Αιγυπτιακοί δεκανοί

Τα πρόσωπα της αστρολογίας

Οι ελληνιστικοί αστρολόγοι χώρισαν κάθε ζώδιο σε τρία πρόσωπα των δέκα μοιρών και έδωσαν σε κάθε πρόσωπο έναν από τους παλαιούς αιγυπτιακούς δεκανούς και έναν πλανητικό κυβερνήτη, ξεκινώντας με τον Άρη στο πρώτο πρόσωπο του Κριού. Τα τριάντα έξι πρόσωπα πέρασαν στην ινδική, την αραβική και τη λατινική αστρολογία και χρησιμοποιούνται ακόμη, με δύο αντίπαλα σχήματα κυβέρνησης.

πρόσωπα
36
το καθένα
10°
πλανήτες σε εναλλαγή
7

Πώς λειτουργούν τα πρόσωπα

Οι δεκανοί ως υποδιαίρεση του ζωδιακού: πώς χαράχτηκαν, ονομάστηκαν και απέκτησαν κυβερνήτες, τα αντίπαλα σχήματα, και οι δρόμοι από τους οποίους έφτασαν στην Ινδία, στη Βαγδάτη και στο σύγχρονο ωροσκόπιο.

🎭

Τρία πρόσωπα σε κάθε ζώδιο

η διαίρεση ελληνιστική εποχή

Κάθε ζώδιο των τριάντα μοιρών χωρίζεται σε τρία πρόσωπα των δέκα: 0–10°, 10–20° και 20–30°. Δώδεκα ζώδια δίνουν τριάντα έξι πρόσωπα, ένα για κάθε αιγυπτιακό δεκανό, έτσι ώστε το παλαιό αστρικό ημερολόγιο να χωρά στον νέο ζωδιακό χωρίς να περισσεύει τίποτα.

🔤

Δεκανός, πρόσωπον, facies

ελληνικά, λατινικά, αραβικά, σανσκριτικά το λεξιλόγιο

Οι Έλληνες συγγραφείς έγραφαν δεκανός, «αυτός των δέκα», ή πρόσωπον· τα λατινικά χρησιμοποίησαν decanus και facies, τα αραβικά ουάτζχ, και τα σανσκριτικά δανείστηκαν από τα ελληνικά τη λέξη ντρεκάνα. Στα νέα ελληνικά επιβιώνουν και οι δύο λέξεις, δεκανός και πρόσωπο, για το ίδιο τμήμα των δέκα μοιρών.

📐

Από τα άστρα στα τμήματα

πτολεμαϊκή Αίγυπτος από τον 2ο αιώνα π.Χ. και εξής

Οι αιγυπτιακοί δεκανοί ήταν άστρα σε άνισες αποστάσεις, τα περισσότερα νότια της εκλειπτικής. Οι ελληνιστικοί αστρολόγοι τους αντικατέστησαν με ίσα τόξα δέκα μοιρών του ζωδιακού, κρατώντας τα ονόματα και τον αριθμό και αφήνοντας τα πραγματικά άστρα να ξεχαστούν.

🪐

Κυβερνήτες κατά τη χαλδαϊκή σειρά

το καθιερωμένο σχήμα από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και εξής

Οι πλανήτες αποδίδονται με τη φθίνουσα σειρά Κρόνος, Δίας, Άρης, Ήλιος, Αφροδίτη, Ερμής, Σελήνη, αρχίζοντας με τον Άρη στο πρώτο πρόσωπο του Κριού, επειδή ο Άρης κυβερνά τον Κριό. Από εκεί η ακολουθία συνεχίζει μηχανικά σε όλα τα τριάντα έξι πρόσωπα.

♂️

Ο Άρης και στις δύο άκρες

από τους Ιχθύες στον Κριό 36 = 5 × 7 + 1

Πέντε γύροι των επτά πλανητών γεμίζουν τριάντα πέντε πρόσωπα· το τριακοστό έκτο, το τελευταίο πρόσωπο των Ιχθύων, ανοίγει έναν έκτο γύρο με τον Άρη. Και το πρώτο πρόσωπο του Κριού ανήκει στον Άρη, οπότε ο ζωδιακός κλείνει και ξανανοίγει με δύο συνεχόμενα πρόσωπα του Άρη.

📅

Ο κανόνας πίσω από την εβδομάδα

πλανητικές ώρες ρωμαϊκή εποχή

Η ίδια φθίνουσα σειρά, απλωμένη πάνω στις είκοσι τέσσερις ώρες της ημέρας, δίνει τα πλανητικά ονόματα των ημερών της εβδομάδας: οι πρώτες ώρες των διαδοχικών ημερών πέφτουν στον Κρόνο, τον Ήλιο, τη Σελήνη, τον Άρη και ούτω καθεξής. Τα πρόσωπα και οι ημέρες της εβδομάδας μοιράζονται έναν κανόνα.

📜

Τα ζώδια του Μανίλιου

Ρώμη αρχές 1ου αιώνα μ.Χ.

Ο ποιητής Μανίλιος έδωσε κάθε δεκανό σε ένα ζώδιο αντί για πλανήτη: τους τρεις του Κριού στον Κριό, τον Ταύρο και τους Διδύμους, εκείνους του Ταύρου στον Καρκίνο, τον Λέοντα και την Παρθένο, και ούτω καθεξής. Το σχήμα δεν επικράτησε, δείχνει όμως ότι οι πλανητικοί κυβερνήτες δεν ήταν η μόνη επιλογή.

