अंक ४

मुख्य संकल्पना

चार म्हणजे चौकोन, स्थिर उभे असलेले टेबल किंवा चार ऋतूंनी बनलेले वर्ष. हा पहिला असा अंक आहे जो एखाद्या गोष्टीला केवळ रंजक बनवण्याऐवजी तिला स्थैर्य देतो. अंकशास्त्रात हा अंक याच दृष्टीने पाहिला जातो.

या अंकाची मुख्य ओळख म्हणजे 'निर्माता' (बिल्डर). ज्या व्यवस्थेवर लोक अवलंबून असतात आणि तरीही त्याकडे फारसे लक्ष देत नाहीत, ती व्यवस्था सुरळीत चालवणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीचा यात समावेश होतो. मंगळवारी गोष्टी सुरळीत चालतात कारण त्यामागे ४ या अंकाची मेहनत असते. या अंकात एक विशिष्ट प्रकारची सचोटी असते. कोणीही पाहत नसतानाही ४ क्रमांकाची व्यक्ती आपले काम तितक्याच निष्ठेने आणि प्रामाणिकपणे पूर्ण करते.

मूळ अर्थ

४ या अंकाचा मूळ अर्थ म्हणजे संकटातही टिकून राहणारी भक्कम रचना. हा प्रक्रियेचा अंक आहे, शंभर वेळा एखादी गोष्ट करून विकसित केलेल्या पद्धतीचा अंक आहे. दिखाऊ गोष्टींपेक्षा टिकाऊ गोष्टींना तो अधिक प्राधान्य देतो.

वेळेशी या अंकाचे नाते ३ या अंकाच्या अगदी विरुद्ध असते. ज्या गोष्टीचे खरे मूल्य पूर्ण झाल्यानंतरच समजते अशा कामासाठी ४ या अंकाची व्यक्ती अनेक वर्षे खर्ची घालण्यास तयार असते आणि प्रक्रियेच्या संथपणाचा तिला कोणताही त्रास होत नाही. पण ऐन वेळी होणाऱ्या बदलांचा मात्र तिला खूप त्रास होतो. अर्ध्या वाटेत योजना बदलण्यास सांगितल्यास, ४ क्रमांकाची व्यक्ती ते काम करेल. परंतु या बदलामुळे अपेक्षेपेक्षा जास्त किंमत मोजावी लागेल याची तिला खात्री असते आणि अनेकदा ही खात्री योग्यच ठरते.

सर्वांत चांगल्या स्वरूपात

सकारात्मक रूपात ४ हा सर्वांत विश्वासार्ह अंक ठरतो. ही व्यक्ती जे बोलते तेच करते आणि तिला सतत सांगण्याची किंवा देखरेख करण्याची गरज नसते. काम कोणीही पाहत नसले तरी त्यांच्या कामाचा दर्जा कायम उत्तम राहतो. ४ या अंकाच्या पायावर उभ्या असलेल्या संस्था फारशा आकर्षक नसतील पण त्या कधीही कोलमडून पडत नाहीत.

या अंकात एका कारागिराला मिळणारे समाधान असते, जे वेगाने काम करणाऱ्या इतर अंकांना क्वचितच मिळते. एखादे काम उत्कृष्टपणे पूर्ण केल्याचा खरा आनंद ४ या अंकाला मिळतो. आपल्या सर्वोत्तम स्वरूपात ४ हा अंक ताठर नसून संयमी असतो. यातील मुख्य फरक असा आहे की संयमी ४ ला एखादी अधिक चांगली पद्धत दाखवल्यास, ती खरंच चांगली आहे याची खात्री करून तो ती नक्कीच स्वीकारतो.

तणावाच्या परिस्थितीत

ताठरपणा हा ४ या अंकाचा मुख्य कमकुवतपणा आहे. अशा वेळी प्रक्रिया हे केवळ एक साधन न राहता मुख्य ध्येय बनते. एखादी प्रक्रिया राबवण्याचा मूळ उद्देश संपलेला असला तरीही ४ या अंकाची व्यक्ती त्या प्रक्रियेचा बचाव करत राहते. हा या अंकाचा सर्वांत मोठा दोष आहे. एखादा बदल खरोखरच चुकीचा आहे की केवळ नवीन आणि अपरिचित आहे, हे ओळखणे ४ क्रमांकाच्या व्यक्तीसाठी खूप कठीण असते.

