Гематит

Ол негізінен не?

Бұл тас темір оксидінен (Fe2O3) тұрады. Кристалдық жүйесі тригоналды, қаттылығы 5.5 пен 6.5 аралығында, жымдастығы жоқ, бірақ айқын сыну сипатына ие.

Оны анықтаудың ең басты тәсілі сызық қалдыру сынағы болып табылады. Жылтыратылған гематит қара металл сияқты көрінгенімен, жалтыратылмаған фарфорға үйкегенде ол қанық қызыл сызық қалдырады. Өйткені ұсақталған гематит қызыл түсті болады, ал қара металл сияқты көрінуі тек оптикалық құбылыс.

Гематит табиғатта бірнеше түрде кездеседі. Олардың қатарында слюдалы жарқылы бар спекулярит, шоғырланған масса түріндегі бүйрек тәрізді кен, темір раушаны деп аталатын тақталы кристалдар және тұтас массалы түрлері бар.

Бұл темірдің негізгі кені және дәл осы тас Темір ғасырының өндірістік ауқымда басталуына себепші болды.

Гематит өте әлсіз магниттеледі. Егер тас басқа бір затқа қатты жабысып тұрса, ол гематит емес.

Қайдан шығады

Әлемдік темір кені өндірісінде Бразилия, Австралия және Қытай көш бастап тұр. Оның басым бөлігі екі миллиард жылдан астам уақыт бұрын мұхиттардың оттегімен қанығуын тіркеген шөгінді жыныстардан, яғни жолақты темір формацияларынан алынатын гематит.

Ұлыбританиядағы Камбрия аймағы сапалы бүйрек тәрізді кен мен спекулярит өндірсе, Эльба аралындағы кен орындары этрусктер мен римдіктерді темірмен қамтамасыз етті.

Швейцариядағы Альпі жарықтарында коллекционерлер қатты бағалайтын темір раушаны кристалдары өндіріледі.

Охра, яғни құрамында гематит бар балшық бүкіл әлем бойынша кем дегенде жүз мың жыл бойы қазылып келеді. Тарихқа дейінгі дәуірдің өзінде белгілі бір охра кен орындарынан шыққан материалдар алыс қашықтықтарға саудаланған.

Оңтүстік Африкадағы Бломбос үңгірінде теңіз құлақшасы ұлуының қабыршақтарын пайдаланған, жасы шамамен жүз мың жылдық охра өңдеу шеберханасы сақталған. Онда қайталанып отыратын нақты рецепт қолданылғаны дәлелденді.

Дәстүрлі нанымдар

Қызыл охра тарихта құжатталған ең көне символдық материал болып саналады. Ол барлық құрлықтардағы жерлеу орындарында мәйіттің айналасына себілген күйде және палеолит дәуірінен бері келе жатқан жартастағы суреттерде кездеседі. Оны қолданған адамдар үшін охра қандай мағына бергені белгісіз. Дегенмен, қызыл темір минералы мен өмірдің жалғасуы арасындағы байланыс біз білетін ең алғашқы символдық әрекет болып табылады.

Атауы гректің «қан» дегенді білдіретін «haima» сөзінен шыққан. Оны Теофраст пен Плиний жазып қалдырған. Классикалық дереккөздерде гематитке қанды тоқтату және жауынгерлерді қорғау қасиеті таңылады. Бұл тікелей оның қызыл сызық қалдыруына негізделген белгілер доктринасымен түсіндіріледі.

Римдік жауынгерлер осал болмау үшін денелеріне гематит жаққаны айтылады. Ал Месопотамия деректерінде ол тұмарларда, цилиндрлік мөрлер мен кір тастарын жасау материалы ретінде қолданылған.

Марбодтың ізімен жазылған ортағасырлық лапидарийлерде қанға қатысты қасиеттер қайталанады және оның құқықтық дауларды шешуге көмектесетіні қосылады.

Қазіргі тәжірибеде ол салмағы мен қараңғы металл түсіне байланысты жерге тұрақтандыру тасы ретінде бағаланады.

Онымен қалай жұмыс істейді

Гематиттің басты ерекшелігі оның салмағында жатыр. Бұл оның нақты физикалық қасиеті. Ол сыртқы түріне қарағанда әлдеқайда тығыз, ал алақанға салғанда бірдей көлемдегі кварц тасына қарағанда ауырлау сезіледі.

Бұл қасиеті оны қарапайым тұрақтандыру тәжірибесі үшін ең жақсы тасқа айналдырады. Мұндай тәжірибеде қолда нақты салмағы бар заттың болуы маңызды.

Қаттылығы 5.5 пен 6.5 аралығында болғандықтан, ол күнделікті тағуға жарамды. Дегенмен, уақыт өте келе оның айнадай жарқыраған беті сырылып, бұлыңғырлануы мүмкін және ылғал ортада тат басуы ықтимал.

Оны асыл тас суларына пайдалануға болмайды. Ол судың түсін өзгертіп, өзі де таттанып кетуі мүмкін.

Егер сізге заманауи түсініктен гөрі дәстүрлі бағыт жақынырақ болса, охра өте қызықты таңдау. Гематит адамзат ең ұзақ уақыт пайдаланған пигмент саналады. Жылтыр моншақ тағып жүргеннен гөрі, онымен сурет салу сол терең тарихпен тікелей байланыс орнатуға мүмкіндік береді.

Оны қалай дұрыс таңдау керек

Кристалл саудасындағы ең көп таралған алдау магнитті гематит болып саналады.

Табиғи гематит өте әлсіз магниттеледі және басқа тасқа немесе қағаз қыстырғышқа жабыспайды. Гематит ретінде сатылатын магнитті білезіктер, моншақтар мен тастар негізінен барий немесе стронций ферритінен жасалған керамика. Оны кейде гематин деп те атайды. Бұл толықтай қалыпты өнім, бірақ ол минерал емес және үнемі гематит ретінде сатылады.

Егер тас жабысса, ол гематит емес.

Бұдан бөлек, гематит өте арзан, сондықтан оны жиі қолдан жасай бермейді. Кейбір материалдарды кемпірқосақ эффектісін беру үшін арнайы жабынмен қаптайды.

Нағыз гематитті жалтыратылмаған фарфорда сызық қалдыру сынағы арқылы тексеруге болады. Сыртқы түрі қандай болса да, ол қанық қызыл сызық қалдырады.

Пирит пен магнетиттің гематит ретінде сатылуынан сақ болыңыз. Олардың екеуі де мүлдем басқа түсті сызық қалдырады.