De groene straal

Waar de associatie vandaan kwam

Groen is de kleur van vegetatie na de regen. In de dorre gebieden waar de vroegste overleveringen over stenen ontstonden, droeg die associatie veel meer gewicht dan in een vochtig klimaat. In het Oudegyptisch betekent het woord wadj zowel groen als bloeien of gedijen, en het werd geschreven met een papyrusstengel als hiëroglief. Iets wadj doen betekende het in een staat van voorspoed en bloei verrichten. Groene steen was daarom niet louter decoratief; het was een uitspraak over de levenskracht van iets.

Meso-Amerika kwam vanuit een andere invalshoek op hetzelfde punt uit. Het Nahuatl-woord chalchihuitl omvat jadeïet en een verwant spectrum aan groene stenen. Het is nauw verbonden met water, maïs en adem, de drie elementen die de mens in dat landschap in leven houden. Jade werd bij overledenen in de mond geplaatst ter vervanging van de levensadem, en de steen overtrof goud op schattinglijsten.

De benadering in China was opnieuw anders en het meest filosofisch van aard. Confucius leest in een passage uit het Boek der Riten de hoedanigheden van jade als de deugden van de edele mens: de zachte warmte als welwillendheid, de hardheid als scherpzinnigheid, de niet-snijdende randen als rechtvaardigheid en de heldere klank bij aanslaan als muziek. Groen draait hier geenszins om biologische groei. Het staat voor karakter.

Wat de tradities beweerden

De Egyptische praktijk maakte gebruik van groene veldspaat, malachiet, turkoois en groene jaspis, en het Dodenboek schrijft groene steen voor bij specifieke amuletten. Malachiet werd fijngewreven voor groene oogschmink die bescherming bood tegen fel zonlicht en, zeer aannemelijk, tegen ooginfecties.

De klassieke oudheid beschouwde smaragd als de steen van Venus, heilzaam voor de ogen. Plinius vermeldt dat steensnijders hun ogen rust gunden door naar smaragden te kijken, wat gezien de fysiologie van kleurvermoeidheid beslist hout snijdt. Romeinse geschiedschrijvers tekenden tevens op dat Nero gladiatorengevechten bekeek door een groene edelsteen, al blijft het onzeker of dit smaragd betrof en of het diende om zijn gezichtsvermogen te corrigeren.

Middeleeuwse lapidaria dichtten smaragd kuisheid toe. De steen zou versplinteren als de drager een huwelijks- of kuisheidsgelofte verbrak, en de waarheid onthullen van wat in zijn nabijheid werd uitgesproken. Die strenge morele functie keerde herhaaldelijk terug bij groene stenen.

De islamitische traditie houdt groen in bijzonder hoog aanzien, en groene edelstenen in Perzische en Mogol-sieraden dragen die symbolische betekenis met zich mee. Binnen de ayurvedische leer correspondeert smaragd met Mercurius en wordt hij aanbevolen voor het intellect, de welsprekendheid en de handel.

De moderne interpretatie rond het hartcentrum, die groen koppelt aan liefde en het vierde chakra, is een twintigste-eeuwse synthese, evenals de wijdverbreide associatie met geld die aan groene aventurijn en jade wordt verbonden.

