De indigostraal

Waar de associatie vandaan kwam

Indigo is waar blauw geen lucht meer is en nacht begint te worden. Het is geen veelvoorkomende minerale kleur, en in de praktijk wordt de straal gedomineerd door één gesteente en zijn goedkopere dubbelganger.

Lapis lazuli is helemaal geen mineraal maar een gesteente, voornamelijk lazuriet met calciet en pyriet erdoorheen gemengd, wat de reden is dat goede lapis goudkleurige spikkels heeft in een diepblauw veld en eruitziet als een nachthemel vol sterren. Die gelijkenis viel overal op waar het naartoe ging. Het kwam, en komt nog steeds grotendeels, uit de Sar-e-Sang-mijnen in Badachsjan, een vallei in het noordoosten van Afghanistan die al meer dan zesduizend jaar wordt bewerkt, waardoor het aannemelijk de langst ononderbroken geëxploiteerde mijn ter wereld is.

Ioliet voegt een andere eigenaardigheid toe. Het is sterk pleochroïsch, wat betekent dat het violetblauw toont vanuit één richting en bleek geelgrijs vanuit een andere, zodat een enkel kristal van kleur verandert als je het draait. Die eigenschap zit achter de hardnekkige theorie dat ioliet, of mogelijk calciet, de Viking-zonnesteen was die werd gebruikt om de zon te lokaliseren door een bewolkte hemel door gepolariseerd licht te detecteren.

Wat de tradities beweerden

Sumerië gebruikte lapis veelvuldig. De koninklijke graven van Ur bevatten het in grote hoeveelheden, en het verschijnt in het Gilgamesj-epos, waar tabletten en baarden worden beschreven als gemaakt van lapis. Egypte zette het in het grafmasker van Toetanchamon en in scarabeeën en inlegwerk, en verbond het met de nachthemel en met de godin van de lucht.

Het verhaal van het pigment reikt het verst. Gemalen en gezuiverd produceert lapis ultramarijn, wat betekent van over de zee, wat het duurste pigment in de Europese schilderkunst was vanaf de middeleeuwen totdat een synthetische versie werd uitgevonden in 1826. Contracten voor altaarstukken specificeerden het gewicht van het te gebruiken ultramarijn en de prijs ervan afzonderlijk, en het werd gereserveerd voor de mantel van de Maagd omdat het het kostbaarste was dat beschikbaar was.

In de Ayurvedische traditie wordt lapis geassocieerd met Saturnus als alternatief voor blauwe saffier, en dezelfde waarschuwingen zijn van toepassing. In middeleeuws Europa werd het gemalen en voorgeschreven voor melancholie, wat een op kleur gebaseerd argument is.

De moderne lezing van het voorhoofdscentrum geeft indigo inzicht, intuïtie en het innerlijke oog, en dit is nu de dominante betekenis die aan zowel lapis als sodaliet wordt toegekend.

De stenen van deze straal

• Lapis lazuli (Veldspaat en de veldspaatvervangers, Mohs 5.5). Een gesteente, geen mineraal, al zesduizend jaar gedolven in Sar-e-Sang in Afghanistan en vermalen tot ultramarijn, ooit kostbaarder dan goud.
• Sodaliet (Veldspaat en de veldspaatvervangers, Mohs 5.5). Lapis zonder de gouden spikkels en voor een fractie van de prijs. Benoemd in 1811, dus de overlevering is volledig modern, en gaat vooral over helder denken.
• Ioliet (De edelsteensilicaten, Mohs 7). Sterk pleochroïsch, toont violetblauw op de ene manier en bleekgeel op de andere. Voorgesteld als de Viking-zonnesteen die werd gebruikt om de zon door de wolken te vinden.

Werken met de straal

Dit is de studiestraal. Als de vraag gaat over een situatie goed overzien, een langetermijnperspectief innemen, of een oordeel vellen dat je hebt vermeden, is indigo de eerlijke match. Het past daar beter bij dan de blauwe straal, die meer gaat over dingen zeggen dan ze te zien.

Lapis is zacht op 5.5 en het calcietgehalte maakt het kwetsbaar, dus het hoort thuis in een hanger of een broekzak in plaats van in een ring die tijdens het werken wordt gedragen. Het mag niet in een ultrasoon reiniger en het wordt beschadigd door zuur, inclusief zweet over lange periodes.

Sodaliet is de praktische vervanger in elke zin: goedkoper, moeilijker in één oogopslag te onderscheiden, en zonder gouden pyrietspikkels. De overlevering is volledig modern, aangezien het pas in 1811 werd benoemd, wat het een nuttige testcase maakt voor iedereen die wil zien hoe snel een nieuwe steen betekenis krijgt.

Kleur die je kunt vertrouwen

Lapis wordt op drie manieren vervalst. Geverfde jaspis, verkocht als Zwitserse lapis of Duitse lapis, is de oudste imitatie en ziet er vlak en egaal blauw uit zonder pyriet. Gereconstitueerde lapis is echt poeder gebonden in hars, wat er onder een loep korrelig en uniform uitziet. Geverfde howliet en geverfde magnesiet komen ook voor.

Echte lapis heeft onregelmatige gouden pyrietvlekjes, niet gelijkmatig verdeeld, en meestal wat witte calcietadering, wat de prijs verlaagt maar het materiaal bevestigt. Sommige lapis is geverfd om het blauw te verdiepen en calciet te verbergen. De verf komt eraf op een wattenstaafje met aceton.

Sodaliet is standaard eerlijk, aangezien het zo goedkoop is dat vervalsing geen zin heeft, maar het wordt regelmatig verkocht als lapis. Het onderscheid is simpel: sodaliet heeft witte aders en geen gouden spikkels, lapis heeft gouden spikkels.

Ioliet wordt soms vervangen door tanzaniet of door synthetisch materiaal. Het pleochroïsme is de identificatietest, aangezien het draaien van de steen de kleur aanzienlijk zou moeten verschuiven.