Hagall

Chrystus w poemacie runicznym

Norweska strofa należy do najczęściej cytowanych wersów w runologii, i to wcale nie z powodu swojej pierwszej połowy.

Grad jest najzimniejszym z ziaren: tradycyjny obraz dzielony ze wszystkimi innymi przekazami. Zaraz potem następuje jednak: Kristr skóp hæimenn forna, Chrystus stworzył świat w pradawnych czasach.

Drugi wers wykonuje swoją zwykłą pracę metryczną, rymując korna z forna, a jego treść wprowadza jednoznaczną chrześcijańską doktrynę w pogański alfabet mnemotechniczny.

Nie jest to sprzeczność, którą należy tłumaczyć czy przemilczać, lecz ówczesna rzeczywistość historyczna. Norweski poemat powstał i był powielany w schrystianizowanym kraju, w którym runy służyły przez stulecia po konwersji dokładnie do tych samych celów co wcześniej: inskrypcji pamiątkowych, znaków własnościowych, handlu i korespondencji. Nie było żadnego momentu, w którym należało porzucić rodzime pismo.

Strofa Sol postępuje podobnie, kłaniając się świętemu wyrokowi. Każdy, kto szuka w tych poematach okna na pogańskie wierzenia, musi najpierw przejść ponad tą chrześcijańską ramą.

Najzimniejsze z ziaren

Wszystkie trzy tradycje poetyckie nazywają grad ziarnem, i na tym porównaniu opiera się sens runy: coś spada z nieba z wyglądu przypominając plon, lecz uderza w pole i niszczy zbiory.

Islandzka strofa podaje trzy kenningi. Kaldakorn, zimne ziarno. Krapadrífa, smagający deszcz ze śniegiem, typowy dla islandzkiego klimatu zamiast czystej burzy gradowej. I wreszcie snáka sótt, choroba lub zguba węży.

To ostatnie sformułowanie jest szczególne. Powszechna interpretacja głosi, że chłód paraliżuje gady i wprowadza je w odrętwienie; grad uosabia więc zjawisko unieruchamiające zmiennocieplne stworzenie. Na Islandii nie ma węży, co dowodzi, że jest to obraz czysto literacki, przejęty z szerszej tradycji nordyckiej kontynentu.

Runa, od której liczą szyfry

Jest to najbardziej namacalna cecha runy i autentyczny zabytek średniowiecznej kryptografii.

Systemy szyfrów runicznych (hahalrúnar, ísrúnar, lǫgrúnar i inne, opisane w islandzkich manuskryptach i odnalezione na zabytkach) kodują znak za pomocą dwóch liczb: numeru ættu oraz pozycji litery w tej grupie. Znak można zapisać jako dwa zestawy nacięć, jako gałązki na pionowym trzonie lub jako rząd małych postaci z odpowiednią liczbą ramion.

Metoda ta działała wyłącznie dlatego, że podział alfabetu na trzy ættir był stały i powszechnie znany. Brakteaty z Vadsteny i Grumpan ukazują ten podział już w starszym futharku; w epoce młodszego futharku stał się on praktycznym kluczem szyfrowym.

Kamień z Rök w Szwecji (ok. 800 roku) łączy kilka takich systemów w jednej inskrypcji. Rzeźbienia w Maeshowe na Orkadach również zawierają runy szyfrowe. A rozgałęziona figura powiązana z nazwą tej runy w tradycji islandzkiej, rysowana często jako sześcioramienna śnieżynka, była standardowym szablonem do ich utrwalania.

Tak oto runa gradu jest z nazwy literą, na której opiera się nordyckie pismo tajemne.

W czytaniu i wróżbie

Hagall oznacza zakłócenie przychodzące z zewnątrz, pozbawione sprawcy i niedostępne dla negocjacji.

Odróżnia ją to wyraźnie od sąsiednich znaków. Za Thurs kryje się wroga intencja. Kaun tli się w ukryciu przez dłuższy czas. Naudiz to stan niedostatku, w którym trzeba trwać. Hagall po prostu spada z nieba.

W rozkładzie wskazuje na zdarzenie nieprzewidywalne, którego nikt nie mógł wkalkulować: decyzję podjętą gdzie indziej, wypadek czy nawałnicę w sensie dosłownym lub przenośnym. Pytający nie był jego przyczyną, a uświadomienie sobie tego bywa najcenniejszą lekcją runy.

Poematy skandynawskie, w przeciwieństwie do staroangielskiego, nie śledzą losu gradu aż do jego stopnienia. Zostawiają go jako zimne ziarno i ziąb. W szesnastoznakowym futharku Hagall jest surowsza od swojej poprzedniczki: szkoda zostaje stwierdzona, pocieszenie nie zostaje obiecane.

Jako litera

Forma długogałązkowa ᚼ przecina pionowy trzon ukośną kreską; wariant krótkogałązkowy ᚽ jeszcze bardziej upraszcza ten znak.

Runa oznacza dźwięk /h/. Język staronordycki używał tej głoski swobodnie na początku wyrazów oraz w grupach spółgłoskowych hl-, hn-, hr- i hv-, które później uległy uproszczeniu we współczesnych językach skandynawskich. Język islandzki do dziś pisze i wymawia wiele z nich.