🖼️

Εικόνες που ανατέλλουν

από την Αίγυπτο στη Βαγδάτη 1ος–9ος αιώνας

Ο Τεύκρος ο Βαβυλώνιος κατέγραψε τους αστερισμούς που ανατέλλουν μαζί με κάθε δεκανό, και ο Ηφαιστίων και ο Φιρμίκος διέσωσαν τα αιγυπτιακά ονόματα. Περνώντας από περσικά και αραβικά χέρια, οι κατάλογοι αυτοί έγιναν οι εικόνες των δεκανών του Αμπού Μασάρ και, αργότερα, του Picatrix.

🪷

Η ντρεκάνα

Ινδία από τον 2ο αιώνα μ.Χ. και εξής

Η ινδική αστρολογία παρέλαβε τους δεκανούς από ελληνικές πηγές ως ντρεκάνες, με εικόνες στη «Γιαβαναγιάτακα». Οι καθιερωμένοι κυβερνήτες του Βαραχαμιχίρα ακολουθούν το στοιχείο: ο κύριος του ζωδίου, έπειτα οι κύριοι του πέμπτου και του ένατου ζωδίου. Ο χάρτης της ντρεκάνας χρησιμοποιείται ακόμη στην Τζιότισα.

📚

Τα πρόσωπα στα αραβικά

Βαγδάτη & Γκαζνί 9ος–11ος αιώνας

Ο Αμπού Μασάρ παρουσίασε τα πρόσωπα με χαλδαϊκούς κυβερνήτες και τρία σύνολα εικόνων για το καθένα, και ο αλ-Μπιρουνί τα κατέταξε σε πίνακα ανάμεσα στα πλανητικά αξιώματα το 1029. Οι λατινικές μεταφράσεις του δωδέκατου αιώνα έκαναν τα πρόσωπα καθιερωμένο στοιχείο της ευρωπαϊκής αστρολογίας.

⚖️

Το μικρότερο αξίωμα

Μεσαίωνας & πρώιμοι νεότεροι χρόνοι ως τον 17ο αιώνα

Από τα πέντε ουσιώδη αξιώματα, οίκο, ύψωμα, τριπλότητα, όρια και πρόσωπο, το πρόσωπο έρχεται τελευταίο. Ο Ουίλιαμ Λίλι του έδωσε μία μονάδα έναντι πέντε για τον οίκο: αρκετό για να μη θεωρείται ένας πλανήτης περιπλανώμενος, και ελάχιστα περισσότερο.

🧭

Δύο σχήματα σήμερα

σύγχρονη αστρολογία από τον 20ό αιώνα και εξής

Οι παραδοσιακοί αστρολόγοι κρατούν τα χαλδαϊκά πρόσωπα· η δημοφιλής αστρολογία των ηλιακών ζωδίων χρησιμοποιεί κυρίως τους κυβερνήτες των τριπλοτήτων, δίνοντας στον Κριό τον Άρη, τον Ήλιο και τον Δία. Η Χρυσή Αυγή χρησιμοποίησε τα χαλδαϊκά πρόσωπα, με αφετηρία τον Κρόνο στον Λέοντα, για τις αριθμητικές κάρτες του ταρώ.

Οι συγγραφείς των προσώπων

Οι αστρολόγοι που όρισαν, κατέγραψαν και ιεράρχησαν τα τριάντα έξι πρόσωπα, και ο μελετητής που ανίχνευσε πώς ταξίδεψαν οι εικόνες τους.

Μάρκος Μανίλιος

αρχές 1ου αιώνα μ.Χ. Ρώμη

Συγγραφέας των «Astronomica», του αρχαιότερου σωζόμενου λατινικού αστρολογικού ποιήματος, στο τέταρτο βιβλίο του οποίου οι τριάντα έξι δεκανοί αποδίδονται σε ζώδια αντί για πλανήτες και αντιμετωπίζονται ως κρυφοί τροποποιητές κάθε ζωδίου.

Τεύκρος ο Βαβυλώνιος

πιθανότατα 1ος αιώνας μ.Χ. Αίγυπτος

Αστρολόγος από την οχυρωμένη πόλη της Βαβυλώνας κοντά στο σημερινό Κάιρο, του οποίου ο κατάλογος των αστερισμών που ανατέλλουν μαζί με κάθε δεκανό έγινε, μέσα από μεταγενέστερες μεταφράσεις, η ρίζα των αραβικών και λατινικών εικόνων των δεκανών.

Γιαβανεσβάρα & Σφουτζιντβάτζα

149/150 & 269/270 μ.Χ. Δυτική Ινδία

Ο μεταφραστής και ο στιχουργός της «Γιαβαναγιάτακα», της σανσκριτικής προσαρμογής της ελληνικής αστρολογίας που έφερε τους δεκανούς στην Ινδία ως ντρεκάνες, καθεμία με τη δική της περιγραφόμενη εικόνα.

Φιρμίκος Ματέρνος

4ος αιώνας μ.Χ. Σικελία & Ρώμη

Συγγραφέας της «Mathesis», που αποκαλεί τους δεκανούς ισχυρούς θεούς, απαριθμεί τα ονόματά τους και αποδίδει τους πλανητικούς κυβερνήτες τους κατά τη χαλδαϊκή σειρά, διασώζοντας το σχήμα για τη λατινική Δύση.