De stenen van deze straal

• Groene aventurijn (Kwarts, Mohs 7). Eerder een gesteente dan een enkelvoudig kristal, glinsterend door schilfers van mica. In hedendaagse overleveringen geldt het als de steen van de gokker, een bewering die enige nuchterheid verdient.
• Bloedsteen (Chalcedoon & jaspis, Mohs 7). Groene chalcedoon met rode spikkels, door de Grieken heliotroop genoemd en door middeleeuwse christenen verbonden met het bloed van de Kruisiging. De oudere geboortesteen van maart.
• Chrysopraas (Chalcedoon & jaspis, Mohs 7). Appelgroene chalcedoon gekleurd door nikkel, gewaardeerd in Romeinse sieraden en later door Frederik de Grote, die er Silezische mijnen voor liet ontginnen.
• Smaragd (Beryl, Mohs 7.5). Groene beryl, al vóór 1500 v.Chr. gedolven in Egypte en in Colombia van absolute wereldklasse. Vrijwel elke smaragd bevat breuklijntjes en is geolied, wat in de handel als volkomen normaal geldt.
• Amazoniet (Veldspaat & veldspatoïden, Mohs 6). Blauwgroene microclien, in Egypte bewerkt voor het Dodenboek en daarvóór al in Mesopotamië. Vernoemd naar een rivier waar de steen in werkelijkheid nooit langs is aangetroffen.
• Peridoot (De edelsteensilicaten, Mohs 6.5). Olivijn van edelsteenkwaliteit, sinds de oudheid gewonnen op Zabargad in de Rode Zee, en tevens aangetroffen in meteorieten. De enige gangbare edelsteen die in slechts één kleur voorkomt.
• Malachiet (De carbonaten, Mohs 3.5). Geband kopercarbonaat, fijngewreven voor Egyptische oogschmink en als groen pigment door heel Europa. Giftig als stof en in water, en beeldschoon in elk ander opzicht.
• Jade (Groene stenen & kopermineralen, Mohs 6.5). Twee verschillende mineralen onder één noemer, en de meest cultuurhistorisch beladen steen ter wereld. Confucius las er de vijf deugden in; Meso-Amerika achtte hem waardevoller dan goud.
• Chrysokolla (Groene stenen & kopermineralen, Mohs 3). Blauwgroen kopersilicaat, vaak in kwarts gestabiliseerd om bewerkbaar te zijn. Door Theophrastus vernoemd naar het gebruik als goudsoldeer, wat de naam letterlijk betekent.
• Moldaviet (Koolstoffen, glazen & organische stoffen, Mohs 5.5). Glas dat vijftien miljoen jaar geleden werd weggeslingerd door een meteorietinslag in Beieren, uitsluitend te vinden in Bohemen. Zeldzaam, kostbaar en op industriële schaal nagemaakt.

Werken met de straal

Deze straal leent zich bij uitstek voor vragen rondom groei, herstel en datgene wat zorg en toewijding vraagt. Het vormt het natuurlijke tegenwicht voor de zwarte straal: waar zwart een grens afbakent, markeert groen iets wat de ruimte krijgt om zich te ontwikkelen.

Voor dagelijks gebruik zijn groene aventurijn en groene jaspis voordelig en slijtvast. Jade is de steen met de diepste praktische traditie; het loont om deze steen vast te houden in plaats van enkel uit te stallen, precies zoals de Chinese traditie voor ogen had. Smaragd brengt aanzienlijke kosten en een wezenlijke kwetsbaarheid met zich mee, aangezien vrijwel elk exemplaar scheurtjes bevat en geolied is, waardoor ultrasoon reinigen uit den boze is.

Bij malachiet is een duidelijke waarschuwing op zijn plaats. Het betreft een kopercarbonaat met een geringe hardheid van 3.5 waarvan het slijpstof giftig is. Een gepolijst stuk op een plank is inert en veilig vast te pakken; het mineraal schuren, in water leggen of gebruiken voor een drinkbaar elixer is dat allerminst.

Kleur waarop je kunt vertrouwen

Groen wordt op grote schaal kunstmatig bijgekleurd. Felgroene agaatschijven, groene howliet, geverfde magnesiet en gekleurde kwartsiet zijn alomtegenwoordig. Let op kleurconcentraties in barstjes en langs bandstructuren, en test een onopvallend plekje eventueel met aceton.

Het woord jade vormt de voornaamste valkuil. Zowel jadeïet als nefriet is legitieme jade, maar een lange reeks andere groene stenen wordt onder jade-achtige fantasienamen verhandeld, waaronder serpentijn, aventurijn, geverfde kwartsiet en glas. Serpentijn dat als 'new jade' wordt verkocht, komt bijzonder veel voor. Vraag altijd welk mineraal het betreft en verwacht een ondubbelzinnig antwoord.

Smaragd wordt in de vakhandel nagenoeg universeel geolied of met hars opgevuld. Die behandeling is geaccepteerd mits vermeld, maar zwaar opgevulde stenen zijn aanzienlijk minder waard en kunnen beschadigd raken door hitte en oplosmiddelen. Synthetische smaragd wordt al sinds de jaren dertig van de twintigste eeuw vervaardigd en is chemisch identiek aan natuurlijke smaragd.

Bij kopermineralen betreft de waarschuwing geen echtheid, maar veiligheid: malachiet, azuriet en chrysokolla mogen nooit door direct contact worden gebruikt voor het bereiden van edelsteenwater.