Algiz

आकार

हा एक उभा खांब असून त्याच्या वरच्या भागातून Y च्या आकारात दोन फांद्या निघतात. हे सामान्यतः उघड्या तळहाताने उंचावलेला हात, शिंगे किंवा पसरलेली वनस्पती दर्शवते.

यंगर फ्युथार्कमध्ये हे रुन ᛦ असे उलटे आहे. त्याचे हात खालील दिशेने आहेत. सरळ आणि उलट्या आकारांची जोडी नंतरच्या स्कँडिनेव्हियन हस्तलिखितांमध्ये आणि आधुनिक गूढवादामध्ये दिसून येते. तिथे त्यांना कधीकधी जीवन रुन आणि मृत्यू रुन म्हटले जाते. ही जोडी मध्ययुगीन ते आधुनिक काळात विकसित झाली असून ती एल्डर फ्युथार्कमधील नाही.

शब्दांच्या शेवटी येणारा ध्वनी

अल्गिझ हे उच्चाराच्या दृष्टीने मालिकेतील सर्वात वेगळे अक्षर आहे.

त्याचे लिप्यंतरण z असे होते. हा ध्वनी प्रोटो-जर्मनिकमध्ये मुख्यतः शब्दांच्या शेवटी, विशेषतः -az आणि -iz या प्रत्ययांमध्ये येत असे. या मर्यादेमुळे हे रुन शब्दाच्या सुरुवातीला कधीच येत नाही आणि मध्यभागी क्वचितच दिसते.

नंतर या ध्वनीत बदल झाला. प्रोटो-नोर्समध्ये अंतिम z चा उच्चार 'r' सारख्या ध्वनीकडे वळला. याला सामान्यतः ʀ असे लिहिले जाते. याच कारणामुळे रुनतज्ज्ञ नंतरच्या शिलालेखांमध्ये या अक्षराने लिप्यंतरण करतात. यंगर फ्युथार्कला हे अक्षर सामान्य 'r' पेक्षा वेगळे म्हणून मिळाले. त्यांनी त्यासाठी स्वतःचे रुन ठेवले आणि अनेक शतकांनंतर त्या दोन अक्षरांचे एकत्रीकरण झाले.

यामुळेच गॅलेहस हॉर्नवरील Hlewagastiz आणि जर्सबर्ग स्टोनवरील erilaz या दोन्ही शब्दांच्या शेवटी हे रुन येते. तसेच प्रोटो-नोर्स नावांच्या शेवटी ते सामान्यपणे आढळते.

एल्क किंवा सेज (गवत)

पुनर्रचित algiz सहसा एल्क (Old Norse elgr) शी जोडले जाते आणि शिंगांचा आकार त्यावरून आला असावा असे मानले जाते.

मात्र जुन्या इंग्रजी कवितेत प्राण्याचे वर्णन नाही. त्यात eolhx secg म्हणजे एल्क-सेज नावाच्या दलदलीतील वनस्पतीचे नाव आहे. कवितेनुसार ते दलदलीत राहते, पाण्यात वाढते, गंभीरपणे जखमी करते आणि त्याला पकडणाऱ्या प्रत्येक माणसाला रक्ताने जाळते.

संरक्षणाची ही एक विशिष्ट व्याख्या आहे. एल्क-सेज हे चिलखत किंवा भिंत नाही. ही एक वनस्पती आहे जी जोपर्यंत कोणी तिच्याकडे हात वाढवत नाही तोपर्यंत काहीही करत नाही, पण हात वाढवला की ती कापते. यातील बचाव पूर्णपणे हल्ला करण्याच्या परिणामावर आधारित आहे.

यातील एल्क की सेज यापैकी काय जुने आहे हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. एल्क-सेज हा जोडशब्द कदाचित जुन्या इंग्रजीतील असा प्रयत्न असू शकतो ज्यात प्राण्याचा अर्थ अस्पष्ट झाला होता. किंवा वनस्पती ही प्राथमिक संकल्पना असू शकते आणि प्राण्यांचा संबंध त्याच्या शिंगांसारख्या आकारामुळे नंतर जोडला गेला असावा. काहीही असले तरी दोन्ही अर्थ टोकदार गोष्टींकडे लक्ष वेधतात.

ýr च्या सामायिक कविता

वरील नॉर्वेजियन आणि आइसलँडिक कविता मूळतः याच रुनच्या आहेत. ᛦ ýr हे यंगर फ्युथार्क मधील अल्गिझचे थेट पुढचे रूप आहे.