दुसरा दोष म्हणजे अडथळा आणण्याची प्रवृत्ती, जी बाहेरून स्पष्टपणे दिसून येते. एखादी गोष्ट यशस्वी होणार नाही असे ४ क्रमांकाच्या व्यक्तीने ठरवले, तर ती अधिकृतरीत्या नकार न देता त्या कामाची गती पूर्णपणे थांबवू शकते. इतरांना हा हेतूपुरस्सर केलेला विरोध वाटू शकतो, पण प्रत्यक्षात तो ४ च्या व्यक्तीचा ठाम विश्वास असतो.

तिसरा दोष म्हणजे सतत राबराब राबणे. तणावाखाली असताना ४ ची व्यक्ती वेगळ्या मार्गाने काम करण्याऐवजी अधिक कठोर परिश्रम करते. एखादे काम तीन वर्षांनंतर निरुपयोगी झाले असले तरीही, ते काम मध्येच सोडणे हा स्वतःचा कमकुवतपणा ठरेल या समजुतीतून ती व्यक्ती त्याच कामावर दहा वर्षे वाया घालवू शकते.

जीवन मार्ग (Life Path) म्हणून

ज्यांच्या जन्मतारखेची बेरीज ४ येते, त्यांचा जीवन मार्ग (Life Path) ४ असतो. यांचे जीवन योगायोगाने न घडता स्वकष्टाने उभे केलेले असते. या जीवन मार्गात संयमाने प्रगती करणे, कामात सातत्य राखणे आणि त्याचे परिणाम इतर अंकांच्या तुलनेत उशिरा पण दीर्घकाळ टिकणारे मिळणे, या गोष्टी प्रामुख्याने दिसतात.

असे अंक अनेकदा अभियंते, बांधकाम व्यावसायिक, लेखापाल, प्रशासक, शेतकरी, कारागीर आणि ज्यांच्या कामाचे मूल्यमापन त्यांच्या कामाच्या टिकाऊपणावर होते, अशा व्यक्तींमध्ये आढळतात. नऊ जीवन मार्गांपैकी हा सर्वांत जास्त कठोर परिश्रम करणारा मार्ग मानला जातो. मात्र याच कष्टाच्या माध्यमातून ४ हा अंक अनेक महत्त्वाच्या प्रश्नांकडे दुर्लक्ष करत असतो, ज्यामध्ये आपण करत असलेले काम खरोखरच योग्य आहे का, या प्रश्नाचाही समावेश असतो.

या अंकासाठी लवचिकता हा सर्वांत महत्त्वाचा धडा आहे. याचा अर्थ रचना किंवा पद्धत पूर्णपणे सोडून देणे असा नाही, तर परिस्थिती बदलल्यावर जुन्याच पद्धतीला चिकटून न राहता गरजेनुसार नवी रचना उभी करायला शिकणे असा होतो.

नावातील प्रभाव

पायथागोरियन प्रणालीमध्ये D, M आणि V या अक्षरांद्वारे नावात ४ हा अंक येतो.

एक्स्प्रेशन नंबर (संपूर्ण नावातील सर्व अक्षरांची बेरीज) म्हणून ४ हा अंक मोठ्या प्रमाणावरील विश्वासार्हतेचे प्रतिनिधित्व करतो. ही व्यक्ती संपूर्ण रचनेचा मुख्य आधार बनते, जे सत्तेचे एक वास्तविक परंतु सहसा न दिसणारे स्वरूप असते. सोल अर्ज (केवळ स्वरांची बेरीज) म्हणून हा अंक शिस्तीची आणि प्रत्येक गोष्टीचे स्थान निश्चित असण्याची अंतर्गत गरज दर्शवतो. ही शिस्त मोडली गेल्यास अशा व्यक्तीला खरोखरच मानसिक त्रास होतो. व्यक्तिमत्त्व क्रमांक (केवळ व्यंजनांची बेरीज) म्हणून ४ हा अंक भक्कमपणा दर्शवतो. लोक अशा व्यक्तीवर पटकन विश्वास ठेवतात पण त्यांना समजून घेणे कठीण जाते.

