काळा ओनिक्स

हे नक्की काय आहे

कॅल्सेडोनी, सिलिकॉन डायऑक्साइड, कठीणपणा ७, कोणतीही झीज नाही. खऱ्या अर्थाने ओनिक्स हा असा अगेट आहे ज्याचे पट्टे वक्र किंवा गोलाकार नसून सरळ आणि समांतर असतात.

ही रचना केवळ सुंदर दिसण्यासाठी नसून ती एक तांत्रिक गरज आहे. कॅमिओ कोरताना, एका रंगाच्या थराखाली दुसऱ्या रंगाचा थर असणे आवश्यक असते आणि संपूर्ण दगडाची जाडी एकसमान असावी लागते. यामुळे वरचा थर कोरल्यानंतर एक स्पष्ट आणि विरोधी पार्श्वभूमी दिसून येते. वक्र पट्ट्यांमुळे हे करणे अशक्य होते.

सार्डोनिक्सची रचनादेखील अशीच असते, पण त्यात काळ्या किंवा राखाडी रंगाऐवजी तपकिरी-लाल सार्डचे थर असतात. प्राचीन काळात कॅमिओ बनवण्यासाठी याच दगडाचा वापर केला जात असे.

आज मिळणारा पूर्ण काळा ओनिक्स हा सहसा राखाडी पट्टे असलेला कॅल्सेडोनी असतो, ज्याच्या छिद्रांमध्ये कार्बन साठवून त्याला एकसमान काळा रंग दिला जातो. या प्रक्रियेत साखरेचे द्रावण आणि सल्फ्युरिक अॅसिडचा वापर केला जातो, आणि रोमन ग्रंथांमध्ये याचा उल्लेख आढळतो.

हा कोठून येतो

ब्राझील, उरुग्वे, भारत आणि मादागास्कर यांसारख्या देशांमधून व्यावसायिक ओनिक्ससाठी लागणारा कच्चा माल मिळतो. कॅल्सेडोनीच्या व्यापारासाठी वापरला जाणारा अगेटही येथूनच येतो.

ऐतिहासिक दृष्ट्या हा दगड प्रामुख्याने भूमध्य समुद्राच्या आसपासच्या भागात आणि नंतर जर्मनीतील इडर-ओबेरस्टाइन येथे सापडत असे. आज वापरल्या जाणाऱ्या डाय करण्याच्या औद्योगिक पद्धती एकोणिसाव्या शतकात तिथेच विकसित झाल्या.

या दगडाच्या नावाबाबत नेहमीच गोंधळ उडतो जो दूर करणे गरजेचे आहे. ओनिक्स मार्बल, ज्याला कधीकधी मेक्सिकन ओनिक्स किंवा इजिप्शियन अलाबस्टर म्हटले जाते, तो कॅल्साइट किंवा अरागोनाइटचा पट्टेदार प्रकार असतो. त्याचा वापर फुलदाण्या, दिवे आणि बाथरूम फिटिंग्जसाठी केला जातो. हा दगड पूर्णपणे वेगळा असून त्याचा कठीणपणा केवळ ३ असतो आणि तो अॅसिडमध्ये विरघळतो. जर एखादा मोठा ओनिक्सचा बाऊल स्वस्तात मिळत असेल, तर तो कॅल्सेडोनी नसून कॅल्साइट असण्याची शक्यता जास्त असते.

परंपरा काय सांगते

कॅमिओ बनवण्याची परंपरा ही खूप महत्त्वाची मानली जाते. ग्रीक आणि रोमन शिल्पकारांनी सार्डोनिक्स आणि ओनिक्स दगडावर व्यक्तींची चित्रे आणि पौराणिक प्रसंग कोरले, ज्यांची गणना प्राचीन जगातील सर्वोत्तम सूक्ष्म शिल्पांमध्ये केली जाते. व्हिएन्नामधील 'जेम्मा ऑगस्टिया' हे त्याचे एक उत्तम उदाहरण आहे. कॅमिओ हा त्या काळात निष्ठा आणि प्रतिष्ठेचे प्रतीक मानला जात असे, आणि तो कोरण्याच्या पद्धतीमुळे या दगडाची निवड केली जात होती.

प्राचीन रत्नशास्त्रामध्ये काळ्या ओनिक्सकडे बघण्याचा दृष्टिकोन आजच्या तुलनेत अधिक साशंक होता. अनेक जुने आणि मध्ययुगीन ग्रंथ या दगडाचा संबंध मतभेद, वाईट स्वप्ने आणि दुःखाशी जोडतात. प्लिनी याच्या मते, हा दगड भांडणे वाढवतो असा समज होता. युरोपच्या काही भागांमध्ये आधुनिक काळापर्यंत ही नकारात्मक विचारसरणी टिकून होती.

