Ο Πύργος

Εικονογράφηση και συμβολισμός

Στην Ταρώ της Νέας Υόρκης ο Πύργος είναι ένας ουρανοξύστης που χτυπιέται από κεραυνό πάνω από τους πέντε δήμους, αποδοσμένος στην ποπ αρτ γλώσσα της τράπουλας με κορεσμένα χρωματικά μπλοκ, πεδία με ημιτονικές κουκκίδες και σκληρές μαύρες σιλουέτες. Η κεντρική σκηνή του είναι η νύχτα του 1977, όταν το δίκτυο κατέρρευσε και κάθε υπόθεση για το ποιος είχε τον έλεγχο εξαφανίστηκε μονομιάς. Ένας ψηλός προπολεμικός πύργος υψώνεται στη μέση, με τους ορόφους του μπαλωμένους σε ασύμβατα πάνελ από ματζέντα, κυανό, κίτρινο, κόκκινο και πράσινο. Τα αταίριαστα χρώματα είναι ακριβώς το νόημα. Πρόκειται για ένα κτίριο συναρμολογημένο από υπερβολική αυτοπεποίθηση, ανακαινίσεις, αναχρηματοδοτήσεις και τις ιστορίες που έλεγε στον εαυτό του, γι' αυτό ακριβώς ο κεραυνός το βρίσκει.

Τεθλασμένες αστραπές σε λευκό, κόκκινο και κίτρινο συγκλίνουν στον πύργο και από τις δύο πλευρές του ουρανού. Όπως και στην κλασική κάρτα, ο κεραυνός είναι η ξαφνική αλήθεια και η καρμική παρέμβαση, η λάμψη που φωτίζει την ίδια ακριβώς στιγμή που καταστρέφει. Στο αστικό πλαίσιο, είναι η υπέρταση του δικτύου και η διακοπή του ρεύματος ταυτόχρονα: το χτύπημα που κάνει τα πάντα πιο φωτεινά από το μεσημέρι, λίγο πριν ολόκληρος ο ορίζοντας βυθιστεί στο σκοτάδι. Η κορυφή του πύργου ανατινάζεται σε μια έκρηξη καπνού και συντριμμιών, απηχώντας την κορόνα που πέφτει στην εικόνα της Rider-Waite. Αυτό που χάνεται είναι ο τελευταίος όροφος, η θέα από το ρετιρέ, η ψευδαίσθηση ότι είσαι πάνω από όλους. Ο παραδοσιακός πύργος στεκόταν σε ένα βουνό απομόνωσης. Αυτός στέκεται στο βραχώδες υπέδαφος του Μανχάταν και ανακαλύπτει ότι ούτε το ίδιο το θεμέλιο δεν προστατεύει μια κακή κατασκευή.

Δύο μικρές μαύρες φιγούρες πέφτουν στον αέρα δίπλα στο κτίριο, το κλασικό ζευγάρι από σιλουέτες που κατρακυλούν, παγωμένες στον αέρα επειδή η κάρτα αποτυπώνει τη στιγμή της κατάρρευσης και ποτέ την πρόσκρουση. Φύλλα χαρτιού σκορπίζονται στη σκηνή και ανάμεσά τους, ξεκάθαρα ευανάγνωστη, μια ειδοποίηση ΕΞΩΣΗΣ (EVICTION). Αυτή είναι η χαρακτηριστική υπογραφή της τράπουλας για τον κεραυνό στα χαρτιά. Στη Νέα Υόρκη ο Πύργος σπάνια χρειάζεται καιρικά φαινόμενα, αφού φτάνει με συστημένη επιστολή, με ένα email απόλυσης ή με μια κλήση κάλυψης περιθωρίου. Κατά μήκος των άκρων τρέχει ο μαύρος ορίζοντας με το Άγαλμα της Ελευθερίας να εμφανίζεται δύο φορές, μία φορά συμπαγές και μία φορά σκιασμένο, παρακολουθώντας την κατάρρευση χωρίς να παρεμβαίνει. Η παρουσία της Ελευθερίας δίνει νέο νόημα στην υπόσχεση της κάρτας, επειδή αυτό που τελικά φέρνει η καταστροφή είναι η ελευθερία από μια δομή που είχε γίνει φυλακή.