नावाचे पहिले अक्षर (कॉर्नरस्टोन) जर ४ क्रमांकाचे असेल, तर अशी व्यक्ती कोणत्याही नवीन परिस्थितीत कृती करण्यापूर्वी नियम आणि चौकट समजून घेण्यावर भर देते.

विविध प्रणालींनुसार अर्थ

पायथागोरियन. पायथागोरियन विचारसरणीत ४ ला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान होते, विशेषतः टेट्रॅक्टिस या संकल्पनेमुळे. ही एक त्रिकोणी आकृती असते जिच्यात १, २, ३ आणि ४ अशा रांगांमध्ये एकूण १० बिंदू असतात. ४ हा पहिला असा अंक आहे ज्याची समान भागांत विभागणी करता येते, याच कारणामुळे याला न्यायाचे प्रतीक मानले जाते. याशिवाय चौकोनाचे स्थैर्य त्याला अधिक भक्कमपणा देते.

कॅल्डियन. कॅल्डियन अंकशास्त्रानुसार ४ हा अंक एका विघ्न आणणाऱ्या आणि अपारंपरिक ग्रहाशी संबंधित आहे. पाश्चिमात्य विचारसरणीतील 'निर्माता' या अर्थापेक्षा हा अर्थ अगदी वेगळा आहे. कॅल्डियन ४ हा विरोधाभासी, बंडखोर आणि सुधारणांकडे ओढा असणारा मानला जातो, तसेच व्यावहारिक जगात तो अशुभ समजला जातो. या दोन प्रणालींमधील फरकामुळे अनेकदा गोंधळ उडू शकतो.

वैदिक. अंक ज्योतिषानुसार ४ हा राहूचा अंक आहे. राहू हा अचानक होणारे बदल, परदेशी गोष्टी आणि अपारंपरिक महत्त्वाकांक्षेचा ग्रह मानला जातो. हा अर्थही पाश्चिमात्य विचारसरणीपेक्षा पूर्णपणे वेगळा आहे. ४, १३, २२ किंवा ३१ तारखेला जन्मलेल्या व्यक्तींचा जन्मांक ४ असतो.

हिब्रू. 'दालेत' (Dalet) चे मूल्य ४ आहे आणि त्याचा अर्थ दरवाजा असा होतो. चार अक्षरी ईश्वरीय नाव आणि सुक्कोटमधील चार प्रजाती या गोष्टी परंपरेत या अंकाला भक्कम महत्त्व प्राप्त करून देतात.

चायनीज. चीनी संस्कृतीत ४ हा अंक टाळला जातो. '四' (sì) याचा उच्चार '死' (sǐ) म्हणजे मृत्यू या शब्दाशी मिळताजुळता आहे. यामुळे इमारतींमध्ये चौथा मजला नसतो, तसेच ४ अंक असलेले फोन नंबर आणि गाड्यांचे नंबर स्वस्तात विकले जातात. हीच मानसिकता जपानी, कोरियन आणि व्हिएतनामी संस्कृतीतही पाहायला मिळते. पाश्चिमात्य देशांतील सर्वांत विश्वासार्ह अंक पूर्व आशियात मात्र अशुभ मानला जातो. अंकशास्त्राच्या विविध परंपरांमधील हा सर्वांत मोठा आणि स्पष्ट विरोधाभास आहे.

माया. माया संस्कृतीच्या संख्या प्रणालीत ४ चे प्रतिनिधित्व चार बिंदूंनी केले जाते. माया विश्वरचनेत या अंकाला दिशांच्या संदर्भात खूप महत्त्व आहे, जिथे जग चार मुख्य दिशा आणि एका केंद्रात विभागले गेले आहे.