Ηφαιστίων ο Θηβαίος

περ. 380–415 μ.Χ. Αίγυπτος

Συντάκτης των «Αποτελεσματικών», που δίνουν τα αιγυπτιακά ονόματα των δεκανών σε ελληνική γραφή, τρία για κάθε ζώδιο, ως μέρος της περιγραφής του ζωδιακού.

Βαραχαμιχίρα

6ος αιώνας Ουτζαΐν

Αστρονόμος και αστρολόγος, του οποίου η «Μπρίχατ Τζάτακα» έγινε καθιερωμένο ινδικό εγχειρίδιο και καθόρισε τους κυβερνήτες των ντρεκανών κατά στοιχείο: ο κύριος του ζωδίου, έπειτα οι κύριοι του πέμπτου και του ένατου ζωδίου.

Αμπού Μασάρ

787–886 Μπαλχ & Βαγδάτη

Συγγραφέας της «Μεγάλης Εισαγωγής», που δίνει σε κάθε πρόσωπο τον χαλδαϊκό κυβερνήτη του και τρία σύνολα εικόνων, το περσικό, το ινδικό και το ελληνικό· οι λατινικές μεταφράσεις της έκαναν τα πρόσωπα μέρος της καθιερωμένης ευρωπαϊκής αστρολογίας.

Αλ-Μπιρουνί

973–περ. 1050 Χουαρέζμ & Γκαζνί

Πολυμαθής, του οποίου το «Βιβλίο της διδασκαλίας στα στοιχεία της τέχνης της αστρολογίας», που ολοκληρώθηκε το 1029, παρουσιάζει τα πρόσωπα και τους κυβερνήτες τους ανάμεσα στα πλανητικά αξιώματα σε σαφή μορφή πινάκων.

Ουίλιαμ Λίλι

1602–1681 Λονδίνο

Άγγλος αστρολόγος, του οποίου η «Christian Astrology» του 1647 βαθμολόγησε τα ουσιώδη αξιώματα, δίνοντας στο πρόσωπο μία μονάδα έναντι πέντε για τον οίκο, μια ιεράρχηση που χρησιμοποιούν ακόμη οι παραδοσιακοί αστρολόγοι.

Φραντς Μπολ

1867–1924 Γερμανία

Κλασικός φιλόλογος που στη «Sphaera» (1903) εξέδωσε τον κατάλογο του Τεύκρου και ανίχνευσε πώς οι μορφές των δεκανών του πέρασαν μέσα από περσικούς και αραβικούς ενδιάμεσους κρίκους στον Αμπού Μασάρ και στους λατινικούς καταλόγους εικόνων.

Τι είναι ένα πρόσωπο

Στην ελληνιστική αστρολογία κάθε ζώδιο χωρίζεται σε τρία τμήματα των δέκα μοιρών, και κάθε τμήμα είναι ένα πρόσωπο. Τα τριάντα έξι πρόσωπα είναι οι παλαιοί αιγυπτιακοί δεκανοί μεταφερμένοι στη γεωμετρία του ζωδιακού: εκεί όπου οι δεκανοί ήταν ομάδες άστρων που ανέτελλαν στον ορίζοντα, τα πρόσωπα είναι ίσα τόξα της εκλειπτικής, το καθένα με έναν πλανητικό κυβερνήτη. Οι Έλληνες συγγραφείς χρησιμοποιούσαν τις λέξεις δεκανός, «αυτός των δέκα», και πρόσωπον, δηλαδή το πρόσωπο ή η μάσκα, περίπου εναλλακτικά· οι Λατίνοι συγγραφείς έγραφαν decanus και facies, οι Άραβες αστρολόγοι ουάτζχ, πληθυντικός ουουτζούχ, και τα σανσκριτικά δανείστηκαν την ελληνική λέξη ως ντρεκάνα. Οι όροι δηλώνουν το ίδιο πράγμα, μια φέτα δέκα μοιρών ενός ζωδίου που την κυβερνά ένας πλανήτης, και για έναν πλανήτη που βρίσκεται σε αυτή τη φέτα λέγεται ότι είναι στο πρόσωπό του. Το πρόσωπο είναι η μικρότερη από τις κλασικές υποδιαιρέσεις που χρησιμοποιούν ακόμη οι περισσότεροι αστρολόγοι, λεπτότερη από το ζώδιο και αδρότερη από τη μεμονωμένη μοίρα.

