The Devil

Wizerunek i symbolika

W Tarocie Nowego Jorku Diabeł nie jest rogatą bestią na czarnym tronie. Jest najlepiej ubranym mężczyzną w klubie, i właśnie w tym tkwi sedno. Pop-artowy kadr przedstawia postać w dopasowanym garniturze, krawacie i czarnych okularach przeciwsłonecznych, górującą nad klubem nocnym. Scenę wypełniają kropki rastrowe oraz promieniste rozbłyski czerwieni, różu, złota i zieleni. Barwy biją radością, podczas gdy kompozycja tworzy klatkę.

Mężczyzna w okularach zastępuje Bafometa. Ukryte oczy uniemożliwiają napotkanie jego wzroku lub odczytanie intencji. Okulary noszone w nocy stają się odwróconym pentagramem tej karty, czyli wizerunkiem przesłaniającym prawdę. W miejscu, gdzie w tradycyjnym wzorze stał tron, jak ołtarz wyrasta ściana świecących butelek. Na szkle wiszą luźno odpięte złote łańcuchy. Stanowią one miejską wersję luźnych obroży Adama i Ewy, zamienioną w biżuterię i markę.

Poniżej baru dwie postaci wypoczywają na kanapie we własnych okularach przeciwsłonecznych i ze złotymi łańcuchami na szyjach. Nie wyglądają na torturowane, lecz na zachwycone własnym wyglądem. Nad ich głowami płonie czerwony napis EXIT, najważniejszy symbol na karcie. Przepisy przeciwpożarowe Nowego Jorku nakazują podświetlanie wyjścia w każdym pomieszczeniu, jednak nikt na obrazie na nie nie patrzy. Za całą sceną panorama dolnego Manhattanu oraz Statua Wolności widnieją jako czarne sylwetki na tle promienistych rozbłysków. Wolność została sprowadzona do nieoświetlonej dekoracji w pokoju Diabła.

Główne znaczenie

Po odrzuceniu pozorów nowojorski Diabeł wypowiada jedno proste zdanie: nikt cię tu nie trzyma, to ty wybierasz to miejsce o drugiej w nocy i nazywasz to wolnością. Pod spodem kryje się archetyp ludzkiego cienia, a nie potwór w ciemności. Karta odzwierciedla ziemski materializm, cielesne pragnienia, uzależnienia i własnoręcznie nałożone pętające więzy, czyli uśpioną siłę podświadomości zwróconą przeciwko tobie.

Wszystko opiera się na luźnych łańcuchach. Niewola we współczesnym mieście jest dobrowolna i samoodnawiająca się. Nie ma tu lochu: jest subskrypcja, otwarty rachunek w barze i nawyk odnawiany każdego dnia. Karta wskazuje na paradoks ludzkiej natury: ludzie dążą do tego, co ich ogranicza, ponieważ natychmiastowa ulga bywa łatwiejsza niż powolna praca nad uzdrowieniem. Karta nigdy nie nazywa pytającego złym człowiekiem. Stawia diagnozę i pod warstwą lęku ukazuje wyjście w chwili, gdy zapadnie decyzja o odejściu.

Znaczenie w pozycji prostej

W pozycji prostej, mimo mrocznej oprawy, nowojorski Diabeł przynosi wspierającą radę. Opisuje złoconą pułapkę: stolik w rezerwacji ponad stan, nawyk organizujący nocne życie, umowę najmu podpisaną bez czytania czy wypłatę na tyle wysoką, by powstrzymać cię przed odejściem. Karta nie ocenia, lecz wymaga wzięcia odpowiedzialności za własną rolę, stawiając dwa trudne pytania: co zyskujesz, zostając, i czego boisz się stracić, odchodząc? W sprawach pieniędzy i pracy może stać się przyzwoleniem na odważną ambicję i stawianie twardych granic, by przestać pozwalać innym na wykorzystywanie dobrej woli i oddać diabłu, co diabelskie.

W miłości. Relacja oparta na namiętności, lecz pozbawiona głębszych uczuć, albo układ, w którym jeden partner dominuje lub manipuluje drugim. W zdrowym związku oznacza silny magnetyzm i przyjemne poczucie głębokiego wzajemnego przyciągania.

W karierze. Poczucie uwięzienia w pracy naruszającej twoje zasady albo obsesja na punkcie statusu dająca wewnętrzną pustkę. Jako rada daje przyzwolenie na prawdziwą ambicję i stanowcze stawianie granic.

W finansach. Kompulsywne wydatki, hazard, długi zrobione na pokaz oraz złote kajdanki zarobków skonstruowanych tak, by odejście stało się zbyt kosztowne.

W zdrowiu. Uzależnienia i zagłuszanie emocji, nieprzespane nocne godziny oraz destrukcyjny nawyk używany do ucieczki przed własnymi uczuciami.

