Η λουλακί ακτίνα

Από πού προήλθε ο συσχετισμός

Το λουλακί είναι το σημείο όπου το μπλε παύει να είναι ουρανός και αρχίζει να γίνεται νύχτα. Δεν είναι ένα συνηθισμένο ορυκτό χρώμα και στην πράξη η ακτίνα κυριαρχείται από ένα πέτρωμα και τον φθηνότερο σωσία του.

Το lapis lazuli (λάπις λάζουλι) δεν είναι καθόλου ορυκτό αλλά πέτρωμα, κυρίως λαζουρίτης με αναμεμειγμένο ασβεστίτη και σιδηροπυρίτη, γι' αυτό και το καλό lapis έχει χρυσές νιφάδες σε βαθύ μπλε φόντο και μοιάζει με νυχτερινό ουρανό γεμάτο άστρα. Αυτή η ομοιότητα έγινε αντιληπτή παντού όπου πήγε. Προερχόταν, και προέρχεται ακόμα σε μεγάλο βαθμό, από τα ορυχεία Sar-e-Sang στο Badakhshan, μια κοιλάδα στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν που λειτουργεί για πάνω από έξι χιλιάδες χρόνια, καθιστώντας το πιθανότατα το μακροβιότερο σε συνεχή λειτουργία ορυχείο στον κόσμο.

Ο ιολίτης προσθέτει μια διαφορετική ιδιαιτερότητα. Είναι έντονα πλειοχρωμικός, πράγμα που σημαίνει ότι δείχνει ιώδες-μπλε από τη μία κατεύθυνση και απαλό κιτρινο-γκρι από την άλλη, οπότε ένας μεμονωμένος κρύσταλλος αλλάζει χρώμα καθώς τον περιστρέφετε. Αυτή η ιδιότητα βρίσκεται πίσω από την επίμονη θεωρία ότι ο ιολίτης, ή πιθανώς ο ασβεστίτης, ήταν ο ηλιόλιθος των Βίκινγκς που χρησιμοποιούνταν για τον εντοπισμό του ήλιου μέσα από συννεφιασμένο ουρανό ανιχνεύοντας το πολωμένο φως.

Τι υποστήριζαν οι παραδόσεις

Η Σουμερία χρησιμοποιούσε το lapis σε μεγάλο βαθμό. Οι βασιλικοί τάφοι της Ουρ το περιείχαν σε ποσότητα και εμφανίζεται στο Έπος του Γκιλγκαμές, όπου πινακίδες και γένια περιγράφονται να είναι φτιαγμένα από lapis. Η Αίγυπτος το τοποθέτησε στη νεκρική μάσκα του Τουταγχαμών καθώς και σε σκαραβαίους και ένθετα, και το συνέδεσε με τον νυχτερινό ουρανό και με τη θεά του ουρανού.

Η ιστορία της χρωστικής ουσίας είναι αυτή που φτάνει πιο μακριά. Το αλεσμένο και καθαρισμένο lapis παράγει το ultramarine (ουλτραμαρίν), που σημαίνει πέρα από τη θάλασσα, το οποίο ήταν η πιο ακριβή χρωστική στην ευρωπαϊκή ζωγραφική από τη μεσαιωνική περίοδο μέχρι που εφευρέθηκε μια συνθετική εκδοχή το 1826. Τα συμβόλαια για ρετάμπλ (πίνακες βωμών) διευκρίνιζαν χωριστά το βάρος του ultramarine που θα χρησιμοποιούνταν και την τιμή του, και προοριζόταν για τον χιτώνα της Παρθένου επειδή ήταν το πιο ακριβό διαθέσιμο υλικό.

Στην αγιουρβεδική παράδοση το lapis συνδέεται με τον Κρόνο ως εναλλακτική λύση στο μπλε ζαφείρι, και ισχύουν οι ίδιες προειδοποιήσεις. Στη μεσαιωνική Ευρώπη αλέθονταν και συνταγογραφούνταν για τη μελαγχολία, κάτι που αποτελεί ένα επιχείρημα βασισμένο στο χρώμα.

Η σύγχρονη ανάγνωση του κέντρου του φρυδιού (τσάκρα) προσδίδει στο λουλακί διορατικότητα, διαίσθηση και το εσωτερικό μάτι, και αυτό είναι πλέον το κυρίαρχο νόημα που αποδίδεται τόσο στο lapis όσο και στον σοδαλίτη.