Από ομάδες άστρων σε τμήματα των δέκα μοιρών

Οι αιγυπτιακοί δεκανοί δεν ήταν καθόλου τμήματα της εκλειπτικής. Ήταν άστρα και αστερισμοί που επιλέχθηκαν επειδή ανέτελλαν σε χρήσιμα διαστήματα, και οι περισσότεροι βρίσκονταν σε μια ζώνη νότια της εκλειπτικής, όπου βρίσκονται και ο Σείριος και ο Ωρίωνας. Οι αποστάσεις τους ήταν άνισες, και οι κατάλογοι άλλαζαν με τους αιώνες καθώς το ημερολόγιο μετατοπιζόταν. Όταν ο βαβυλωνιακός ζωδιακός των δώδεκα ίσων ζωδίων έφτασε στην πτολεμαϊκή Αίγυπτο, τα δύο συστήματα ενώθηκαν με απόφαση και όχι με παρατήρηση. Κάθε ζώδιο χωρίστηκε στα τρία, και κάθε τρίτο πήρε έναν δεκανό. Ο κυκλικός ζωδιακός της Ντέντερα, σκαλισμένος γύρω στο 50 π.Χ., δείχνει το αποτέλεσμα ως εικόνα, με τα ζώδια στη μέση και τους δεκανούς στο χείλος. Στη γραπτή αστρολογία η συγχώνευση ήταν ζήτημα αριθμητικής: τριάντα έξι δεκανοί επί δέκα μοίρες γεμίζουν ακριβώς τις 360 μοίρες του κύκλου, όπως ακριβώς τριάντα έξι δεκαήμερες εβδομάδες είχαν γεμίσει 360 ημέρες του πολιτικού έτους. Τα άστρα πίσω από τα παλαιά ονόματα ξεχάστηκαν, και αυτό που απέμεινε ήταν μια διαίρεση του ζωδιακού που κουβαλούσε αιγυπτιακά ονόματα και αιγυπτιακό κύρος.

Η χαλδαϊκή σειρά

Το καθιερωμένο ελληνιστικό σχήμα δίνει στα πρόσωπα τους κυβερνήτες τους κατά τη χαλδαϊκή σειρά, την ακολουθία των επτά κλασικών πλανητών από τον βραδύτερο στον ταχύτερο, όπως τους έκριναν οι αρχαίοι αστρονόμοι: Κρόνος, Δίας, Άρης, Ήλιος, Αφροδίτη, Ερμής και Σελήνη. Η ακολουθία ξεκινά με τον Άρη στο πρώτο πρόσωπο του Κριού, επειδή ο Άρης κυβερνά το ζώδιο του Κριού, και έπειτα απλώς συνεχίζει προς τα κάτω και ξαναρχίζει από την αρχή. Ο Κριός έχει έτσι τον Άρη, τον Ήλιο και την Αφροδίτη· ο Ταύρος συνεχίζει με τον Ερμή, τη Σελήνη και τον Κρόνο· οι Δίδυμοι με τον Δία, τον Άρη και τον Ήλιο· και ούτω καθεξής σε όλο τον ζωδιακό. Δεν χρειάζεται καμία άλλη σκέψη για τον χαρακτήρα κάθε ζωδίου. Μόλις οριστεί το σημείο εκκίνησης, τα υπόλοιπα προκύπτουν μηχανικά, και αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους το σχήμα έμεινε τόσο σταθερό από γλώσσα σε γλώσσα και από αιώνα σε αιώνα. Είναι η διάταξη που βρίσκουμε στους Έλληνες και Λατίνους αστρολόγους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στα αραβικά εγχειρίδια του ένατου αιώνα, στη λατινική αστρολογία του Μεσαίωνα και στις αντιστοιχίες του ταρώ της Χρυσής Αυγής.

Ο πίνακας των τριάντα έξι προσώπων

Η πλήρης ακολουθία, αν τη διαβάσει κανείς οριζόντια σε κάθε γραμμή και έπειτα προς τα κάτω στο επόμενο ζώδιο, περνά πέντε φορές από τους επτά πλανήτες και ξεκινά έναν έκτο γύρο με το τελευταίο πρόσωπο.

Ζώδιο Πρώτο πρόσωπο (0–10°) Δεύτερο πρόσωπο (10–20°) Τρίτο πρόσωπο (20–30°)
Κριός Άρης Ήλιος Αφροδίτη
Ταύρος Ερμής Σελήνη Κρόνος
Δίδυμοι Δίας Άρης Ήλιος
Καρκίνος Αφροδίτη Ερμής Σελήνη
Λέων Κρόνος Δίας Άρης
Παρθένος Ήλιος Αφροδίτη Ερμής
Ζυγός Σελήνη Κρόνος Δίας
Σκορπιός Άρης Ήλιος Αφροδίτη
Τοξότης Ερμής Σελήνη Κρόνος
Αιγόκερως Δίας Άρης Ήλιος
Υδροχόος Αφροδίτη Ερμής Σελήνη
Ιχθύες Κρόνος Δίας Άρης

Διαβασμένος έτσι, ο πίνακας δείχνει επίσης ποιοι πλανήτες εκπροσωπούνται περισσότερο. Ο Άρης κυβερνά έξι πρόσωπα και κάθε άλλος πλανήτης πέντε, μια μικρή ασυμμετρία που προκύπτει κατευθείαν από την αριθμητική του τριάντα έξι διά επτά.