पण ýr चा अर्थ यू (yew) वृक्ष असा होतो आणि दोन्ही कविता यू वृक्षाचेच वर्णन करतात. त्यामुळे या कविता एहवाझच्या (Eihwaz) पानावरही वापरल्या जातात. एहवाझ हे खरोखरच यू वृक्षाचे रुन असल्याने तिथे त्या अधिक योग्य वाटतात.

हे समजण्याचा सोपा मार्ग म्हणजे अल्गिझ या कवितांचा मूळ वारसदार आहे, पण एहवाझला त्या अर्थानुसार लागू पडतात. अल्गिझच्या मूळ स्वरूपाचे वर्णन करणारी एकमेव कविता जुन्या इंग्रजी भाषेतील आहे. कोणत्याही स्पष्टीकरणाशिवाय तिन्ही कविता अल्गिझखाली छापणाऱ्या रुन पुस्तकांमुळे यातील ऐतिहासिक फरक लपला जातो.

शिलालेखांमध्ये

प्रोटो-नोर्स नावे आणि नामे नेहमी या अक्षराने संपत असल्यामुळे एक अक्षर म्हणून ते सर्वत्र आढळते.

अल्गिझ हे वर्णमालेव्यतिरिक्त जाणीवपूर्वक वापरले जाणारे प्रमुख रुन आहे. या रुनचा सलग वापर, त्याचे एकावर एक रचलेले किंवा गुणाकार केलेले आकार ब्रॅक्टीट्स आणि इतर वस्तूंवर आढळतात. अनेक अस्पष्ट खुणांचे वाचन या आकारानुसार करणे शक्य आहे.

इतर ठिकाणांप्रमाणेच इथेही एक इशारा लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे: रुन्सची पुनरावृत्ती ही अक्षर जादू असू शकते, मोजणी असू शकते किंवा केवळ सजावटही असू शकते. त्यांचा अर्थ अद्याप उलगडलेला नाही. आपण एवढेच म्हणू शकतो की हा नमुना खरोखरच अस्तित्वात आहे आणि त्यात या रुनचा मोठ्या प्रमाणात सहभाग आहे.

अल्गिझ आणि थुरिसाझ (ᚦ) यांचे एकत्रित संरक्षणात्मक रूप आधुनिक गूढ लेखनात वारंवार दिसते. हा एका खऱ्या प्रथेवर आधारित आधुनिक दावा आहे. जोडलेली रुन्स अस्तित्वात असली तरी ही विशिष्ट जोडी लोहयुगात वापरल्याचा कोणताही पुरावा नाही.

सरळ स्थितीत रीडिंग

जेव्हा सुरक्षेचा प्रश्न येतो तेव्हा रीडर्स सर्वात आधी अल्गिझचा विचार करतात आणि त्याची ही ओळख सार्थ आहे.

सरळ स्थितीत याचा अर्थ संरक्षण सक्रिय आहे. हे संरक्षण, आश्रयस्थान, सुरक्षित सीमा किंवा प्रश्न विचारणाऱ्याला वाचवणारी व्यक्ती किंवा परिस्थिती दर्शवते. हे मालिकेतील सर्वात विश्वासार्ह संरक्षणात्मक रुन आहे जे स्पष्टपणे मदत करणारे मानले जाते.

तरीही जुनी इंग्रजी कविता याला एक अचूक स्वरूप देते ज्यामुळे हे रुन वापरण्याची पद्धत बदलते. हा केवळ निष्क्रिय निवारा नाही. एल्क-सेज त्याला पकडणाऱ्याला दुखापत करून संरक्षण करते. त्यामुळे अल्गिझ अशा संरक्षणाचे वर्णन करते जे ओलांडणे महागात पडू शकते. हे भिंतीपेक्षा एखाद्या प्रतिबंधासारखे अधिक काम करते.

उंचावलेला हात याचा दुसरा उपयुक्त अर्थ देतो: इशारा. अनेकदा अल्गिझ हे आधीपासून अस्तित्वात असलेले संरक्षण न राहता एखाद्या गोष्टीचे रक्षण करणे आवश्यक असल्याची अंतःप्रेरणा म्हणून समोर येते. कोणत्याही प्रसंगात हे सहसा ती वेळ दर्शवते जेव्हा काहीतरी अघटित घडण्याची चाहूल लागते, पण त्याचे स्पष्ट कारण अद्याप समोर आलेले नसते.

उलट्या स्थितीत रीडिंग

अल्गिझ उलट्या स्थितीतही येते. याच्या उलट्या आकाराचा (ᛦ) यंगर फ्युथार्कमध्ये स्वतःचा एक इतिहास आहे, ज्यामुळे इतर रुन्सच्या तुलनेत याच्या उलट्या स्थितीला अधिक महत्त्व प्राप्त होते.

