Selenit

Czym jest w rzeczywistości

Gips, dwuwodny siarczan wapnia, CaSO4 2H2O, układ jednoskośny, twardość 2 w skali Mohsa, z doskonałą łupliwością w jednym kierunku i dwoma innymi kierunkami łupliwości lub oddzielności.

Twardość 2 oznacza, że ludzki paznokieć zostawia na nim trwały ślad. To nie przenośnia: dociśnięcie paznokcia do selenitowej pałeczki tworzy wyraźną rysę.

Gips wiąże cząsteczki wody w swojej sieci krystalicznej i wykazuje zauważalną rozpuszczalność. Polerowany okaz poddawany częstemu myciu zmatowieje, zaokrągli krawędzie i ulegnie zniszczeniu, a zanurzenie w wodzie doprowadzi do szybkiej degradacji.

Na rynku spotyka się trzy zasadnicze odmiany. Właściwy selenit to przezroczyste kryształy tabliczkowe. Gips włóknisty (szpat satynowy) ma budowę pasemkową o jedwabistym połysku i efekcie kociego oka; niemal wszystkie sprzedawane wieże i różdżki to w rzeczywistości gips włóknisty. Róża pustyni to z kolei skupienia rozetowe krystalizujące w osadach piaszczystych.

Jaskinia Naica w Meksyku kryje kryształy selenitu o długości dochodzącej do jedenastu metrów. To największe naturalne kryształy odkryte na Ziemi, narastające przez setki tysięcy lat w wodzie nasyconej minerałami przy stałej temperaturze.

Pochodzenie i występowanie

Maroko dostarcza większość gipsu włóknistego sprzedawanego na świecie. Meksyk, Stany Zjednoczone, Madagaskar i Australia również wydobywają gips w formach dekoracyjnych i kolekcjonerskich.

Kopalnia Naica w stanie Chihuahua w Meksyku mieści odkrytą w 2000 roku Kryształową Jaskinię, której olbrzymie belki selenitowe należą do najbardziej spektakularnych zjawisk geologicznych. Jaskinia jest ekstremalnie gorąca i wilgotna, a obecnie w znacznej mierze ponownie zalana wodą.

Gips tworzy się podczas parowania wód morskich lub słonych jezior, tworząc pokłady o miąższości setek metrów. Ogromne złoża gipsu w basenie Morza Śródziemnego powstały około sześciu milionów lat temu podczas kryzysu messyńskiego, gdy morze niemal całkowicie wyschło.

Gips wydobywa się również na skalę przemysłową: płyty gipsowo-kartonowe, gips sztukatorski oraz regulatory wiązania cementu powstają właśnie z tego minerału.

Tradycje i prawda historyczna

Selenit ma bogatą historię użytkową, lecz wiązała się ona z architekturą, a nie z magią. Cienkie płyty przezroczystego gipsu służyły jako przeszklenia okienne w średniowiecznych kościołach i rzymskich willach, zanim powszechne stało się tanie szkło; z tego powodu materiał nazywano lapis specularis (kamień zwierciadlany). Światło przenikające przez selenit ma więc autentyczny, wielowiekowy związek z wnętrzami świątyń.

Nazwa wywodzi się od Selene, greckiej bogini Księżyca, nadana ze względu na perłowy blask kamienia w XVIII wieku, a nie w starożytności.

Współczesny nurt ezoteryczny przypisuje selenitowi dwie funkcje: podstawki oczyszczającej inne kamienie oraz nośnika jasności umysłu. Obie te koncepcje ukształtowały się dopiero pod koniec XX wieku.

Przekonanie o właściwościach oczyszczających warto traktować z rezerwą, ponieważ stoi za najpowszechniejszym błędem: ludzie myją w wodzie kamień, który ma rzekomo oczyszczać inne minerały.

Zasady obchodzenia się z kamieniem

Najbardziej naturalnym sposobem korzystania z selenitu jest traktowanie go jako obiektu załamującego światło. Płytka umieszczona przy lampie lub oknie rozprasza promienie ze szlachetną miękkością, której nie dorównuje większość minerałów, nawiązując do dawnych tradycji witrażowych.

Używanie go jako tacki na inne minerały nie szkodzi kamieniom i przynosi realną korzyść: zachęca do regularnego przeglądania swojej kolekcji, co stanowi sedno większości rytuałów pielęgnacyjnych.

Reguły dbałości są bezwzględne. Nie myj go w wodzie. Nie namaczaj. Nie kładź na wilgotnych parapetach ani w łazienkach. Kurz usuwaj wyłącznie na sucho za pomocą miękkiego pędzelka lub ściereczki.

Nie nadaje się do noszenia w kieszeni: przy twardości 2 ulega natychmiastowemu zarysowaniu od kluczy czy monet, a pot z dłoni odbiera mu przejrzystość.

Jeśli potrzebujesz kamienia jasności, który można bez obaw myć wodą, sięgnij po kwarc bezbarwny.

Świadomy zakup

Selenit jest minerałem niedrogim i rzadko fałszowanym z premedytacją, lecz warto orientować się w nazewnictwie i jakości.

Prawie wszystko sprzedawane jako różdżki, wieże czy płytki selenitowe to w istocie gips włóknisty. Jest to utrwalona norma handlowa i nie kryje zamiaru oszustwa, choć rzetelny sprzedawca powinien potrafić wytłumaczyć tę różnicę.

Spotyka się selenit barwiony, zazwyczaj na pastelowe kolory; barwniki wnikają gładko w jego miękką i porowatą strukturę.

Czasem trafiają się odlewy z żywicy lub tworzywa sztucznego; próba zarysowania paznokciem natychmiast demaskuje imitację.

Prawdziwym problemem przy zakupie jest stan fizyczny okazu. Selenit łatwo niszczy się w transporcie i egzemplarze często docierają ze szczerbami na krawędziach, rysami i zmatowioną powierzchnią.