Βασική ερμηνεία

Ο Πύργος υποδηλώνει την αναγκαία συντριβή ενός ψεύτικου παραδείγματος, την αναγκαστική απελευθέρωση από μια δέσμευση που δεν θα εγκαταλείπατε ποτέ από μόνοι σας. Η τράπουλα της Νέας Υόρκης το δηλώνει αυτό μέσα από την ίδια την ιστορία της πόλης. Η Νέα Υόρκη κατεδαφίζει συνεχώς τον εαυτό της για να υπάρξει, και ο ορίζοντάς της είναι ένα νεκροταφείο προηγούμενων οριζόντων. Το ντάινερ που τάιζε το οικοδομικό τετράγωνο για σαράντα χρόνια κλείνει για να μπορέσει να μετακομίσει κάτι άλλο στη θέση του. Ό,τι έχει χτιστεί σε σαθρά θεμέλια στη ζωή συναντά αργά ή γρήγορα τον κεραυνό του, και το χτύπημα δεν είναι κακία, αλλά μια επιθεώρηση.

Η θέση της κάρτας στην ακολουθία λέει τα υπόλοιπα. Ο Πύργος ακολουθεί τον Διάβολο, όπου ο Ήρωας εγκαταστάθηκε σε βολικές αιχμαλωσίες: η κράτηση με μπουκάλι στο κλαμπ (bottle service), το μισθωτήριο που υπεγράφη χωρίς να διαβαστεί, η δουλειά που πληρώνει ίσα ίσα για να τον κρατήσει, οι χαλαρές αλυσίδες που επέλεγε ξανά και ξανά στις 2 τα ξημερώματα ονομάζοντάς τες ελευθερία. Αυτό που ένα άτομο αρνείται να εγκαταλείψει οικειοθελώς, ο Πύργος το αφαιρεί με τη βία. Η πτώση είναι τρομακτική, αλλά είναι αυτή που σπάει τις αλυσίδες, και σε αυτή την πόλη κανένα άδειο οικόπεδο δεν έμεινε ποτέ κενό. Ό,τι χτιστεί μετά, θα πατάει σε έδαφος που είναι επιτέλους στέρεο.

Ερμηνεία σε όρθια θέση

Σε όρθια θέση, ο Πύργος της τράπουλας της Νέας Υόρκης είναι η νύχτα του 1977. Το δίκτυο καταρρέει, ολόκληρη η πόλη βυθίζεται στο σκοτάδι μονομιάς, και μια τεράστια, θεμελιώδης αλλαγή γίνεται αναπόφευκτη. Είναι το ειδοποιητήριο έξωσης στην πόρτα, το email απόλυσης στις 9 το πρωί, η αγορά που σβήνει μια επένδυση πριν το μεσημεριανό, το κτίριο που εμπιστευτήκατε και αποδεικνύεται σαθρό. Αυτά τα γεγονότα χτυπούν σαν κεραυνός στον ορίζοντα, εκκωφαντικά και αδιαπραγμάτευτα. Παρόλα αυτά, η τράπουλα επιμένει στο δεύτερο μισό της κάρτας: μοιάζει με ερείπιο, αλλά είναι ένα καθάρισμα του τοπίου, και ανεξάρτητα από το αρχικό σοκ, το άτομο βγαίνει από την άλλη πλευρά σοφότερο και πιο ανθεκτικό, έχοντας επιβιώσει από τη φωτιά.

Στα ερωτικά. Ένας ξαφνικός, επώδυνος χωρισμός ή διαζύγιο, ή η αποκάλυψη μιας κρυφής προδοσίας που κλονίζει τα θεμέλια μιας σχέσης. Υποδεικνύει επίσης μια απότομη συνειδητοποίηση της δικής σας αξίας μέσα σε μια σχέση, η οποία προκαλεί μια άμεση αποχώρηση.

Στα επαγγελματικά. Ξαφνική απώλεια εργασίας, απόλυση, η κατάρρευση μιας κακής επένδυσης ή χρεοκοπία. Η καταστροφή καθαρίζει μια κατάσταση που σας κρατούσε πίσω και αφήνει το έδαφος καθαρό για κάτι πιο αυθεντικό.