संरक्षण देणारा आणि जमिनीवर पाय घट्ट रोवून उभे राहायला मदत करणारा दगड म्हणून याची ओळख विसाव्या शतकात प्रामुख्याने निर्माण झाली. काळ्या किरणांना निवारा आणि सीमेचे प्रतीक मानण्याच्या आधुनिक विचारसरणीचा हा एक भाग होता.

व्हिक्टोरियन काळात शोकासाठी वापरल्या जाणाऱ्या दागिन्यांमध्ये काळ्या ओनिक्सचा जेट दगडासोबत वापर केला जात असे. दुःख आणि औपचारिकतेशी असलेला हा संबंध, या दगडाबद्दलच्या जुन्या आणि नव्या विचारसरणीला जोडणारा सर्वात भक्कम धागा आहे.

याचा वापर कसा केला जातो

हा एक अत्यंत उपयुक्त दगड आहे: याचा कठीणपणा ७ आहे, यात कोणतीही झीज होत नाही, हा स्वस्त असतो आणि तो केवळ शोभेचा न वाटता अधिक अर्थपूर्ण वाटतो, ज्यामुळे तो त्याच्या कामाला साजेसा ठरतो.

आधुनिक पद्धतीत याचा वापर सीमा निश्चित करण्यासाठी आणि कोणत्याही गोष्टीच्या शेवटासाठी केला जातो. शोकाची भावना जोडलेली असल्याने या दगडाला एक खास आणि प्रामाणिक स्थान मिळते, जे इतर अनेक काळ्या दगडांना मिळत नाही. ज्या व्यक्तीने एखाद्या जवळच्या व्यक्तीला किंवा गोष्टीला गमावले आहे, अशा व्यक्तीला देण्यासाठी ही एक अतिशय योग्य वस्तू आहे.

कॅमिओ बनवण्याची परंपरा आजही जिवंत आहे आणि स्वतःसाठी एखादी आकृती कोरून घेणे हा एक खऱ्या अर्थाने पारंपरिक वापर आहे, जरी चांगले कोरीव काम महाग असले तरी.

ओनिक्सवर अतिशय उत्कृष्ट पॉलिश होते आणि त्यावर बोटांचे ठसे लगेच उमटतात. जर तुम्हाला तुमच्या डेस्कवर एखादी स्वच्छ दिसणारी वस्तू हवी असेल, तर ही गोष्ट लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

प्रामाणिकपणे खरेदी करणे

पूर्ण काळ्या रंगाचा ओनिक्स हा डाय केलेला असतो असे गृहीत धरा. हे अगदी सामान्य आहे, ही पद्धत प्राचीन आहे, हा रंग टिकून राहतो आणि चांगले व्यापारी ही गोष्ट लपवून ठेवत नाहीत. नैसर्गिकरित्या पूर्ण काळा कॅल्सेडोनी अस्तित्वात आहे, पण तो दुर्मिळ असतो.

हा डाय कायमस्वरूपी असतो आणि अॅसिटोनने तो निघत नाही, कारण हा रंग केवळ वरच्या पृष्ठभागावर दिलेला नसून दगडाच्या छिद्रांमध्ये कार्बन साठवून तयार केलेला असतो.

हिरवा, निळा आणि लाल ओनिक्सदेखील डाय केलेला असतो. इतक्या गडद रंगाचे नैसर्गिक पट्टेदार कॅल्सेडोनी अस्तित्वात नसतात.

स्वस्त दागिन्यांमध्ये काळी काच आणि काळे प्लास्टिक ओनिक्स म्हणून विकले जाते. तापमानाच्या चाचणीद्वारे काच आणि कॅल्सेडोनीमधील फरक ओळखता येतो, तर प्लास्टिक त्याच्या वजनामुळे या दोन्हीपेक्षा वेगळे असल्याचे लगेच समजते.

ओनिक्स मार्बल, जो मऊ पट्टेदार कॅल्साइट असतो, तो अनेकदा ओनिक्स म्हणून विकला जातो. पण हा पूर्णपणे वेगळा दगड आहे: त्यावर स्टीलच्या ब्लेडने ओरखडे पडू शकतात आणि व्हिनेगर टाकल्यास तो फसफसतो.