Znaczenie w pozycji odwróconej

W pozycji odwróconej ciążąca energia znika, a łańcuch się zsuwa. Karta ukazuje pierwszy miesiąc trzeźwości, usunięty numer telefonu, wypowiedzenie pracy, zerwaną umowę najmu czy decyzję o zaprzestaniu odgrywania stylu życia, na który cię nie stać. Pytający dostrzegł własne ograniczenia, odzyskał siłę i zrzucił luźną obrożę. Karta ostrzega również przed trudniejszą stroną wyzwolenia: zespołem odstawiennym, gronem znajomych niknącym, gdy przestajesz stawiać kolejki, oraz kryzysem tożsamości po porzuceniu dawnej roli przy stoliku.

W miłości. Dostrzeżenie toksycznego schematu, zakończenie relacji opartej na kontroli, postawienie jasnych granic i odejście od tego, co już nie służy.

W karierze. Rosnąca szczerość wobec własnego udziału w niezadowoleniu, rozbicie złotych kajdanek i odmowa bycia zakładnikiem wypłaty.

W finansach. Spłacanie długów zrobionych na pokaz, zniszczenie karty kredytowej i wyjście z przytłaczających zobowiązań. Pozycja odwrócona ostrzega jednak przed ogłaszaniem zwycięstwa, dopóki wciąż działają automatyczne płatności.

W zdrowiu. Powrót do trzeźwości, przełamanie fizycznego uzależnienia oraz uwolnienie od lęku zrodzonego przez ciągłą drugą w nocy.

Rys historyczny

Długo przed pojawieniem się neonów i kropek rastrowych historia Diabła zaczyna się od zaskakującego faktu: braku tej karty. Fundamentalne talie Visconti-Sforza z połowy XV-wiecznego Mediolanu przetrwały bez Diabła i Wieży, a historycy uważają tę lukę za celowy zabieg, a nie przypadek. W połowie XV wieku nie istniał ujednolicony wizerunek chrześcijańskiego diabła, a skodyfikowana postać stanowiąca piętnasty atut pojawiła się we włoskim karciarstwie dopiero niemal wiek później. Karta prawdopodobnie nie wchodziła w skład najwcześniejszych sekwencji atutów. Z nowojorską oprawą wiąże się pewna ironia: trzydzieści pięć ze zbiegiem lat ocalałych kart Visconti-Sforza znajduje się obecnie w Morgan Library, w tym samym mieście, które ta talia ukazuje na nowo.

Gdy karta zyskała już swój wizerunek, przyciągnęła uwagę magii ludowej. Dokumenty weneckiej inkwizycji opisują wykorzystywanie Diabła w rytuałach miłosnych i miłosno-naprawczych. Kobiety sięgały po najbardziej transgresyjną postać z talii w sprawach pragnień, których ortodoksyjna modlitwa nie mogła spełnić, co utrwaliło jej długi związek z ziemską namiętnością i podważaniem ładu moralnego. Gdy Waite i Pamela Colman Smith utrwalili współczesny obraz w 1910 roku, stworzyli swojego Diabła bezpośrednio na wzór Bafometa Éliphasa Lévego z 1855 roku. Tę pół-kozią postać klubowy bohater nowojorski zamienia dziś na garnitur i okulary przeciwsłoneczne.

Odpowiedniości

Liczba. XV, czyli piętnaście. W tej talii 1 oznacza „ja”, wolę wkraczającą z przekonaniem o panowaniu nad wieczorem, a 5 to apetyt i zmysły podkręcone do granic przez promieniste rozbłyski i rzędy butelek. Razem tworzą wolę oddaną na służbę pragnieniom, czyli ego finansujące własne zachcianki. Po redukcji jeden plus pięć daje sześć, co wiąże Diabła z Kochankami jako ich gęste odbicie: tę samą parę uwięzioną na kanapie zamiast dokonującą wyboru po przeciwne strony przejścia w wagonie metra.

Astrologia. Saturn i Koziorożec, kardynalny ziemski znak dyscypliny, ambicji oraz dążenia do dóbr materialnych, stanowiący system operacyjny Manhattanu. Diabeł operuje w cieniu tych cech: tam, gdzie ambicja zmienia się w chciwość, dyscyplina w kontrolę nad innymi, a pragnienie bezpieczeństwa w przytłaczający materializm. Każdy łańcuch na karcie jest saturnicznym narzędziem: umową najmu, pożyczką, rachunkiem czy listą gości, z których każde stanowi podpisany kontrakt.

Żywioł. Ziemia, osadzająca kartę w ciele, pieniądzach i apetycie oraz w prawdzie o naszym przywiązaniu do materii.

Kabała. Hebrajską literą jest Ayin („Oko”) na dwudziestej szóstej ścieżce z Hod do Tiphereth, na odcinku nazywanym często Ciemną Nocą Duszy, gdzie samooszukiwanie się pytającego zostaje wyciągnięte na światło dzienne.

Mitologia i pytania tak/nie. Za chrześcijańskim diabłem stoją Pan, Dionizos i celtycki Cernunnos, dawniejsi bogowie, dla których czyste pragnienie było czymś naturalnym, a nie grzesznym, i wymagało jedynie równowagi. W pytaniach tak/nie karta działa zazwyczaj jako ostrzegawcze „nie”, stanowiąc impuls do zbadania tego, co naprawdę cię pęta przed podjęciem działania.