Στα οικονομικά. Ένα κραχ, μια κλήση κάλυψης περιθωρίου, ή η ξαφνική κατάρρευση μιας ασταθούς οικονομικής δομής που στηριζόταν σε υποθέσεις οι οποίες δεν ισχύουν πλέον.

Στην υγεία. Μια ξαφνική ασθένεια, ένα ατύχημα, ή έντονες ημικρανίες από συσσωρευμένη πίεση. Δεν είναι όμως κάθε Πύργος καταστροφή. Το σοκ μπορεί να είναι καλοδεχούμενο, όπως μια απρόσμενη εγκυμοσύνη, μια συναρπαστική μετακόμιση σε νέο δήμο, ή το ικανοποιητικό τέλος μιας τοξικής δουλειάς.

Ερμηνεία σε ανεστραμμένη θέση

Σε ανεστραμμένη θέση, η εκρηκτική ενέργεια στρέφεται προς τα μέσα. Σε αυτή την τράπουλα είναι ο ενοικιαστής που σταματά να ανοίγει την αλληλογραφία επειδή κάθε φάκελος μπορεί να είναι η έξωση, ο ιδιοκτήτης που ξαναβάφει την πρόσοψη πάνω από ένα ραγισμένο δοκάρι, ο χρηματιστής που διπλασιάζει το ρίσκο αντί να παραδεχτεί ότι η θέση του έχει καταρρεύσει. Το άτομο μυρίζει τον καπνό και ξέρει ότι το θεμέλιο καταρρέει, αλλά προσκολλάται σε νεκρές πεποιθήσεις ή σε μια τοξική κατάσταση από φόβο για το άγνωστο. Αυτό δεν ακυρώνει τη μεταμόρφωση. Απλώς την παρατείνει, οπότε αντί για ένα καθαρό μπλακάουτ, έχουμε διακοπές ρεύματος, τρεμόπαιγμα στα φώτα, και ένα κτίριο που καταρρέει όροφο προς όροφο.

Η άλλη ανάγνωση είναι πιο ήσυχη και πιο αισιόδοξη. Η αναταραχή είναι εντελώς εσωτερική και μακριά από τα μάτια του κόσμου, και το άτομο διαλύει τις δικές του ψευδαισθήσεις πριν τον αναγκάσει οποιαδήποτε εξωτερική κρίση. Εδώ η κάρτα λειτουργεί ενθαρρυντικά, καθώς ο προγραμματισμός της δικής σας κατεδάφισης, όσο επώδυνος κι αν είναι, παραμένει πολύ καλύτερος από το να περιμένετε να κάνει τη δουλειά η βαρύτητα.

Στα ερωτικά. Η παραμονή σε έναν τοξικό γάμο και η καταπίεση της βαθιάς δυσαρέσκειας, διατηρώντας την επίφαση της σταθερότητας ενώ οι ρωγμές μεγαλώνουν πίσω από τη φρέσκια μπογιά.

Στα επαγγελματικά. Η προσκόλληση σε μια δουλειά χωρίς προοπτικές από φόβο, αγνοώντας τα προειδοποιητικά σημάδια που στοιβάζονται στο κλειστό συρτάρι.

Στα οικονομικά. Η άρνηση να δείτε τα προειδοποιητικά σημάδια, στηρίζοντας μια συμφωνία που οι αριθμοί έχουν ήδη καταδικάσει.

Στην υγεία. Η αγνόηση σοβαρών συμπτωμάτων ή η αντίσταση στην αλλαγή του τρόπου ζωής που το σώμα σας ζητάει ξεκάθαρα: η σωματική εκδοχή του κλειστού φακέλου έξωσης.

Ιστορικές σημειώσεις

Πολύ πριν η τράπουλα της Νέας Υόρκης τη μεταφέρει σε έναν σκοτεινό ορίζοντα, η κάρτα ήταν αγκυροβολημένη στον βιβλικό Πύργο της Βαβέλ. Οι Γραφές λένε μόνο ότι ο Θεός προκάλεσε σύγχυση στις γλώσσες των κατασκευαστών, αλλά η μεσαιωνική φαντασία ήθελε ένα πιο βίαιο τέλος, και η λαϊκή παράδοση έδειχνε τον Νεβρώδ (Nimrod), τον αλαζόνα αρχιτέκτονα του πύργου, να χτυπιέται από κεραυνό και να γκρεμίζεται ενώ το οικοδόμημα καιγόταν. Αυτή η εικόνα της θεϊκής οργής, ενισχυμένη από τα Σόδομα και τα Γόμορρα, την Αποκάλυψη και τη φωτιά από τον ουρανό στο Βιβλίο του Ιώβ, καθιέρωσε το μοτίβο των μορφών που πέφτουν και της ουράνιας φωτιάς από το 1500 περίπου και μετά.