Γιατί ο Άρης εμφανίζεται δύο φορές

Τριάντα έξι πρόσωπα μοιρασμένα σε επτά πλανήτες αφήνουν ένα περίσσευμα: πέντε πλήρεις γύροι καλύπτουν τριάντα πέντε πρόσωπα, και το τριακοστό έκτο ανοίγει έναν έκτο. Αφού η ακολουθία ξεκίνησε με τον Άρη, το πρόσωπο που περισσεύει πηγαίνει επίσης στον Άρη, και πέφτει στο τρίτο πρόσωπο των Ιχθύων. Το επόμενο πρόσωπο στον κύκλο είναι το πρώτο πρόσωπο του Κριού, που ανήκει πάλι στον Άρη, οπότε το τέλος και η αρχή του ζωδιακού συναντιούνται σε δύο διαδοχικά πρόσωπα του Άρη. Οι αρχαίοι συγγραφείς δεν φαίνεται να ανησύχησαν γι' αυτό. Η σειρά πίσω από τα πρόσωπα είναι η ίδια φθίνουσα σειρά που, εφαρμοσμένη στις είκοσι τέσσερις ώρες της ημέρας, δίνει τα πλανητικά ονόματα των ημερών της εβδομάδας: δώστε την πρώτη ώρα μιας ημέρας στον Κρόνο, μετρήστε τους πλανήτες προς τα κάτω ώρα με την ώρα, και η πρώτη ώρα της επόμενης ημέρας πέφτει στον Ήλιο, της μεθεπόμενης στη Σελήνη, έπειτα στον Άρη, και ούτω καθεξής: η ημέρα του Κρόνου, του Ήλιου, της Σελήνης, έπειτα η ημέρα του Άρη, που στα γαλλικά λέγεται ακόμη mardi. Τα πρόσωπα και οι ημέρες της εβδομάδας είναι δύο εφαρμογές ενός κανόνα για τη διαδοχική κατανομή των πλανητών.

Ο Μανίλιος και το ζωδιακό σχήμα

Το πλανητικό σχήμα δεν ήταν το μόνο στην αρχαιότητα. Ο Ρωμαίος ποιητής Μανίλιος, που έγραψε τα «Astronomica» επί Αυγούστου και Τιβερίου, αποδίδει τους δεκανούς κάθε ζωδίου όχι σε πλανήτες αλλά σε ζώδια. Οι τρεις δεκανοί του Κριού πηγαίνουν στον Κριό, τον Ταύρο και τους Διδύμους· εκείνοι του Ταύρου στον Καρκίνο, τον Λέοντα και την Παρθένο· και η ακολουθία συνεχίζει σε όλο τον ζωδιακό, επιστρέφοντας στην αφετηρία της κάθε τέταρτο ζώδιο. Ο Μανίλιος παρουσιάζει τους δεκανούς ως πηγή κρυφών επιδράσεων που μπορούν να αλλάξουν τον χαρακτήρα ενός ζωδίου από το ένα δεκάμοιρο διάστημα στο επόμενο. Η εκδοχή του δεν καθιερώθηκε, δείχνει όμως ότι τον πρώτο αιώνα μ.Χ. οι δεκανοί ήταν ακόμη ένα πλαίσιο που οι διάφοροι συγγραφείς συμπλήρωναν με διαφορετικούς τρόπους, και ότι η πλανητική κυβέρνηση, που αργότερα θεωρήθηκε η καθιερωμένη, ήταν μία επιλογή ανάμεσα σε αρκετές.

Εικόνες που ανατέλλουν με τα πρόσωπα

Τα πρόσωπα δεν έχασαν τις εικόνες τους όταν έγιναν τμήματα των δέκα μοιρών. Ο Τεύκρος ο Βαβυλώνιος, αστρολόγος από την αιγυπτιακή οχυρωμένη πόλη της Βαβυλώνας, που συνήθως τοποθετείται χρονικά τον πρώτο αιώνα μ.Χ., συνέταξε έναν κατάλογο των αστερισμών που ανατέλλουν μαζί με κάθε δεκανό, ελληνικών, αιγυπτιακών και άλλων, και περιέγραψε τις μορφές που συνδέονται με τον καθένα. Ο Ηφαιστίων ο Θηβαίος, γύρω στο 415 μ.Χ., δίνει τα αιγυπτιακά ονόματα των δεκανών σε ελληνική γραφή για κάθε πρόσωπο. Ο Φιρμίκος Ματέρνος, στη «Mathesis» του τέταρτου αιώνα, αποκαλεί τους δεκανούς μεγάλους θεούς και απαριθμεί τα ονόματά τους, ενώ χρησιμοποιεί και τους πλανητικούς κυβερνήτες κατά τη χαλδαϊκή σειρά. Ο Γερμανός κλασικός φιλόλογος Φραντς Μπολ έδειξε στη «Sphaera» του 1903 ότι ο κατάλογος του Τεύκρου πέρασε μέσα από περσικούς και αραβικούς ενδιάμεσους κρίκους στους καταλόγους εικόνων του Αμπού Μασάρ και από εκεί στη λατινική Ευρώπη. Τα πρόσωπα ταξίδεψαν λοιπόν με δύο σκέλη: ένας πλανητικός κυβερνήτης που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε υπολογισμούς και μια μορφή που μπορούσε να ζωγραφιστεί ή να χαραχτεί.

