मनस् चक्र
Manas · मनस्
आज्ञा चक्राच्या अगदी वर असणाऱ्या सहा पाकळ्या, ज्यातील पाच पाकळ्या पाच संवेदनांसाठी आणि एक स्वप्नासाठी आहे. संस्कृत मानसशास्त्रानुसार मनस् म्हणजे तर्क करणारे मन नसून ते ग्रहण करणारे मन आहे आणि या केंद्रावर ग्रहण करण्याची प्रक्रिया चालू असते.
- स्थान
- आज्ञा चक्राच्या वर, भुवया आणि कपाळाच्या प्रदेशात
- पाकळ्या
- सहा: दृष्टी, श्रवण, गंध, चव, स्पर्श आणि स्वप्न
- मनस् म्हणजे
- ग्रहण करणारे मन, तर्क करणारी बुद्धी नाही
- या खाली
- आज्ञा चक्र
- या वर
- सोम चक्र
- याचा कोश
- मनोमय कोश
सहा पाकळ्या, सहा प्रवाह
पाकळ्यांची संख्या ही एक सूची आहे. पाच संवेदना आणि जेव्हा संवेदना बंद असतात तेव्हा ज्यामार्गे अनुभव येतात तो सहावा मार्ग, ज्याला ग्रंथांमध्ये स्वप्न म्हटले आहे. इथे कोणतेही रूपक वापरलेले नाही. आज्ञा चक्राने काहीही करण्यापूर्वी अनुभवांची कच्ची सामग्री मनस् चक्रातच येत असते.
तिसऱ्या डोळ्याच्या खाली न ठेवता वर ठेवण्याचे हे स्थान अनेक ग्रंथांमध्ये जाणीवपूर्वक दिले आहे. विवेक हा अनुभवांच्या प्रवाहाखाली राहतो आणि त्याला स्थिर करतो.
भारतीय मानसशास्त्रातील मनस्
इंग्रजीत ज्याला 'mind' (मन) म्हणतात त्याचे संस्कृतमध्ये अनेक भाग केले आहेत. मनस् संवेदना ग्रहण करते आणि त्यांच्यात समन्वय साधते. बुद्धी विवेक करून निर्णय घेते. अहंकार 'हे माझे आहे' असे म्हणून ओळख निर्माण करतो. चित्त स्मरण साठवते.
हे केंद्र केवळ पहिल्याच कार्याचे वहन करते. जे साधक याला विचारांचे केंद्र मानतात ते संस्कृत शब्दाऐवजी इंग्रजी शब्दाचा अर्थ गृहीत धरत आहेत.
साधनेत
या केंद्रावर अप्रत्यक्षरीत्या काम केले जाते, विशेषतः अशा साधनांद्वारे ज्यामुळे संवेदना कमी होतात जसे की अंधार, शांतता, मिटलेले डोळे आणि योग निद्रेतील जाणीव फिरवण्याची क्रिया. तिबेटी आणि हठ योग परंपरेतील स्वप्न साधनेतही यावर काम होते, कारण स्वप्न हा त्याच्या सहा मार्गांपैकी एक मार्ग आहे.
संबंधित
सतत विचारले जाणारे प्रश्न
नवीनतम पोस्ट
टॅरो कार्डांचे प्राचीन ज्ञान शोधा आणि तुमच्या आध्यात्मिक प्रवासातील रहस्ये उलगडा. टॅरो वाचनाचे समृद्ध प्रतीकशास्त्र, अर्थ आणि व्यावहारिक उपयोग समजून घेण्यासाठी आमचा ब्लॉग हे तुमचे प्रवेशद्वार आहे.