उलट्या स्थितीत हे असुरक्षितता दर्शवते. सोडून दिलेला बचाव, न सांभाळलेली सीमा किंवा संरक्षणाची गरज असतानाही असुरक्षित असलेली व्यक्ती असा याचा अर्थ होतो. हे दुर्लक्षित केलेल्या इशाऱ्यालाही लागू पडते. उंचावलेल्या हाताचा विचार केल्यास याचा अर्थ अधिक स्पष्ट होतो: अंतःप्रेरणा होती पण तिच्याकडे दुर्लक्ष केले गेले.

याचा दुसरा आणि कमी स्पष्ट अर्थ अतिसंरक्षण हा आहे. ज्या गोष्टीची गरज नाही तिथे उभ्या केलेल्या भिंती, धोक्याची वेळ निघून गेल्यानंतरही बाळगलेली बचावात्मक वृत्ती किंवा एखाद्या व्यक्तीभोवती इतके संरक्षण असणे की तिथपर्यंत काहीही पोहोचू शकत नाही. एल्क-सेज हे भेदभाव न करता कापते. कोण हात वाढवत आहे हे ते पाहत नाही.

आधुनिक वापर आणि गैरवापर

या मालिकेतील कोणत्याही रुनपेक्षा हे रुन आधुनिक काळातील सर्वात मोठे ओझे वाहते आणि याबद्दल स्पष्टपणे बोलणे गरजेचे आहे.

तिसऱ्या राईखच्या (Third Reich) काळात याच्या सरळ आकाराचा वापर 'लेबन्स्रुन' (Lebensrune) किंवा जीवन रुन म्हणून लेबन्सबॉर्न कागदपत्रांवर आणि अधिकृत कामांमध्ये केला गेला. याच्या उलट्या आकाराचा वापर मृत्यूची तारीख दर्शवण्यासाठी मृत्यू रुन म्हणून केला गेला. ही प्रथा गुइडो फॉन लिस्टने १९०२ मध्ये शोधलेल्या आर्मानेन प्रणालीतून आणि त्यानंतरच्या व्होल्किश (Völkisch) चळवळीतून आली होती. याचा ऐतिहासिक संदर्भांशी कोणताही संबंध नाही.

काही उजव्या विचारसरणीचे गट आजही या रुनचा वापर करतात. त्याच वेळी एक अक्षर, एक ऐतिहासिक प्रतीक म्हणून आणि कोणताही राजकीय हेतू नसलेल्या मोठ्या संख्येने लोकांकडूनही याचा सामान्यपणे वापर होतो. ओथाला (Othala) प्रमाणे याचा द्वेषपूर्ण प्रतीकांच्या यादीत समावेश केलेला नाही. या दोन्ही गोष्टी एकाच वेळी खऱ्या आहेत आणि सार्वजनिक ठिकाणी याचा वापर करणाऱ्याला दुसऱ्या गोष्टीची माहिती असणे आवश्यक आहे.

वरील यू वृक्ष, वायू तत्त्व, हेमडॉल आणि व्हॅल्किरीज या सर्व गोष्टी विसाव्या शतकातील पुनरुज्जीवनातून, विशेषतः थॉर्सन आणि अस्विन यांच्याकडून आल्या आहेत.

इतर रुन्ससोबत

अल्गिझ आणि थुरिसाझ (ᚦ) ही संरक्षणासाठी आधुनिक प्रथेमध्ये सर्वात जास्त वापरली जाणारी जोडी आहे: रक्षक आणि काटा. यात संरक्षण करण्यासोबतच दुखापत करण्याची तयारी असते.

अल्गिझ आणि एहवाझ (ᛇ) दोन संरक्षणात्मक रुन्स एकत्र आणतात. यातील एक सक्रिय आणि उंचावलेला आहे तर दुसरा घट्ट रुजलेला आणि टिकणारा आहे.

अल्गिझ आणि सोविलो (ᛊ) ही जोडी दुसऱ्या गटाचा (ætt) शेवट संरक्षण आणि सूर्याने करते. ही मालिकेतील सर्वात मजबूत जोड्यांपैकी एक आहे.

अल्गिझ आणि ईसा (ᛁ) म्हणजे असे संरक्षण जे गोठले आहे: असा बचाव ज्याने प्रश्न विचारणाऱ्या व्यक्तीसह सर्व काही हलण्यापासून थांबवले आहे.

अल्गिझ आणि गेबो (ᚷ) किंवा वंजो (ᚹ) सहसा संरक्षण कोण करत आहे याकडे निर्देश करतात. ते परिस्थितीपेक्षा एखाद्या व्यक्तीचे वर्णन करतात.