaszcza zniszczonej planetozymali.

Kupować z rozwagą

Peridot jest rzadko poddawany sztucznym zabiegom poprawiającym jakość, co stanowi jego wielką zaletę. Nie stosuje się wobec niego powszechnie wygrzewania ani napromieniowywania.

Zielone szkło to najpopularniejsza imitacja; próba ciepła szybko ją demaskuje, podobnie jak podwojenie krawędzi faset widoczne w prawdziwym peridocie przez taflę.

Syntetyczny forsteryt, oliwin magnezowy, jest wytwarzany laboratoryjnie i sporadycznie pojawia się na rynku.

Zielony turmalin, zielony szafir, chryzoberyl i zielona cyrkonia bywają oferowane jako peridot w różnych przedziałach cenowych.

Peridot z pallasytów jest autentyczny, lecz kosztowny i mocno promowany; zawsze żądaj dokumentacji potwierdzającej meteoryt pochodzenia.

Wypełnianie pęknięć polimerami pojawia się rzadko przy słabszym surowcu i powinno być jasno zadeklarowane przez sprzedawcę.