Η μεσαιωνική Ιταλία έδωσε στην κάρτα τη συγκεκριμένη μορφή της. Πόλεις όπως η Μπολόνια και το Σαν Τζιμινιάνο ήταν γεμάτες με ψηλούς πύργους-κατοικίες που είχαν χτίσει αντίπαλες οικογένειες ως ωμά σύμβολα υπερηφάνειας, και το ύψος τους τους καθιστούσε συχνούς στόχους κεραυνών, οπότε το να βλέπει κανείς τον πύργο ενός τυράννου να καίγεται φάνταζε στο πλήθος ως κοσμική δικαιοσύνη. Η κάρτα έφερε περισσότερα εναλλακτικά ονόματα από οποιοδήποτε άλλο μεγάλο αρκάνο, ανάμεσά τους Βέλος, Φωτιά, Κεραυνός και το Σπίτι του Διαβόλου. Στη Γαλλία καθιερώθηκε ως La Maison Dieu, το Σπίτι του Θεού, όπου η αποκομμένη σαν κορόνα κορυφή ερμηνεύεται ως στέμμα επανάστασης και οι μορφές αντί να συνθλίβονται στο έδαφος άρχισαν να πέφτουν με το κεφάλι προς τα κάτω στον αέρα. Με την επιστροφή στην Ιταλία, ο τίτλος έγινε La Torre, και οι Waite και Pamela Colman Smith της έδωσαν τη σύγχρονη μορφή της το 1909, αντικαθιστώντας τις παλιές σκόρπιες μπάλες με εικοσιδύο χρυσά Γιοντ (Yods). Η τράπουλα της Νέας Υόρκης κληρονομεί όλη αυτή την πορεία και ανταλλάσσει τα Γιοντ με τις σελίδες μισθωτηρίων και συμβολαίων που πετούν στον αέρα και αποδεικνύονται προσωρινά.

Αντιστοιχίες

Αριθμολογία. XVI, το δεκαέξι, που με αναγωγή γίνεται επτά και καθιστά τον Πύργο τη σκιά του Άρματος. Το Άρμα είναι η θέληση που οδηγεί δυναμικά προς έναν στόχο. Ο Πύργος δείχνει τι συμβαίνει όταν αυτή η σιδερένια θέληση οδηγούσε εξαρχής σε λάθος κατεύθυνση. Με τους όρους της τράπουλας, ο αριθμός διαβάζεται σαν διαταγή κατεδάφισης κολλημένη σε μια πρόσοψη, με το ίδιο το χέρι του ατόμου πάνω στο μισθωτήριο που έδωσε ζωή σε αυτή την κατασκευή.

Αστρολογία. Άρης, ο δυναμικός, πολεμικός πλανήτης. Καμία κάρτα στην τράπουλα της Νέας Υόρκης δεν φέρει την υπογραφή του πιο ορατά. Ο Άρης είναι το κόκκινο στον κεραυνό, η σειρήνα στο σκοτάδι, και το πρώτο συνεργείο στο καθαρισμένο οικόπεδο την αυγή, μια δύναμη που στοχεύει να καθαρίσει το παρωχημένο ώστε να μπορέσει να αναπτυχθεί κάτι πιο δυνατό.

Στοιχείο. Φωτιά, η εξαγνιστική φλόγα που καίει ό,τι είναι διεφθαρμένο και αφήνει πίσω της μόνο την ουσία.