Perspektywa psychologiczna

W praktyce terapeutycznej Diabeł jest motorem pracy z cieniem, jungowskiego wysiłku zmierzającego do konfrontacji i integracji tego, co zostało wyparte. W talii nowojorskiej mechanizm ten ujęto wprost na karcie. Okulary przeciwsłoneczne to kreowanie wizerunku służące jako stały mechanizm obronny, noszone wewnątrz i w nocy, by nikt nie mógł dostrzec wyrazu oczu. Zdejmij je przed drugą osobą, a praca się rozpocznie.

Najostrzejsze pytanie karty brzmi: dlaczego ktoś miałby dobrowolnie wybrać klatkę? Odpowiedzią jest wtórna korzyść, która trzyma człowieka w uwięzieniu. Znana rzeczywistość daje poczucie bezpieczeństwa, nawet gdy dusi. Tożsamość buduje się wokół rany, wokół roli męczennika, wiecznego wspomożyciela czy dobrej córki, więc zrzucenie łańcuchów grozi prawdziwą śmiercią ego. Pozostawienie więzów oznacza również brak ryzyka oceny towarzyszącej odejściu. Mózg uznaje to, czego unikasz, za zagrożenie, co karmi własne lęki. Pod błyskotkami kryje się zaspokajana hałasem potrzeba: samotność oraz strach przed byciem zwyczajnym w ośmiomilionowym mieście.

Diabeł w różnych taliach

Wkład Tarota Nowego Jorku w historię wizualną Diabła polega na zastąpieniu rogatej bestii najlepiej ubranym mężczyzną w klubie oraz zamianie luźnych łańcuchów w prawdziwą biżuterię. Sam archetyp przybierał jednak różne formy.

Tarot Marsylski. Najstarsza z klasycznych wersji jest zarazem najbardziej osobliwa: niebieskoskóra, obojnacka bestia złożona z półświadomych części, z drugą twarzą na brzuchu i oczami na kolanach. Trzyma płonącą różdżkę, podczas gdy dwa małe rogate diabliki stoją przykute do jej cokołu. Ten Diabeł to chaotyczna podświadość, ślepa siła natury odnajdująca się w ciemności.

Crowley-Thoth. Crowley i Lady Frieda Harris odrzucają ramy moralne. Ich Diabeł jest kozłem z trzecim okiem i gałązką niebieskich kwiatów przed wielkim fallusem, a ludzkie dusze ukazano jako nasienie w jądrach, czyli potencjał czekający na narodziny, bez jakichkolwiek łańcuchów. Zgodnie z zasadą, że „słowem Grzechu jest Ograniczenie”, karta wywyższa zwierzęcy napęd zamiast go karać.

Współczesne talie. Nowoczesne wersje ukazują klatkę w kierunku, który nowojorski klub już sygnalizuje. Sci-Fi Tarot przedstawia Diabła jako retrokomputer wielkości ściany, ku któremu zmierzają dwie niespętane postaci, tworząc obraz cyfrowego uzależnienia pozbawionego łańcuchów. Mythical Mystic Tarot ukazuje wynędzniałe postaci przywiązane do krzesła z luźnym sznurem, pozwalającym na uwolnienie, wybierające znajome cierpienie zamiast nieznanego.

W kombinacjach i kontekście

Nowojorski Diabeł jest związany z Kochankami nie tylko numerologią. Piętnaście redukuje się do szóstki, a ta talia ukazuje tę parę jako dwa bieguny tej samej liczby. Kochankowie to dwoje nieznajomych w unieruchomionym wagonie linii L, którzy pochylają się nad przejściem i wybierają siebie nawzajem, natomiast Diabeł to dwoje ludzi na kanapie, którzy dawno przestali cokolwiek wybierać. Gdy obie karty pojawiają się razem, sygnalizują zazwyczaj relację bliźniaczych płomieni lub silny związek karmiczny. To magnetyczne przyciąganie zmusza obie strony do odzwierciedlania swoich najgłębszych nieuzdrowionych cieni, a zadaniem staje się odróżnienie podnoszącej na duchu miłości od pętającej żądzy.

Umiarkowanie, sąsiadujące w sekwencji, działa jak antidotum, przypominając, że łańcuchy są luźne i można je zsunąć dzięki stawianiu granic i cierpliwemu uzdrawianiu. W odczycie dotyczącym osoby przemocowej doświadczeni wróżbici sięgają częściej po Piątkę Mieczy, ponieważ natura Diabła jest dwoista, a nie po prostu zła.

W pozycji rady lub wyniku karta zachowuje swój diagnostyczny charakter. Wymaga od pytającego nazwania korzyści, która trzyma go w miejscu, wskazuje na podświetlony napis EXIT, na który nikt na obrazie nie patrzy, i przypomina, że obroża od zawsze była luźna. Groza, którą ze sobą niesie, nie wynika z uwięzienia, lecz z faktu, że można było wyjść w dowolnym momencie.