Diament

Czym jest w rzeczywistości

Węgiel, układ regularny, twardość 10 w skali Mohsa i doskonała łupliwość w czterech kierunkach.

Twardość ta nie jest zaledwie o stopień wyższa od twardości 9 korundu. Skala Mohsa ma charakter porządkowy, a nie liniowy: diament jest wielokrotnie twardszy od korundu, który z kolei znacznie przewyższa kwarc.

Twardość oznacza odporność na zarysowania, lecz nie chroni przed pęknięciem. Cztery kierunki łupliwości diamentu były dokładnie tym, co szlifierze wykorzystywali przed erą piłowania laserowego; uderzenie w rondystę pod niewłaściwym kątem może spowodować wyszczerbienie lub rozłupanie kamienia.

Diament charakteryzuje się najwyższym przewodnictwem cieplnym spośród materiałów stałych, co stanowi podstawę działania kieszonkowych próbników elektronicznych.

Barwa wynika z domieszek pierwiastków i defektów sieci krystalicznej: azot nadaje odcienie żółte, bor niebieskie, a deformacja plastyczna tworzy róże i czerwienie. Diament bezbarwny to węgiel niemal całkowicie pozbawiony zanieczyszczeń.

Nazwa wywodzi się z greckiego adamas, oznaczającego niezwyciężony, będącego również źródłem przymiotnika adamantytyczny.

Skąd pochodzi

Diamenty krystalizują na głębokości od około stu pięćdziesięciu do dwustu kilometrów w płaszczu litosferycznym pod prastarymi tarczami kontynentalnymi i docierają na powierzchnię w kominach kimberlitowych i lamproitowych przemieszczających się z ogromną prędkością.

Botswana, Rosja, Kanada, RPA, Angola i Australia to czołowi producenci. Kopalnie w kanadyjskiej Arktyce rozpoczęły wydobycie w latach 90. XX wieku i uchodzą za wzór przejrzystości łańcucha dostaw.

Indie pozostawały jedynym liczącym się źródłem na świecie aż do XVIII wieku; to ze słynnych kopalń Golkondy pochodzą legendarne klejnoty, w tym Koh-i-Noor i diament Hope. Późniejsze odkrycia w Brazylii oraz złoża południowoafrykańskie odnalezione w 1867 roku całkowicie przeobraziły rynek.

W tym okresie zawiązał się syndykat De Beers, który kontrolował podaż przez przeważającą część XX wieku, co miało bezpośredni wpływ na wykreowanie współczesnej symboliki tego kamienia.

Co głosiły tradycje

Tradycja indyjska jest najstarsza. Diamenty wydobywano w Indiach przez ponad dwa tysiąclecia; w astrologicznym systemie navaratna diament to heera, kamień Wenus, zalecany dla harmonii w związkach, zamożności i talentów artystycznych.

Pliniusz Starszy opisywał diament jako tarczę chroniącą przed trucizną i obłędem. Średniowieczne europejskie lapidaria powtarzały te zapewnienia ochronne, dodając, że kamień traci moc, gdy zostanie nabyty nieuczciwie.

Skojarzenie z pierścionkiem zaręczynowym jest natomiast zabiegiem czysto komercyjnym o udokumentowanej genezie. Przed XX wiekiem diament wcale nie był powszechnym wyborem zaręczynowym. W 1947 roku Frances Gerety, copywriterka agencji N. W. Ayer pracująca dla De Beers, stworzyła hasło diament jest wieczny. Zakrojona na szeroką skalę kampania powiązała diamenty z oświadczynami najpierw w Stanach Zjednoczonych, a następnie w Japonii, gdzie odsetek diamentowych pierścionków zaręczynowych wzrósł z poziomu bliskiego zeru w latach 60. do zdecydowanej większości w ciągu dwóch dekad.

Żaden inny minerał z tego zestawienia nie ma znaczenia tak precyzyjnie opracowanego w gabinecie korporacyjnym. Warto o tym pamiętać, ponieważ mity wokół wielu innych kamieni powstawały prawdopodobnie w zbliżony sposób, tyle że bez zachowanych umów reklamowych.

Jak się z nim pracuje

Dla posiadacza perspektywa głębokiego czasu geologicznego jest nieporównanie ciekawsza niż jakikolwiek slogan z witryny jubilerskiej. Diament w oprawie ma od jednego do trzech miliardów lat i powstał w otchłani, do której człowiek nigdy nie dotarł.

Uczciwe pytanie, jakie stawia diament, dotyczy rzeczywistej wartości symbolu, kiedy zna się tożsamość jego twórcy, co stanowi głębokie ćwiczenie z samoświadomości, do którego kamień ten nadaje się znakomicie.

W codziennym noszeniu jest najbardziej odpornym na zarysowania minerałem i można go bezpiecznie czyścić parą. Należy uważać na rondystę pod kątem wyszczerbień i regularnie sprawdzać stan łapek w oprawie.

Przy zakupie kluczowe dylematy dotyczą pochodzenia oraz wyboru między diamentem z kopalni a laboratoryjnym. Diament syntetyczny to prawdziwy diament za ułamek ceny naturalnego. Proces Kimberley przeciwdziała finansowaniu rebelii zbrojnych, lecz pomija warunki pracy i szkody ekologiczne, dlatego jego skuteczność budzi nieustanne dyskusje.

Kupować z rozwagą

Diament wyhodowany w laboratorium to autentyczny diament powstały metodą HPHT lub CVD i musi być jednoznacznie oznaczony jako kamień laboratoryjny. Nie jest imitacją ani falsyfikatem. Różnica cenowa jest znacząca i systematycznie rośnie.

Cyrkonia oraz moissanit są imitacjami, czyli odmiennymi substancjami o zbliżonym wyglądzie. Moissanit charakteryzuje się wyższą dyspersją i pod powiększeniem wykazuje podwojenie krawędzi fasetek; oba materiały nie zdają testu przewodności cieplnej typowej dla diamentu, choć moissanit potrafi zmylić starsze urządzenia.

Poprawa czystości przez wypełnianie szczelin szkłem ołowianym lub wiercenie laserowe jest stosowana i podlega obowiązkowemu ujawnieniu.

Modyfikacje barwy, w tym naświetlanie dające błękity i zielenie oraz odbarwianie w procesie HPHT, są powszechne i wymagają pisemnej deklaracji sprzedawcy.

Przy wartościowych zakupach należy bezwzględnie żądać certyfikatu niezależnego laboratorium gemmologicznego i uważnie czytać adnotacje o modyfikacjach oraz kraju pochodzenia, nie poprzestając na samej ocenie czystości.