Turmalin czarny

Czym jest w rzeczywistości

Szerl, bogaty w żelazo przedstawiciel grupy turmalinów: złożony borokrzemian o układzie trygonalnym, twardości od 7 do 7.5 i braku wyraźnej łupliwości.

Struktura chemiczna turmalinów słynie z niezwykłej tolerancji na rozmaite domieszki; mineralodzy określają tę grupę żartobliwie mianem mineralnego kosza na śmieci. Żelazo nadaje barwę czarnemu szerlowi, lit i mangan tworzą różowy oraz zielony elbait, a magnez odpowiada za brązowy drawit.

Turmalin wykazuje zarówno właściwości piezoelektryczne (wytwarza ładunek pod naciskiem mechanicznym), jak i piroelektryczne (generuje przeciwne bieguny elektryczne podczas ogrzewania lub chłodzenia). Zjawisko to łatwo zaobserwować w praktyce: rozgrzany kryształ przyciąga drobinki popiołu i skrawki papieru.

Kryształy szerlu odznaczają się podłużnym prążkowaniem na powierzchni słupa oraz zaokrąglonym, trójkątnym przekrojem poprzecznym, co stanowi znakomitą cechę rozpoznawczą.

Dzięki twardości 7.5 i brakowi łupliwości jest jednym z najbardziej odpornych mechanicznie minerałów w całym katalogu.

Skąd pochodzi

Brazylia, zwłaszcza stan Minas Gerais, dostarcza olbrzymich ilości surowca. Wybitnej jakości kryształy pegmatytowe pochodzą z Pakistanu i Afganistanu, a Madagaskar, Namibia, Nigeria oraz Stany Zjednoczone stale zasilają rynek.

Szerl to zdecydowanie najpowszechniejsza odmiana turmalinu, stanowiąca około dziewięćdziesięciu pięciu procent wszystkich turmalinów na Ziemi, co tłumaczy jego przystępną cenę.

Zjawisko piroelektryczności wzbudziło zaciekawienie w Europie, gdy kupcy z Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej sprowadzili pierwsze okazy ze Sri Lanki na początku XVIII wieku. Określenie aschentrekker upamiętnia pokaz handlowy, którym zachęcano klientów do zakupu.

Turmalin został wyodrębniony jako samodzielny gatunek mineralny dopiero w XVIII wieku; wcześniej ciemne okazy powszechnie mylono z innymi czarnymi skałami.

Co głosiły tradycje

Z uwagi na późne rozpoznanie turmalinu w nauce minerał ten nie posiada własnej, starożytnej tradycji. Ciemne kamienie pełniły w świecie antycznym ogólne funkcje ochronne, a wszelki używany wówczas szerl traktowano po prostu jako czarny kamień, a nie jako turmalin.

Zapiski ze Sri Lanki i Indii wspominały o barwnych odmianach, a syngaleskie słowo turmali, oznaczające kamienie wielobarwne, dało początek obecnej nazwie.

Współczesna sława tego minerału narodziła się niedawno. Czarny turmalin stał się sztandarowym kamieniem ochronnym w litoterapii pod koniec XX wieku, opisywanym zazwyczaj jako filtr absorbujący lub odbijający negatywną energię, a w ostatnich latach jako tarcza przed promieniowaniem elektromagnetycznym.

Żadne z tych twierdzeń nie ma oparcia w badaniach. Kwestię ochrony przed polem elektromagnetycznym warto nazwać wprost: niewielki odłamek szerlu w żaden mierzalny sposób nie osłabia fal radiowych, a typowe domowe urządzenia i tak nie generują szkodliwego promieniowania.

Jak się z nim pracuje

To, co czarny turmalin robi niezawodnie, to fizyczne wyznaczanie granicy i w tym wyraża się jego rzetelna rola. Położony na progu, postawiony na biurku frontem do pokoju lub trzymany w kieszeni przed trudną rozmową staje się namacalnym przypomnieniem o tym, gdzie coś się kończy.

Taka funkcja jest pożyteczna i nie wymaga wiary w pochłanianie energii. Jeżeli trzymanie kamienia pomaga ci zachować asertywność, to ta siła pochodzi od ciebie, a nie z minerału.

Z praktycznego punktu widzenia to najlepszy ciemny kamień do codziennego noszenia: twardość 7.5, trwałość, niski koszt i pełna odporność na wodę, światło oraz ciepło.

Surowe kryształy o wyraźnym prążkowaniu są znacznie ciekawszymi obiektami niż kamienie bębnowane, a kosztują niewiele.

Jeżeli ktoś rozważa zakup tego kamienia w celu ekranowania routera lub telefonu komórkowego, te pieniądze znacznie lepiej przeznaczyć na jakikolwiek inny cel.

Kupować z rozwagą

Czarny turmalin występuje tak obficie, że jego podrabianie jest ekonomicznie bezcelowe.

Najczęstsze pomyłki dotyczą czarnego obsydianu (szkła wulkanicznego o twardości 5.5) oraz czarnego onyksu (barwionego chalcedonu). Twardość pozwala natychmiast odróżnić turmalin od obsydianu, a podłużne bruzdy i trójkątny przekrój bezbłędnie wskazują surowy szerl.

W najtańszej biżuterii trafia się czasem czarne szkło lub syntetyczną żywicę.

Należy zachować czujność wobec kwarcu turmalinowego oferowanego pod nazwą czarnego turmalinu: to przezroczysty kwarc z igiełkami szerlu wewnątrz, a więc inny i zazwyczaj droższy surowiec.

Prawdziwym wyzwaniem nie jest autentyczność samego kamienia, lecz obietnice sprzedawców. Każdy oferent zachwalający czarny turmalin jako ochronę przed falami EMF posługuje się bezpodstawnym hasłem, co pozwala rzetelnie ocenić wiarygodność jego pozostałego asortymentu.