Καμπαλά. Το εβραϊκό γράμμα είναι το Πε, που σημαίνει «στόμα», το οποίο συνδέει την κάρτα απευθείας με τη Βαβέλ, όπου η τιμωρία ήταν η σύγχυση των γλωσσών. Η ομιλία χτίζει πανύψηλες ψευδαισθήσεις, και ο Πύργος τις γκρεμίζει. Το μονοπάτι της είναι το εικοστό έβδομο, που τρέχει μεταξύ Χοντ (Διάνοια) και Νετζάχ (Φύση), μια ταπεινωτική υπενθύμιση ότι καμία λογική δεν μπορεί να ξεπεράσει σε κατασκευή τις φυσικές και θεϊκές δυνάμεις που βρίσκονται από πάνω της.

Χρονισμός. Η κάρτα υποδεικνύει κάτι ξαφνικό και χωρίς προειδοποίηση. Σε μια ερώτηση με απάντηση ναι ή όχι διαβάζεται ως ανατρεπτική, και αποτελεί συνήθως ένα όχι για οτιδήποτε αφορά τη σταθερότητα.

Ψυχολογική προσέγγιση

Με γιουνγκιανούς όρους ο πύργος είναι οι περίτεχνες άμυνες του εγώ, ο γυάλινος πύργος της καθαρής διάνοιας και τα τείχη που χτίζουμε για να νιώθουμε ασφαλείς από την ευαλωτότητα. Η τράπουλα της Νέας Υόρκης δίνει σε αυτή την αφαίρεση έναν δρόμο: το μπλακάουτ είναι η στιγμή που η πραγματικότητα αρνείται να ταιριάξει με τις προσδοκίες του εγώ, η συντριβή που μια παλαιότερη ορολογία ονόμαζε νευρικό κλονισμό, αλλά την οποία οι αναλυτές διαβάζουν πιο με ακρίβεια ως απορρύθμιση του συμπλέγματος του εγώ, ένα είδος θανάτου του εγώ. Η Sallie Nichols, στο βιβλίο της Jung and Tarot, ονομάζει την κάρτα το Χτύπημα της Απελευθέρωσης, αφού η κατάρρευση αυτών των αμυνών είναι αυτό που ανοίγει τον δρόμο για την εξατομίκευση, τη μακρά εργασία για να γίνει κανείς ολόκληρος.

Ο Τζόζεφ Κάμπελ (Joseph Campbell) περιέγραψε το ίδιο γεγονός ως έναν κεραυνό εν αιθρία που συνθλίβει το σφιχτό σύστημα του εγώ ενός ανθρώπου, τους αόρατους τοίχους της φυλακής που τον κρατούν σε καριέρες χωρίς ικανοποίηση ή σε νεκρές σχέσεις. Επειδή σχεδόν κανείς δεν αποσυναρμολογεί αυτή τη φυλακή με τη θέλησή του, η ζωή στέλνει έναν καταλύτη, μια απώλεια δουλειάς, ένα διαζύγιο, έναν θάνατο, που ρίχνει τους τοίχους και τον αναγκάζει να βγει στο άγνωστο. Η συμβουλή του για την επιβίωση ήταν το amor fati του Νίτσε, η αγάπη της μοίρας, η αντιμετώπιση των συντριμμιών ως το άδειασμα του χώρου που πραγματικά είναι, αντί για απελπισία. Η τράπουλα κάνει την αλληλουχία κυριολεκτική. Ο Πύργος κάθεται ανάμεσα στον Διάβολο και το Αστέρι, και το Αστέρι της είναι μια γυναίκα σε μια ταράτσα που μπορεί επιτέλους να δει τα αστέρια επειδή έσβησαν τα φώτα της πόλης. Η κατάρρευση του ψεύτικου φωτός είναι αυτό που κάνει το αληθινό φως ορατό.

Ο Πύργος σε άλλες τράπουλες

Πρώιμες ιταλικές τράπουλες. Η κάρτα της τράπουλας Sola Busca ονομάζει τη μορφή Nenbroto, τον ίδιο τον Νεβρώδ, που χτυπιέται από φωτιά από τον ουρανό, ενώ το κράνος και η ασπίδα του πέφτουν, και η κάρτα Charles VI δείχνει ένα οχυρωμένο κάστρο με φλόγες να ξεπηδούν από τις ρωγμές της πέτρας. Οι παλαιότερες κάρτες της Μπολόνια ήταν ακόμα πιο ζοφερές, με δύο άνδρες να κείτονται στο έδαφος έτοιμοι να συνθλιβούν από την τοιχοποιία που έπεφτε.