Το πρόσωπο ανάμεσα στις άλλες υποδιαιρέσεις

Οι ελληνιστικοί αστρολόγοι χώριζαν το ζώδιο με διάφορους τρόπους ταυτόχρονα, και το πρόσωπο γίνεται ευκολότερα κατανοητό δίπλα στις υπόλοιπες υποδιαιρέσεις. Τα όρια χωρίζουν κάθε ζώδιο σε πέντε άνισα κομμάτια που κυβερνούν οι πέντε πλανήτες εκτός από τον Ήλιο και τη Σελήνη, και η εκδοχή που είναι γνωστή ως αιγυπτιακά όρια ήταν η πιο διαδεδομένη. Τα δωδεκατημόρια χωρίζουν κάθε ζώδιο σε δώδεκα μέρη των δυόμισι μοιρών, καθένα αποδοσμένο σε ένα ζώδιο, και ορισμένοι συγγραφείς πήγαν ακόμη πιο μακριά και έδωσαν σε κάθε μεμονωμένη μοίρα τον δικό της κυβερνήτη, τις μονομοιρίες. Από όλες αυτές, το πρόσωπο είναι η μόνη υποδιαίρεση με άμεσο αιγυπτιακό πρόγονο στον ουρανό, και η μόνη που κράτησε σε κάποια μορφή κάθε μεταγενέστερη παράδοση, ελληνική, ινδική, αραβική και λατινική. Είναι επίσης η πιο κανονική: ίσα τμήματα, σταθερή ακολουθία κυβερνητών και καμία εξαίρεση. Αυτή η κανονικότητα εξηγεί εν μέρει την επιβίωσή του, αφού το πρόσωπο μπορεί να το βρει όποιος ξέρει τη μοίρα ενός πλανήτη και τη σειρά των επτά.

Η ντρεκάνα στην Ινδία

Η ελληνική αστρολογία έφτασε στην Ινδία τους πρώτους αιώνες μ.Χ., και οι δεκανοί ήρθαν μαζί της. Η «Γιαβαναγιάτακα», μια σανσκριτική εκδοχή ενός ελληνικού αστρολογικού κειμένου, μεταφρασμένη από τον Γιαβανεσβάρα το 149/150 μ.Χ. και στιχουργημένη από τον Σφουτζιντβάτζα το 269/270, περιγράφει μια εικόνα για καθεμία από τις τριάντα έξι ντρεκάνες, και οι περιγραφές αυτές συγκαταλέγονται στους προγόνους του ινδικού συνόλου εικόνων που κατέγραψε αργότερα ο Αμπού Μασάρ. Η ινδική αστρολογία, ωστόσο, δεν κράτησε τη χαλδαϊκή σειρά για τους κυβερνήτες. Στο σχήμα που καθιερώθηκε, όπως το βρίσκουμε στη «Μπρίχατ Τζάτακα» του Βαραχαμιχίρα τον έκτο αιώνα, την πρώτη ντρεκάνα ενός ζωδίου την κυβερνά ο κύριος του ίδιου του ζωδίου, τη δεύτερη ο κύριος του πέμπτου ζωδίου από αυτό και την τρίτη ο κύριος του ένατου, ώστε και τα τρία πρόσωπα ενός ζωδίου να ανήκουν στο ίδιο στοιχείο. Στην Τζιότισα η ντρεκάνα είναι ένας από τους διαιρετικούς χάρτες, ο χάρτης της τρίτης αρμονικής που χρησιμοποιείται παράλληλα με τον κύριο γενέθλιο χάρτη, και παραμένει σε καθημερινή χρήση.

Τα πρόσωπα στην αραβική και τη λατινική αστρολογία

Οι Άραβες αστρολόγοι κληρονόμησαν και τις δύο παραδόσεις. Ο Αμπού Μασάρ, που έγραψε τη «Μεγάλη Εισαγωγή» του στη Βαγδάτη τον ένατο αιώνα, παρουσιάζει τα πρόσωπα με τους κυβερνήτες τους κατά τη χαλδαϊκή σειρά και τρία σύνολα εικόνων για το καθένα, το περσικό, το ινδικό και το ελληνικό. Ο αλ-Μπιρουνί, στο «Βιβλίο της διδασκαλίας στα στοιχεία της τέχνης της αστρολογίας» του 1029, κατατάσσει τα πρόσωπα σε πίνακα ανάμεσα στα αξιώματα των πλανητών, με τους χαλδαϊκούς κυβερνήτες. Μέσα από λατινικές μεταφράσεις του δωδέκατου αιώνα, ανάμεσα σε άλλους του Ιωάννη της Σεβίλλης και του Ερμάννου της Καρινθίας, τα πρόσωπα μπήκαν στην ευρωπαϊκή αστρολογία ως μέρος του καθιερωμένου εξοπλισμού της. Ο Πτολεμαίος, η πιο επιδραστική αρχαία αυθεντία αυτής της παράδοσης, δεν δίνει στα πρόσωπα των δεκανών κανέναν ρόλο στην «Τετράβιβλο», όμως τα αραβικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούσε στην πράξη η μεσαιωνική Ευρώπη τα κράτησαν. Οι εικόνες ακολούθησαν τον δικό τους δρόμο προς τη μαγεία των φυλαχτών, όπου το Picatrix τις χρησιμοποίησε ως συνταγές· οι κυβερνήτες έμειναν στην τεχνική αστρολογία ως ένα δευτερεύον αξίωμα.

