← →
जन्मखडा · महिना

सप्टेंबर: नीलम

नीलम सर्वत्र सप्टेंबर महिन्याचे प्रतिनिधित्व करतो आणि त्याच्या दोन अगदी भिन्न ओळख आहेत. मध्ययुगीन युरोपमध्ये, हा बिशपच्या अंगठीचा खडा होता, जो स्वर्ग, पावित्र्य आणि न्यायनिवाड्याशी संबंधित होता. ज्योतिषशास्त्रात, हे शनीचे रत्न आहे आणि पारंपारिक ज्योतिषी याबद्दल सर्वात जास्त चेतावणी देतात.

At a glance

मध्ययुगीन युरोपमधील बिशपचा खडा आणि ज्योतिषशास्त्रातील शनीचे रत्न, जिथे नवरत्नांपैकी या खड्याबद्दल सर्वात कठोर चेतावणी दिली जाते.

आधुनिक यादी (१९१२ पासून)
नीलम
पारंपारिक युरोपीय याद्या
नीलम
जुने पर्याय
लॅपिस लझुली (Lapis lazuli), पेरिडॉट, अगेट
या महिन्यातील राशी
कन्या, तूळ
या राशींसाठी वैदिक रत्ने
कन्येसाठी पाचू (Emerald), तुळेसाठी हिरा
कठीणता
मोस स्केलवर ९, दररोज परिधान करण्यासाठी सर्वोत्तम खड्यांपैकी एक

Themes

न्यायनिवाडा दूरदृष्टी पद सत्य शनी

आधुनिक काळातील उत्तर

१९१२ च्या यादीत, पारंपारिक याद्यांमध्ये आणि प्रत्येक सुधारित यादीत नीलम आहे.

लाल रंगाव्यतिरिक्त कोरंडम (corundum) खड्याच्या कोणत्याही रंगाला नीलम म्हणतात; लाल रंगाला माणिक (ruby) म्हणतात. आपल्याला माहित असलेला निळा रंग लोह आणि टायटॅनियमच्या मिश्रणातून मिळतो, आणि या कुटुंबात गुलाबी, पिवळा, हिरवा, रंगहीन आणि गुलाबी-नारिंगी पद्मराग (padparadscha) देखील आढळतात, ज्याला फॅन्सी रंगांमध्ये सर्वात जास्त किंमत मिळते.

श्रीलंकेने दोन हजार वर्षांहून अधिक काळ गाळातील खाणींमधून नीलमचा पुरवठा केला आहे. १८८१ पासून सुमारे चाळीस वर्षे काश्मीरने मखमली निळ्या (cornflower) रंगाचे खडे तयार केले, जे आजही उच्च गुणवत्तेचे मानक मानले जातात आणि आता प्रामुख्याने लिलावातच पाहायला मिळतात. १९९० च्या दशकापासून मादागास्कर हा एक प्रमुख स्त्रोत बनला आहे, तर मोंटाना (Montana) गाळाचे आणि कठीण खडकाचे दोन्ही प्रकारचे नीलम तयार करतो.

जुन्या याद्या

पारंपारिक याद्या नीलमबद्दल सहमत आहेत, काही प्रादेशिक आवृत्त्यांमध्ये लॅपिस लझुली हा पर्याय म्हणून दिसतो. याचे मुख्य कारण म्हणजे जुन्या ग्रंथांमध्ये sapphirus या शब्दाचा वापर मुक्तपणे केला गेला होता आणि प्राचीन स्त्रोतांमध्ये त्याचा अर्थ लॅपिस असा असावा.

मध्ययुगीन ख्रिश्चन वापर हा सर्वात प्रभावी आहे. बिशपच्या अंगठीत बसवलेल्या नीलमने खड्याला पदाशी आणि स्वर्गाशी जोडले, आणि मार्बोडचे (Marbode) अनुसरण करणाऱ्या अभ्यासकांनी त्याला शरीरातील उष्णता कमी करण्याची, पावित्र्य टिकवून ठेवण्याची, शत्रूंचे वैर मिटवण्याची आणि फसवणूक उघड करण्याची ताकद दिली. हे मत्सरापासून संरक्षण करते आणि न्यायनिवाडा करताना परिधान करणाऱ्याचा निश्चय दृढ करते असेही मानले जात असे, जे निर्णय घेण्याच्या स्थितीत असलेल्या व्यक्तीसाठी अगदी योग्य आहे.

ज्योतिषशास्त्रात, निळा नीलम हे शनीचे रत्न आहे, आणि परंपरेनुसार हे नवरत्नांपैकी सर्वात जलद परिणाम देणारे आणि सर्वात अस्थिर रत्न मानले जाते. या खड्याचा कायमस्वरूपी वापर करण्यापूर्वी, तो थोड्या काळासाठी तपासून पाहण्याची पारंपारिक पद्धत आहे, आणि एखादा ज्योतिषी तुम्हाला तो अजिबात न घालण्याचा सल्लाही देऊ शकतो.

