Mga Greenstone at Mineral na may Tanso

Ang nagbubuklod sa pamilyang ito

Ang limang batong ito ay hindi magkakamag-anak sa kimika. Ang jade ay maaaring jadeite, na isang pyroxene, o nephrite, na isang amphibole. Ang turquoise at apatite ay mga phosphate. Ang chrysocolla ay isang hydrated copper silicate. Ang larimar ay isang asul na uri ng pectolite, na isang calcium sodium silicate.

Ang nag-uugnay sa kanila ay ang magkakaparehong saklaw ng kulay asul-berde, karaniwang dahil sa copper, at ang iisang kasaysayan ng pagiging pinakamataas na pinahahalagahang materyal sa mga kulturang nagkaroon ng akses sa mga ito.

Dalawa sa kanila ay kilala sa pagiging matibay kaysa sa pagiging matigas. Ang nephrite jade partikular ay isang siksik na buhol-buhol ng mga hibla, na dahilan kung bakit napakahirap nitong mabasag; mas matibay pa ito kaysa sa bakal sa ilang aspeto, at iyon ang dahilan kung bakit ito ginagawang palakol at adze bago pa man ito ginawang mga palamuti. Ang katigasan nito ay nasa 6 lamang, kaya maaari itong magasgasan, ngunit hindi ito nababasag nang pira-piraso.

Sa kabilang banda, ang turquoise ay porous, na siyang pinakamahalagang katotohanan tungkol sa pagmamay-ari nito.

Kung paano ito nabubuo

Ang jadeite ay bihira at nabubuo lamang sa mataas na presyon at mababang temperatura, sa mga subduction zone. Ang dalawang mahalagang sinaunang pinagmumulan nito ay ang Myanmar, na nagsustos sa Tsina mula noong ika-labingwalong siglo, at ang lambak ng Motagua sa Guatemala, na nagbigay naman sa mga Olmec at Maya. Ang nephrite ay mas malawak at ito ang jade ng mismong sinaunang Tsina, mula sa Khotan sa Tarim basin.

Ang turquoise ay nabubuo sa mga tigang na rehiyon kung saan ang groundwater na may dalang copper ay sumasala sa aluminous na bato. Minina ito ng Ehipto sa Sinai bago pa ang 3000 BCE, minina ng Persia ang Nishapur sa loob ng libo-libong taon, at ang American Southwest, lalo na ang Cerrillos sa New Mexico, ay minimina na sa loob ng halos dalawang libong taon.

Ang chrysocolla ay nabubuo sa oxidised zone ng mga deposito ng copper kasama ng malachite at azurite.

Ang larimar ang naiiba sa pamilya: isang iisang deposito sa Dominican Republic, dinala lamang sa merkado noong 1974, na walang anumang tradisyonal na kasaysayan.

Ang mga bato sa pamilyang ito

• Turquoise (CuAl₆(PO₄)₄(OH)₈, Mohs 5.5). Minina sa Sinai bago pa ang 3000 BCE at sa American Southwest sa loob ng dalawang libong taon. Porous, madaling mawalan ng kulay dahil sa mga langis, at isa sa mga pinakamadalas na pinepekeng bato sa merkado.
• Apatite (Ca₅(PO₄)₃(F,Cl,OH), Mohs 5). Ang mineral na bumubuo sa iyong sariling mga ngipin at buto, na siyang mas magandang katotohanan kaysa sa karamihan ng modernong kasaysayan nito. Malambot, at madaling mapagkamalan na iba at mas magandang bato.
• Jade (jadeite o nephrite, Mohs 6.5). Dalawang magkaibang mineral sa iisang pangalan, at ang batong may pinakamabigat na kahalagahang kultural sa mundo. Nakita ni Confucius ang limang birtud dito; pinahalagahan ito ng Mesoamerica nang higit sa ginto.
• Chrysocolla (hydrated copper silicate, Mohs 3). Blue-green copper silicate, kadalasang pina-stabilise sa quartz upang madaling mahubog. Pinangalanan ni Theophrastus dahil sa paggamit nito bilang gold solder, na siyang kahulugan ng salita.
• Larimar (blue pectolite, Mohs 6). Natatagpuan sa isang maliit na lugar sa Dominican Republic at wala nang iba pa, dinala sa merkado noong 1974. Ang kasaysayan nito ay limampung taong gulang pa lamang at malinaw na sinasabi.

Mga trade name at kamukha

Ang pamilyang ito ang may pinakamalalang problema sa pagpapangalan sa katalogo.

Una ay ang jade. Parehong tunay na jade ang jadeite at nephrite. Ang serpentine, aventurine, dyed quartzite, prehnite at salamin ay ibinebenta lahat sa ilalim ng mga pangalang malapit sa jade, kung saan ang new jade para sa serpentine ang pinakakaraniwan. Ang jadeite ay may gradong A, B at C: ang A ay walang treatment, ang B ay na-bleach at pinahiran ng polymer resin, na maaaring manilaw at masira sa paglipas ng mga taon. Ang C ay kinulayan. Ang materyal na B at C ay nagkakahalaga ng maliit na porsyento lamang ng A at maaaring masira paglipas ng mga taon.

Mas malala ang turquoise. Ang malaking bahagi ng ibinebenta ay kinulayang howlite o magnesite, pinulbos na ibinalik sa anyo sa pamamagitan ng resin, o plastik. Kahit ang tunay na turquoise ay karaniwang na-stabilise, ibig sabihin ay pinuno ng resin upang maging madaling hubugin ang malambot na materyal, na isang tapat at normal na proseso kung ipinapaalam sa mamimili.

Ang chrysocolla ay madalas na ibinebenta sa silicified na anyo, ang chrysocolla sa chalcedony, na tunay at mas matibay kaysa sa purong chrysocolla na may katigasan na 3.

Ang larimar ay pinepeke gamit ang kinulayang howlite at resin.

Pag-aalaga na umaayon sa istraktura

Ang pagiging malambot at porous ang nagdidikta sa pag-aalaga rito.

Sinisipsip ng turquoise ang lahat: langis mula sa balat, hand cream, pabango, sunscreen, sabon. Ang lahat ng ito ay nagbabago ng kulay nito patungo sa pagiging berde at maaaring magmantsa nang permanente. Ang pagbabagong ito ay binabasa sa mga lumang tradisyon bilang pag-alala ng bato sa buhay ng nagsusuot, na isang magandang paglalarawan ng isang kemikal na reaksyon. Kung nais mong panatilihin itong asul, isalin ito pagkatapos maglagay ng kosmetiko at tanggalin bago maghugas.

Ang jade ay nananatiling maganda kahit araw-araw na sinusuot dahil sa katibayan nito, at pinapaboran talaga sa kaugaliang Tsino ang madalas na paghawak dito, dahil ang mga langis ng balat ay bumubuo ng patina sa paglipas ng mga taon. Dapat pa rin itong ilayo sa matinding init, na maaaring makasira sa mga na-treat na materyal at makabawas sa kinang nito.

Ang chrysocolla at larimar ay malambot at dapat tratuhin bilang mga bato para lamang sa kuwintas.

Wala sa mga miyembro ng copper ang dapat gamitin para sa mga direct-contact na gem water.