Maansteen

Wat het daadwerkelijk is

Veldspaat, specifiek orthoklaas met lamellen van albiet, monoklien van stelsel, hardheid 6 op de schaal van Mohs.

De karakteristieke gloed wordt adularescentie genoemd, naar het Adula-massief in Zwitserland waar fraaie historische vondsten werden gedaan. Het verschijnsel ontstaat doordat de twee veldspaten tijdens de langzame afkoeling van het kristal ontmengden in afwisselende lagen. Waar die laagjes een dikte hebben rond de golflengte van blauw licht, verstrooien ze dit, wat een schijnsel oplevert dat diep in de steen lijkt te zweven.

Het betreft een zuiver structureel optisch effect en geen pigment. Maal je maansteen tot poeder, dan verdwijnt de blauwe gloed onmiddellijk.

Fijn materiaal vertoont een blauwe gloed over een kleurloze basis. De zogenaamde regenboogmaansteen, met veelkleurige flitsen, is mineralogisch gezien een ander mineraal: het is witte labradoriet, een plagioklaasveldspaat. De handelsnaam is wijdverbreid, maar de twee zijn wezenlijk verschillend.

Veldspaat splijt volkomen in twee richtingen onder een hoek van bijna negentig graden, waardoor een harde stoot de steen glad kan doen breken.

Waar het vandaan komt

Sri Lanka is de klassieke vindplaats voor fijne exemplaren met blauwe adularescentie en levert al eeuwenlang aan de markt. Zuid-India delft zowel klassiek als veelkleurig materiaal in grote hoeveelheden, terwijl ook Madagaskar, Myanmar, Tanzania en de Verenigde Staten de handel bevoorraden.

Het Adula-massief in Zwitserland gaf zijn naam aan het begrip adularescentie, hoewel de vindplaats vandaag de dag geen commerciële betekenis meer heeft.

Hoogwaardige blauwe maansteen uit Sri Lanka is schaars geworden. Veel van wat tegenwoordig als maansteen wordt verkocht, is wit of regenboogmateriaal uit India, met een heel ander uiterlijk tegen een aanzienlijk lagere prijs.

Wat de tradities overleverden

De Indiase overlevering is de meest substantiële. Maansteen heet daar chandrakanta, gevormd uit maanlicht, en gold als een gestolde straal van de maan die mee veranderde met de schijngestalten. Het is van oudsher een geschenk voor geliefden en reizigers, een gebruik dat nog altijd voortleeft.

Romeinse schrijvers kwamen onafhankelijk tot vergelijkbare inzichten. Plinius vermeldt het geloof dat het innerlijke beeld van de steen meegroeide en afnam met de maanstand.

In de Vedische astrologie (Jyotish) is de parel de voornaamste navaratna-edelsteen voor de Maan, maar maansteen wordt algemeen aanvaard als vervanger wanneer een parel ongeschikt of onbereikbaar is, waarbij dezelfde planetaire toewijzing geldt.

Sieraadontwerpers uit de art nouveau, met name René Lalique en Louis Comfort Tiffany, pasten maansteen rond 1900 veelvuldig toe, waarna de steen in de jaren zestig opnieuw een modieus hoogtepunt kende.

Moderne interpretaties zien er een steen van intuïtie, ritmes en een nieuw begin in, wat een logische voortzetting is van de eeuwenoude associatie met de maan.

Hoe ermee gewerkt wordt

De associatie met de maan is het meest bruikbaar en heeft oprechte historische wortels. Maansteen past bij vraagstukken die nog niet rijp zijn voor een besluit: situaties die volop in beweging zijn en waar het eerlijke antwoord afhangt van het perspectief van waaruit je kijkt.

De traditie om hem als reisamulet te schenken is een prettig gebruik dat met wit Indiaas materiaal heel toegankelijk blijft.

Voor sieraden geldt dat je hem beter niet draagt in ringen tijdens fysiek werk. Met hardheid 6 en twee splijtingsrichtingen veroorzaakt gewoon huids- en kwartsstof al krasjes en kan een stoot hem doen barsten. Hangers, oorbellen of ringen met een beschermende kastzetting zijn veel verstandiger keuzes.

Reinig hem met een zachte doek, lauw water en milde zeep. Vermijd ultrasone reinigers, omdat de trillingen splijtingsbreuken kunnen verergeren.

Eerlijk kopen

De grootste verwarring zit in de naam. Regenboogmaansteen is in werkelijkheid witte labradoriet. Beide zijn veldspaten en beide bezitten hun eigen charme, maar alleen het klassieke orthoklaasmateriaal draagt de eeuwenoude Indiase traditie.

Opaliet is fabrieksmatig geproduceerd glas met een melkachtige glans, verkocht onder namen als maansteen of zee-opaal. Het is glas, bevat geen opaal en geen veldspaat en kent geen geologische geschiedenis. Het is goedkoop en oogt aardig, maar het probleem is dat het regelmatig misleidend wordt aangeboden zonder vermelding van de ware aard. Onder een loep toont het luchtbelletjes en een egale, ietwat plasticachtige gloed.

Sommige witte chalcedoon en melkkwarts worden eveneens ten onrechte als maansteen aangeboden.

Synthetische spinel met een opalescerende coating duikt incidenteel op.

De gloed van echte maansteen beweegt mee wanneer je de steen kantelt en lijkt op te stijgen vanuit de diepte van het kristal, een eigenschap die imitaties zelden overtuigend nabootsen.