Sitrin

Əslində nədir

Dəmirdən sarı və ya narıncı-qəhvəyi rəng alan kvars, yəni silisium dioksid. Triqonal, sərtliyi 7, bölünmə qabiliyyəti yoxdur.

Təbii sitrin dəmirli kvarsın uzun müddət ərzində geoloji proseslər nəticəsində orta temperaturda qızması ilə yaranır. Nadir tapılır və rəngi adətən solğun və ya orta limon, yaxud dumanlı sarı olur. Rəng kristal boyu kifayət qədər bərabər paylanır.

Termik işlənmiş ametist eyni nəticənin daha sürətli əldə edilmiş halıdır. Ametistin bənövşəyi rəngi radiasiyanın yaratdığı dəmir rəng mərkəzlərindən gəlir. Bir neçə yüz dərəcəyə qədər qızdırıldıqda bu mərkəzlər parçalanır və sarı-narıncı rəng yaranır. Nəticə sabit və daimidir. Bu, təqlid deyil, həqiqi kvarsdır.

Vizual fərq başlanğıc materialından asılıdır. Ametist rəngini zolaqlarda və kristal uclarında cəmləyir. Buna görə də isidilmiş material ən çox uclarda tündləşir, sarıdan çox narıncı-qəhvəyi olur və tez-tez ametistin solğun olduğu yerlərdə ağmtıl və ya ağardılmış baza göstərir.

Boliviyadan gələn ametrin isə hər iki rəngə malik tək bir kristaldır. O, yerin altında bir hissəsi isinib, digər hissəsi isinmədikdə yaranır.

Haradan gəlir

Braziliya həm təbii, həm də termik işlənmiş materialın əsas mənbəyidir, çünki eyni zamanda ametistin də əsas mənbəyi oradır. Madaqaskar, Zambiya və İspaniya təbii sitrin istehsal edir. Boliviyadakı Anahi mədəni isə ametrinin ən əhəmiyyətli mənbəyidir.

Tarixən sitrin o qədər nadir idi ki, qədim mənbələrdə fərqli bir daş kimi demək olar ki, adı çəkilmir. Köhnə mətnlərin topaz adlandırdıqlarının çoxu sarı kvars idi. Sitrin adlandırdıqları isə çox vaxt başqa bir şey olurdu. Bu, müasir dövrdən əvvəlki qiymətli daş adları ilə bağlı təkrarlanan bir problemdir.

Sitrin on doqquzuncu və iyirminci əsrlərdə ticari əhəmiyyət qazandı. Çünki o vaxt Braziliyada böyük ametist ehtiyatları var idi və etibarlı istilik emalı sayəsində sarı kvars ilk dəfə böyük miqdarda əlçatan oldu.

Ənənələr nə iddia edirdi

Nadir olduğu üçün sitrinin qədim ənənəsi demək olar ki, yoxdur. Mövcud rəvayətlər əsasən ümumi qızılı və sarı şüadan miras qalıb. Bu şüa bir çox mədəniyyətdə günəş, məhsul yığımı və dəyər assosiasiyalarını daşıyırdı.

Onun müasir şöhrəti daha konkret və çox yenidir. Sitrin indi daha çox rifah və bolluq daşı kimi təsvir edilir. Kassada, pul kisəsində və ya kassa qutusunda bu daşı saxlamaq vərdişi iyirminci əsrin sonlarında mağazalar vasitəsilə yayılıb. Məhz bu səbəbdən bəzən onu tacir daşı da adlandırırlar.

Bu assosiasiya o qədər yenidir ki, onun yayılma tarixini izləmək mümkündür. Bu, ənənədən çox ticarət tərəfindən yaradılmış mənaya yaxşı bir nümunədir. Heç kimə pul qazandıracağı deyilmədiyi müddətcə, bu praktikadan istifadə etmək zərərsizdir.

Yeganə həqiqətən köhnə inanc günəşlə bağlılıqdır. Qədim dünyanın böyük hissəsində sitrin bu xüsusiyyəti kəhrəba, qızıl və topazla bölüşürdü.

Onunla necə işləyirlər

Müasir praktikada rifah mənasına görə daha çox iş masası və ya kassa daşı kimi istifadə olunur. Qaimələrinizin yanındakı bir daş sizə qiymətlərinizi artırmağı xatırladırsa, bu vərdişin real təsiridir və sizə aiddir.

Daha faydalı yanaşma isə onu dəyərlə bağlı suallar üçün istifadə etməkdir: nə qədər pul tələb edirsiniz, nəyi qəbul edirsiniz, işinizin nəyə layiq olduğunu düşünürsünüz. Bu çərçivə qızılı şüanın daha köhnə mənasına yaxındır və nəsə xüsusi bir inanc tələb etmir.

Sərtliyi 7 olduğu üçün gündəlik taxılmağa dözümlüdür. Bütün rəngli kvarslar kimi yeganə zəifliyi işıqdır. Günəş işığında solur.

Praktik forması aşınmış hissəciklərdir. Böyük salxımlar isə demək olar ki, həmişə isidilmiş ametist olur və dekorasiya kimi qiymətləndirilir.

Dürüst alış-veriş

Bu, bir gerçəyi bilməklə real pul qazana biləcəyiniz bir daşdır.

İsidilmiş ametist narıncı-qəhvəyi olur. Ən tünd hissəsi kristal uclarındadır, çox vaxt ağ və ya ağardılmış bazaya və bir qədər yanıq görünüşünə malikdir. Təbii sitrin isə hər yerində daha bərabər, solğun limondan dumanlı sarıya qədər dəyişən rəngdə olur. Böyük, təmiz təbii nümunələr isə bahalıdır.

Qiymət özünü ələ verir. Çox ucuz qiymətə satılan böyük parlaq sitrin salxımı və ya jeodu keçən ay ametist idi. Bu vəziyyət alıcıya bildirildikdə fırıldaq sayılmır, lakin çox vaxt bunu kimsə demir.

Bəzi materiallar isinmək əvəzinə radiasiyaya məruz qalır və nəticədə dumanlı və ya yaşılımtıl nəticələr yaranır.

Yaşıl kvars olan praziolit də demək olar ki, həmişə termik işlənmiş ametist olur. Ən ucuz kateqoriyada isə şüşə və rənglənmiş materiallar görünür. Temperatur testi kvarsı şüşədən saniyələr içində ayırır.