नीलम खडा असण्याचा प्रत्यक्ष अनुभव

हा सर्वोत्तम खड्यांपैकी एक आहे. त्याची कठीणता ९ आहे, तो उत्कृष्ट टिकाऊ आहे, त्याला तडे जात नाहीत आणि आयुष्यभर तो दररोज अंगठीत घातला जाऊ शकतो. जर त्यावर कोणतीही प्रक्रिया केलेली नसेल, तर तो स्टीम किंवा अल्ट्रासॉनिक क्लीनरने स्वच्छ केला जाऊ शकतो.

त्याची निगा कशी राखावी हे त्यावर कोणत्या प्रक्रिया केल्या आहेत यावर अवलंबून असते. बहुतांश नीलमवर उष्णता प्रक्रिया (heat treatment) केली जाते, जी कायमस्वरूपी आणि स्थिर असते, आणि विश्वसनीय विक्रेते ही माहिती स्पष्टपणे देतात; चांगला रंग असलेले आणि कोणतीही प्रक्रिया न केलेले खडे लक्षणीयरीत्या महाग असतात आणि सामान्यत: त्यांच्यासोबत लॅब रिपोर्ट दिला जातो. बेरिलियम डिफ्युजनमुळे (Beryllium diffusion) रंग फक्त पृष्ठभागावर येतो आणि याची माहिती देणे आवश्यक आहे, कारण पुन्हा पॉलिश केल्यास तो रंग निघून जाऊ शकतो. तडे भरलेले (fracture-filled) खडे देखील बाजारात उपलब्ध असतात, आणि त्यांना अल्ट्रासॉनिक क्लीनरपासून दूर ठेवले पाहिजे.

१९०२ पासून मोठ्या प्रमाणावर कृत्रिम (Synthetic) नीलमचे उत्पादन केले जात आहे, आणि सामान्य दागिन्यांच्या बाजारात मिळणारे बहुतेक स्वस्त निळे खडे कृत्रिम असतात. हे खडे खरे असतात, आणि ते योग्य लेबल लावून विकले तर त्यात काही गैर नाही. भिंगाखाली पाहिल्यास दिसणाऱ्या वक्र रेषांवरून (curved growth banding) ते सामान्यत: ओळखता येतात.

जर तुम्हाला दुसरे काही हवे असेल

लॅपिस लझुली (Lapis lazuli) हा पारंपारिक पर्याय आहे आणि अगदी तोच रंग मिळवण्याचा हा खूप स्वस्त मार्ग आहे, जरी तो मऊ आणि सच्छिद्र (porous) असला तरीही.

सप्टेंबर महिन्यात कन्या आणि तूळ राशी येतात. राशींच्या याद्यांमध्ये कन्येसाठी नीलम सुचवला जातो, जो कॅलेंडरशी जुळतो, आणि तुळेसाठी ओपल (Opal) किंवा लॅपिस सुचवला जातो.

ज्योतिषशास्त्रात, कन्या राशी बुध आणि पाचूशी (Emerald) संबंधित आहे, तर तूळ राशी शुक्र आणि हिऱ्याशी संबंधित आहे. त्यामुळे वैदिक ज्योतिषशास्त्रातील कोणतेही रत्न या महिन्याशी जुळत नाही. जर एखाद्या वैदिक ज्योतिषाने तुम्हाला निळा नीलम सुचवला, तर तो तुमच्या जन्माच्या महिन्यावरून नसेल, तर तुमच्या कुंडलीतील शनीच्या स्थानावर आधारित असेल, आणि सोबत नेहमीप्रमाणे आधी तो तपासून पाहण्याची चेतावणीही असेल.

चिंतनासाठी प्रश्न

  • जबाबदारी घ्यावी लागेल या भीतीने मी कोणता निर्णय घेणे टाळत आहे?
  • मी 'योग्य असणे' आणि 'विश्वसनीय असणे' या दोन गोष्टींमध्ये कुठे गोंधळ करत आहे?
  • जेव्हा एखादी परंपरा एखाद्या खड्याबद्दल चेतावणी देते, तेव्हा ती नक्की कशाबद्दल चेतावणी देत असते?

येथे उल्लेख केलेले खडे

🔵

नीलम

सप्टेंबरचा जन्मखडा आणि शनीचे रत्न
🔷

लॅपिस लाझुली

पारंपारिक स्वस्त पर्याय
♍

कन्या

सप्टेंबरचा बहुतांश भाग व्यापणारी रास
♎

तूळ

शरद ऋतूच्या सुरुवातीनंतरची रास
🪨

कोरंडम

नीलम ज्या कुटुंबातील आहे तो गट

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

← ऑगस्ट
जन्मरत्ने
ऑक्टोबर →

नवीनतम पोस्ट

टॅरो कार्डांचे प्राचीन ज्ञान शोधा आणि तुमच्या आध्यात्मिक प्रवासातील रहस्ये उलगडा. टॅरो वाचनाचे समृद्ध प्रतीकशास्त्र, अर्थ आणि व्यावहारिक उपयोग समजून घेण्यासाठी आमचा ब्लॉग हे तुमचे प्रवेशद्वार आहे.