Το ασθενέστερο από τα πέντε αξιώματα

Στη μεσαιωνική αστρολογία και στην αστρολογία των πρώιμων νεότερων χρόνων η δύναμη ενός πλανήτη κρινόταν εν μέρει από τα ουσιώδη αξιώματά του, τις θέσεις του ζωδιακού όπου είχε κάποιο είδος κυριαρχίας. Αναγνωρίζονταν πέντε: οίκος, ύψωμα, τριπλότητα, όρια και πρόσωπο. Οι συγγραφείς τα ιεραρχούσαν με αυτή τη σειρά, και ο Ουίλιαμ Λίλι, στην «Christian Astrology» του 1647, τους έδωσε αριθμητική αξία: πέντε για τον οίκο, τέσσερα για το ύψωμα, τρία για την τριπλότητα, δύο για τα όρια και ένα για το πρόσωπο. Ένας πλανήτης στο δικό του πρόσωπο είχε επομένως το μικρότερο δυνατό μερίδιο αξιώματος, αρκετό για να μη θεωρείται περιπλανώμενος, δηλαδή χωρίς κανένα απολύτως αξίωμα, και ελάχιστα περισσότερο. Οι αστρολόγοι αυτής της παράδοσης χρησιμοποιούσαν το πρόσωπο κυρίως για να κρίνουν ανάμεσα σε ισοδύναμες περιπτώσεις και για να περιγράψουν τις μικρότερες συνθήκες ενός πλανήτη, και ορισμένοι, ακολουθώντας τους αραβικούς καταλόγους εικόνων, χρησιμοποιούσαν την εικόνα του προσώπου που ανατέλλει για να περιγράψουν την εμφάνιση ενός ανθρώπου ή τον χαρακτήρα μιας υπόθεσης.

Δύο σχήματα σε σύγχρονη χρήση

Δύο συστήματα κυβέρνησης επιβιώνουν στη σύγχρονη αστρολογία. Οι παραδοσιακοί αστρολόγοι, καθώς και η αναβίωση των ελληνιστικών και μεσαιωνικών μεθόδων από τη δεκαετία του 1980 και μετά, κρατούν τα χαλδαϊκά πρόσωπα. Μεγάλο μέρος της δημοφιλούς δυτικής αστρολογίας χρησιμοποιεί αντίθετα το σχήμα των τριπλοτήτων, γνωστό από την Ινδία, που διαδόθηκε ευρέως τον εικοστό αιώνα: τον πρώτο δεκανό ενός ζωδίου τον κυβερνά ο κυβερνήτης του ίδιου του ζωδίου, τον δεύτερο και τον τρίτο οι κυβερνήτες των δύο επόμενων ζωδίων του ίδιου στοιχείου. Σε αυτό το σύστημα οι δεκανοί του Κριού πηγαίνουν στον Άρη, τον Ήλιο και τον Δία, και οι συγγραφείς των ηλιακών ζωδίων τους χρησιμοποιούν για να χωρίσουν τις ημερομηνίες γέννησης κάθε ζωδίου σε τρεις ομάδες. Η Χρυσή Αυγή επέλεξε τα χαλδαϊκά πρόσωπα για το ταρώ της, ξεκινώντας όχι από τον Κριό αλλά από το πρώτο πρόσωπο του Λέοντα, που το κυβερνά ο Κρόνος, και αποδίδοντας με τη σειρά τις αριθμητικές κάρτες από το Δύο ως το Δέκα. Οι αντιστοιχίες της με το ταρώ εξετάζονται σε ξεχωριστή σελίδα· τα ίδια τα πρόσωπα είναι το κοινό έδαφος κάτω από καθένα από αυτά τα συστήματα.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι ένα πρόσωπο στην αστρολογία;

Ένα πρόσωπο είναι ένα από τα τρία τμήματα των δέκα μοιρών στα οποία χωρίζεται κάθε ζώδιο, οπότε ο ζωδιακός έχει τριάντα έξι. Κάθε πρόσωπο έχει έναν πλανητικό κυβερνήτη. Τα πρόσωπα είναι οι αιγυπτιακοί δεκανοί προσαρμοσμένοι στον ελληνιστικό ζωδιακό, και οι λέξεις πρόσωπο και δεκανός χρησιμοποιούνται για το ίδιο πράγμα.

Είναι οι δεκανοί και τα πρόσωπα το ίδιο πράγμα;

Στην αστρολογία, ναι. Οι αιγυπτιακοί δεκανοί ήταν άστρα που ανέτελλαν στον ορίζοντα, όμως οι ελληνιστικοί αστρολόγοι τους μετέτρεψαν σε τμήματα δέκα μοιρών του ζωδιακού, και οι Έλληνες συγγραφείς ονόμαζαν αυτά τα τμήματα και δεκανούς και πρόσωπα. Ορισμένοι σύγχρονοι συγγραφείς κρατούν τη λέξη δεκανός για το σχήμα των τριπλοτήτων και τη λέξη πρόσωπο για το χαλδαϊκό σχήμα, ιστορικά όμως οι όροι επικαλύπτονται.

Πώς αποδίδονται οι πλανητικοί κυβερνήτες των προσώπων;

Στο κλασικό σχήμα, κατά τη χαλδαϊκή σειρά των πλανητών από τον βραδύτερο στον ταχύτερο: Κρόνος, Δίας, Άρης, Ήλιος, Αφροδίτη, Ερμής, Σελήνη. Η ακολουθία ξεκινά με τον Άρη στο πρώτο πρόσωπο του Κριού και συνεχίζει χωρίς διακοπή, οπότε ο Κριός έχει τον Άρη, τον Ήλιο και την Αφροδίτη, ο Ταύρος τον Ερμή, τη Σελήνη και τον Κρόνο, και ούτω καθεξής ως τους Ιχθύες, που τα πρόσωπά τους είναι ο Κρόνος, ο Δίας και ο Άρης.