Οι λίθοι αυτής της ακτίνας

• Lapis lazuli (Άστριοι και αστριοειδή, Mohs 5.5). Πέτρωμα, όχι ορυκτό, που εξορύσσεται στο Sar-e-Sang του Αφγανιστάν εδώ και έξι χιλιάδες χρόνια και αλέθεται σε ultramarine, κάποτε πιο ακριβό από τον χρυσό.
• Σοδαλίτης (Άστριοι και αστριοειδή, Mohs 5.5). Lapis χωρίς τις χρυσές νιφάδες και σε ένα κλάσμα της τιμής. Ονομάστηκε το 1811, οπότε η παράδοσή του είναι εντελώς σύγχρονη, κυρίως γύρω από την καθαρή σκέψη.
• Ιολίτης (Πυριτικά ορυκτά των πετραδιών, Mohs 7). Έντονα πλειοχρωμικός, δείχνοντας ιώδες-μπλε από τη μία πλευρά και απαλό κίτρινο από την άλλη. Έχει προταθεί ως ο ηλιόλιθος των Βίκινγκς που χρησιμοποιούνταν για την εύρεση του ήλιου μέσα από τα σύννεφα.

Δουλεύοντας με την ακτίνα

Αυτή είναι η ακτίνα της μελέτης. Αν το ερώτημά σας αφορά το να δείτε μια κατάσταση σωστά, να πάρετε μια μακροπρόθεσμη οπτική ή να βγάλετε μια κρίση που αποφεύγατε, το λουλακί είναι το έντιμο ταίριασμα. Ταιριάζει καλύτερα γι' αυτό από ό,τι η μπλε ακτίνα, η οποία αφορά περισσότερο το να λες πράγματα παρά να τα βλέπεις.

Το lapis είναι μαλακό στο 5.5 και η περιεκτικότητά του σε ασβεστίτη το καθιστά ευάλωτο, επομένως ανήκει σε ένα μενταγιόν ή σε μια τσέπη μάλλον παρά σε ένα δαχτυλίδι που φοριέται κατά την εργασία. Δεν πρέπει να μπαίνει σε συσκευή καθαρισμού με υπερήχους και καταστρέφεται από τα οξέα, συμπεριλαμβανομένου του ιδρώτα για μεγάλες περιόδους.

Ο σοδαλίτης είναι το πρακτικό υποκατάστατο από κάθε άποψη: φθηνότερος, δυσκολότερο να διακριθεί με μια ματιά και χωρίς χρυσές νιφάδες σιδηροπυρίτη. Η παράδοσή του είναι εντελώς σύγχρονη, αφού ονομάστηκε μόλις το 1811, γεγονός που τον καθιστά μια χρήσιμη περίπτωση μελέτης για όποιον θέλει να δει πόσο γρήγορα αποκτά νόημα ένας νέος λίθος.

Χρώμα που μπορείτε να εμπιστευτείτε

Το lapis πλαστογραφείται με τρεις τρόπους. Ο βαμμένος ίασπις, που πωλείται ως ελβετικό lapis ή γερμανικό lapis, είναι η παλαιότερη απομίμηση και φαίνεται επίπεδος και ομοιόμορφα μπλε χωρίς σιδηροπυρίτη. Το ανασυσταμένο lapis είναι γνήσια σκόνη δεμένη σε ρητίνη, η οποία κάτω από έναν μεγεθυντικό φακό φαίνεται κοκκώδης και ομοιόμορφη. Βαμμένος χαουλίτης και βαμμένος μαγνησίτης εμφανίζονται επίσης.

Το γνήσιο lapis έχει ακανόνιστες χρυσές κηλίδες σιδηροπυρίτη, όχι ομοιόμορφα κατανεμημένες, και συνήθως κάποιες λευκές φλέβες ασβεστίτη, που μειώνουν την τιμή αλλά επιβεβαιώνουν το υλικό. Ορισμένα lapis βάφονται για να βαθύνει το μπλε και να κρυφτεί ο ασβεστίτης, και η βαφή θα βγει σε μια μπατονέτα με ασετόν.

Ο σοδαλίτης είναι ειλικρινής από προεπιλογή, αφού είναι αρκετά φθηνός ώστε η πλαστογράφησή του να μην έχει νόημα, αλλά πωλείται τακτικά ως lapis. Η διάκριση είναι απλή: ο σοδαλίτης έχει λευκές φλέβες και καθόλου χρυσές νιφάδες, το lapis έχει χρυσές νιφάδες.

Ο ιολίτης αντικαθίσταται μερικές φορές με τανζανίτη ή με συνθετικό υλικό, και ο πλειοχρωμισμός του είναι το τεστ αναγνώρισης, αφού η περιστροφή του λίθου θα πρέπει να μεταβάλει αισθητά το χρώμα.