Ταρώ της Μασσαλίας. Κάτω από τον τίτλο La Maison Dieu, η σαν κορόνα κορυφή του πύργου αποκολλάται από τη φωτιά του ουρανού και δύο μορφές πέφτουν με το κεφάλι προς τα κάτω μέσα από ένα πεδίο με χρωματιστές σφαίρες. Τα τρία παράθυρά του φέρουν τον μύθο της Αγίας Βαρβάρας, φυλακισμένης σε έναν πύργο όπου έβαλε να κόψουν τρία παράθυρα για την Αγία Τριάδα.

Παραλλαγές και σύγχρονες τράπουλες. Ορισμένες γαλλικές και βελγικές τράπουλες παραλείπουν εντελώς το κτίριο για χάρη της κάρτας La Foudre, ενός μοναχικού δέντρου σχισμένου από κεραυνό, ενώ η Ταρώ του Παρισιού (Tarot of Paris) απεικονίζει τον Διάβολο να παίζει τύμπανο μπροστά στο στόμα της Κόλασης. Οι σύγχρονες ανεξάρτητες (indie) τράπουλες στηρίζονται στην ενέργεια του Άρη της κάρτας, με μερικές να χρησιμοποιούν ανοιχτά φαλλικές εικόνες για να τονίσουν την ωμή δύναμη και την ξαφνική εκτόνωση. Η Ταρώ της Νέας Υόρκης βρίσκεται στο σύγχρονο άκρο αυτής της γραμμής, διατηρώντας το ζευγάρι που πέφτει και την αποκολλημένη κορόνα, ενώ ανταλλάσσει τη θεϊκή φωτιά με μια υπέρταση του δικτύου και τις χρωματιστές σφαίρες με χαρτιά εξώσεων που πετούν στον αέρα.

Σε συνδυασμό και στο πλαίσιο

Ο Πύργος είναι ο βίαιος δίδυμος του Θανάτου, και αξίζει να διαβάζονται μαζί. Ο Θάνατος είναι ένα οργανικό, προβλέψιμο τέλος που μπορείτε να αντιμετωπίσετε με κάποια χάρη. Ο Πύργος είναι η ξαφνική κατάρρευση που έρχεται χωρίς προειδοποίηση, και συχνά εμφανίζεται ακριβώς όταν οι πιο ήσυχες προειδοποιήσεις του Θανάτου έχουν αγνοηθεί. Ολοκληρώνει επίσης ένα τόξο με τους γείτονές του, βρισκόμενος ανάμεσα στον Διάβολο και το Αστέρι: ο Διάβολος είναι τα δεσμά στα οποία προσκολλάστε, ο Πύργος είναι η αναγκαστική εκδίωξη από αυτά, και το Αστέρι είναι η γαλήνη που γίνεται δυνατή μόνο όταν η ψεύτικη δομή έχει φύγει.

Αν τραβηχτεί ως συμβουλή και όχι ως πρόβλεψη, η κάρτα είναι μια άμεση εντολή να γίνετε οι ίδιοι ο κεραυνός. Εάν είστε κολλημένοι στη στασιμότητα ή σε μια κακή συνήθεια, σας συμβουλεύει μια ελεγχόμενη κατεδάφιση, απορρίπτοντας την πρόσοψη και βάζοντας επίτηδες τον εαυτό σας σε άβολη θέση πριν το κάνει το σύμπαν για εσάς. Οι αναγνώστες της Νέας Υόρκης συχνά την αποκαλούν την κάρτα «άσε το να φύγει», και το εννοούν ως ανακούφιση. Δεν είναι κάθε Πύργος μια καταστροφή, αφού μπορεί να είναι κάτι τόσο μικρό όσο μια ακυρωμένη πτήση, ένας σωλήνας που έσπασε, ή ο θορυβώδης γείτονας που χαλάει την ησυχία. Όμως, ανεξάρτητα από την κλίμακα, η πόλη το διαβάζει με τον ίδιο τρόπο που διαβάζει το κλείσιμο του ντάινερ: η αντίσταση στην κατάρρευση παρατείνει τον πόνο, ενώ η αποδοχή της σας επιτρέπει να χτίσετε ξανά σε καθαρό έδαφος με αληθινά υλικά.