Γιατί ο Άρης κυβερνά δύο συνεχόμενα πρόσωπα;

Τριάντα έξι πρόσωπα μοιρασμένα σε επτά πλανήτες δίνουν πέντε πλήρεις γύρους και ένα πρόσωπο που περισσεύει. Αυτό το επιπλέον πρόσωπο, το τρίτο των Ιχθύων, πηγαίνει στον Άρη επειδή η ακολουθία ξεκίνησε με τον Άρη, και το πρώτο πρόσωπο του Κριού ανήκει επίσης στον Άρη. Έτσι ο Άρης κυβερνά έξι πρόσωπα και κάθε άλλος πλανήτης πέντε.

Τι είναι το σχήμα των δεκανών κατά τριπλότητα;

Μια εναλλακτική λύση στην οποία τους τρεις δεκανούς ενός ζωδίου κυβερνούν οι κυβερνήτες των τριών ζωδίων του ίδιου στοιχείου, ξεκινώντας από το ίδιο το ζώδιο. Τον πρώτο δεκανό του Κριού τον κυβερνά ο Άρης, τον δεύτερο ο Ήλιος ως κυβερνήτης του Λέοντα, τον τρίτο ο Δίας ως κυβερνήτης του Τοξότη. Είναι το καθιερωμένο ινδικό σχήμα της ντρεκάνας και αυτό που χρησιμοποιεί το μεγαλύτερο μέρος της σύγχρονης αστρολογίας των ηλιακών ζωδίων.

Πόσο σημαντικό αξίωμα είναι το πρόσωπο;

Είναι το ασθενέστερο από τα πέντε κλασικά ουσιώδη αξιώματα. Στη βαθμολόγηση του Ουίλιαμ Λίλι το 1647, ένας πλανήτης στο δικό του πρόσωπο παίρνει μία μονάδα, έναντι δύο για τα όρια, τριών για την τριπλότητα, τεσσάρων για το ύψωμα και πέντε για τον οίκο. Οι παραδοσιακοί αστρολόγοι το χρησιμοποιούν για να δείξουν ότι ένας πλανήτης δεν στερείται εντελώς κύρους, και όχι ως ένδειξη πραγματικής δύναμης.

Χρησιμοποιούσε ο Πτολεμαίος τους δεκανούς;

Όχι τα πρόσωπα των δεκανών. Η «Τετράβιβλος», το πιο επιδραστικό αστρολογικό βιβλίο της αρχαιότητας, χτίζει το σύστημά της πάνω στα ζώδια, τα όρια, τις τριπλότητες και τις όψεις και δεν δίνει στους δεκανούς καμία θέση. Επιβίωσαν μέσα από άλλους Έλληνες και Λατίνους συγγραφείς, όπως ο Τεύκρος, ο Ηφαιστίων και ο Φιρμίκος Ματέρνος, και μέσα από τα αραβικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούσε η μεσαιωνική Ευρώπη.

Τι είναι η ντρεκάνα;

Το σανσκριτικό όνομα του δεκανού, δάνειο από τα ελληνικά. Η ινδική αστρολογία παρέλαβε τους δεκανούς μαζί με την ελληνική αστρολογία τους πρώτους αιώνες μ.Χ., και η «Γιαβαναγιάτακα» δίνει μια εικόνα για καθεμία από τις τριάντα έξι ντρεκάνες. Στην Τζιότισα η ντρεκάνα είναι επίσης ένας διαιρετικός χάρτης, που κατασκευάζεται χωρίζοντας κάθε ζώδιο στα τρία, και οι κυβερνήτες της ακολουθούν την αρχή της τριπλότητας.

Από πού προέρχονται οι εικόνες των δεκανών;

Εν μέρει από την Αίγυπτο και εν μέρει από τους ελληνικούς αστερισμούς που ανατέλλουν μαζί με κάθε δεκανό, τους οποίους κατέγραψε ο Τεύκρος ο Βαβυλώνιος. Ο Αμπού Μασάρ κατέγραψε αργότερα τρία σύνολα εικόνων για κάθε πρόσωπο, το περσικό, το ινδικό και το ελληνικό, και το Picatrix και ο Αγρίππας τα μετέφεραν στην ευρωπαϊκή μαγεία. Ο Φραντς Μπολ ανίχνευσε μεγάλο μέρος αυτής της μετάδοσης το 1903.

Σε ποιον δεκανό του ζωδίου μου έχω γεννηθεί;

Εξαρτάται από τη μοίρα του Ήλιου, ή όποιου πλανήτη εξετάζετε, μέσα στο ζώδιό του: 0–10° είναι ο πρώτος δεκανός, 10–20° ο δεύτερος και 20–30° ο τρίτος. Οι ημερολογιακές ημερομηνίες είναι μόνο προσέγγιση, επειδή η είσοδος του Ήλιου σε κάθε ζώδιο μετατοπίζεται ελαφρά από χρονιά σε χρονιά. Οι παραδοσιακοί και οι σύγχρονοι αστρολόγοι θα δώσουν έπειτα διαφορετικούς κυβερνήτες για τον ίδιο δεκανό, ανάλογα με το σχήμα που ακολουθούν.

Τελευταίες Αναρτήσεις

Ανακαλύψτε την αρχαία σοφία των καρτών ταρώ και ξεκλειδώστε τα μυστήρια του πνευματικού σας ταξιδιού. Το ιστολόγιό μας είναι η πύλη σας για την κατανόηση του πλούσιου συμβολισμού, των νοημάτων και των πρακτικών εφαρμογών της ανάγνωσης ταρώ.