इतर गोष्टींशी संबंध

टॅरो कार्ड्समधील IV क्रमांकाचे कार्ड 'दी एम्परर' (The Emperor) आहे, जो दगडाच्या सिंहासनावर विराजमान असतो. ४ या अंकाचा या कार्डशी खूप जवळचा संबंध आहे. एम्परर हे सुव्यवस्था, मर्यादा आणि आकर्षक व्यक्तिमत्त्वापेक्षा स्वतःच्या कर्तृत्वातून मिळवलेल्या अधिकाराचे प्रतीक आहे. पण त्याचा कमकुवतपणा हाच ४ चा कमकुवतपणा आहे, तो म्हणजे जुन्या, कालबाह्य झालेल्या नियमांना चिकटून राहणे.

ग्रहांच्या संबंधात मात्र प्रणालींमध्ये मतभेद आहेत. आधुनिक पाश्चिमात्य अंकशास्त्र ४ ला युरेनस ग्रहाशी जोडते, तर वैदिक परंपरा त्याला राहूशी जोडते. हे दोन्ही ग्रह स्थैर्यापेक्षा अचानक होणारे बदल आणि अस्थिरता दर्शवतात, जे 'एम्परर' आणि ४ च्या मूळ अर्थाच्या अगदी विरुद्ध आहे. हा विरोधाभास खरा आहे आणि तो समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. हिब्रू अक्षर 'दालेत' (दरवाजा) या दोन्ही टोकांच्या विचारांचा सुवर्णमध्य साधते. दरवाजा ही एक स्थिर रचना असली तरी त्याचा मुख्य उद्देश पलीकडे जाण्यासाठी मार्ग देणे हाच असतो.

या अंकाचे रंग आणि खडे मुख्य संकल्पनेपेक्षा (Archetype) ग्रहांच्या प्रभावावर जास्त अवलंबून आहेत. यात राखाडी, खाकी आणि गडद निळा हे रंग, तर गोमेद (hessonite) आणि हेमेटाइट (hematite) यांसारखे खडे समाविष्ट आहेत.

इतर अंकांशी जुळवून घेण्याची क्षमता

ज्या अंकांना एखादी भक्कम गोष्ट निर्माण करायची असते, त्यांच्यासोबत ४ खूप चांगले काम करतो. मोठी कामे पूर्ण करण्यासाठी ८ सोबतची जोडी सर्वांत प्रभावी ठरते. यात ८ मोठा दृष्टिकोन ठेवतो आणि ४ तो प्रत्यक्षात उतरवतो. मात्र हे दोघेही जास्त भावनिक किंवा मृदू नसतात. २ हा अंक ४ ला आवश्यक असलेली सामाजिक समज देतो आणि ४ च्या फटकळ स्वभावाचा २ ला काहीही त्रास होत नाही. ७ आणि ४ या दोघांमध्ये सखोलता, शांतता आणि एकाच गोष्टीवर अनेक वर्षे काम करण्याची तयारी असते.

वेगाने काम करणाऱ्या अंकांशी मात्र ४ चे अनेकदा खटके उडतात. ३ ला ४ हा कंटाळवाणा वाटतो, तर ४ ला ३ हा बेजबाबदार वाटतो. मात्र तरीही ही जोडी अपेक्षेपेक्षा जास्त उत्तम काम करू शकते. ५ सोबत जुळवून घेणे सर्वांत कठीण असते. केवळ बदलाच्या आनंदासाठी ५ प्लॅन बदलत राहतो, तर ४ ला हा बदल विध्वंसक वाटतो.

दोन ४ एकत्र आल्यास ते खूप भक्कम काहीतरी उभे करतात. परंतु ते दोघेही चुकीच्या गोष्टीवर काम करत असले, तरी अनेक वर्षे त्यांच्या ते लक्षात येत नाही कारण त्यांना प्रश्न विचारण्याची प्रवृत्ती दोघांमध्येही नसते.