बारा राशी

रास म्हणजे काय

रास म्हणजे क्रांतिवृत्तावरील तीस अंशांचा भाग. क्रांतिवृत्त म्हणजे ताऱ्यांमधून जाणारा सूर्याचा वार्षिक मार्ग. इसवी सन पूर्व ४०० च्या सुमारास बॅबिलोनच्या खगोलशास्त्रज्ञांनी आकाशाचे बारा समान भाग केले, जे आजही वापरले जातात. या इतिहासाचे बॅबिलोनच्या परंपरेखाली एक स्वतंत्र पान या ग्रंथालयात आहे. हे ग्रंथालय राशींकडे ज्योतिषाची मुळाक्षरे म्हणून पाहते. या बारा राशी ग्रह, स्थाने आणि पैलूंशी मिळून जन्मकुंडली तयार करतात. प्रत्येक राशीच्या पानावर तिचे तत्त्व, प्रवृत्ती, स्वामी ग्रह, उच्च स्थान, तिचे प्राचीन मूळ, कथा, शरीराचा अवयव, ऋतू आणि तिच्यात असलेल्या ग्रहाला ती कसा रंग देते, याची माहिती दिलेली आहे.

तत्त्वे: चक्राचे चार स्वभाव

बारा राशी चार तत्त्वांमध्ये विभागल्या आहेत. प्रत्येक तत्त्वात तीन राशी आहेत, ज्या राशीचक्रात एक त्रिकोण तयार करतात. अग्नी (मेष, सिंह आणि धनु) कृती करतो आणि प्रकाश देतो; त्याची भाषा ऊर्जा आणि इच्छाशक्तीची आहे. पृथ्वी (वृषभ, कन्या आणि मकर) बांधणी करते आणि टिकवते; तिची भाषा भौतिकता आणि निकालाची आहे. वायू (मिथुन, तूळ आणि कुंभ) जोडतो आणि विचार करतो; तिची भाषा शब्द आणि विचारांची आहे. जल (कर्क, वृश्चिक आणि मीन) अनुभवते आणि बांधते; तिची भाषा भावना आणि आठवणींची आहे. हे वर्गीकरण तत्त्वज्ञानाच्या दृष्टीने ग्रीक असले तरी, हे त्रिकोणी गट प्राचीन बॅबिलोनच्या अभ्यासातही आढळतात. राशीचा स्वभाव सांगण्यासाठी हा सर्वात अचूक मार्ग आहे.

प्रवृत्ती: प्रत्येक तत्त्व कसे वागते

तत्त्वांव्यतिरिक्त राशींचे दुसरे वर्गीकरण म्हणजे तीन प्रवृत्ती. प्रत्येक प्रवृत्तीत चार राशी असतात, ज्या ऋतूंमधील त्यांचे स्थान दर्शवतात. चर राशी (मेष, कर्क, तूळ, मकर) संपात आणि अयनांताच्या वेळी ऋतूंची सुरुवात करतात. त्या पुढाकार घेतात आणि जे सुरू करतात ते पूर्ण न करणे हा त्यांचा दोष असतो. स्थिर राशी (वृषभ, सिंह, वृश्चिक, कुंभ) ऋतूच्या मध्यभागी असतात. त्या सातत्य ठेवतात आणि बदल न स्वीकारणे हा त्यांचा दोष असतो. द्विस्वभाव राशी (मिथुन, कन्या, धनु, मीन) ऋतूंचा शेवट करतात आणि पुढच्या ऋतूची तयारी करतात. त्या जुळवून घेतात आणि लक्ष विचलित होणे हा त्यांचा दोष असतो. तत्त्व आणि प्रवृत्ती मिळून प्रत्येक राशीला तिचे वेगळेपण मिळते. म्हणूनच कोणत्याही दोन राशींमध्ये हे दोन्ही समान नसतात.

स्वामी आणि उच्च स्थाने

प्रत्येक राशीचा एक स्वामी ग्रह असतो, ज्याचे त्या राशीत घर असते. बहुतेक राशींमध्ये एखादा ग्रह 'उच्चाचा' असतो, ज्याला तिथे विशेष मान मिळतो. स्वामी ग्रहांची रचना अतिशय सुंदर आहे: सूर्य आणि चंद्र, राशीचक्राच्या उन्हाळ्यातील केंद्रस्थानी, सिंह आणि कर्क राशींवर राज्य करतात. उरलेले पाच पारंपारिक ग्रह त्यांच्या गतीनुसार विभागलेले आहेत. बुध (मिथुन आणि कन्या), शुक्र (वृषभ आणि तूळ), मंगळ (मेष आणि वृश्चिक), गुरु (धनु आणि मीन) आणि शनी (मकर आणि कुंभ). आधुनिक काळात कुंभ, मीन आणि वृश्चिक राशींसाठी अनुक्रमे युरेनस, नेपच्यून आणि प्लूटो जोडले गेले. उच्च स्थाने स्वामी ग्रहांपेक्षाही जुनी आहेत. पहिल्या जन्मकुंडल्यांच्या पानावर सांगितल्याप्रमाणे, ती बॅबिलोनच्या ग्रहांच्या 'गुप्त स्थानांवरून' आली आहेत आणि अडीच हजार वर्षांपासून ती बदललेली नाहीत.

सायन तारखा आणि निरयण राशी

वरील कार्ड्सवरील तारखा सायन आहेत. त्या मेष राशीला वसंत संपाताशी जोडतात. पाश्चिमात्य ज्योतिष ग्रीक काळापासून असेच करत आले आहे, त्यामुळे या राशी नक्षत्रांनुसार नाही, तर ऋतूंनुसार चालतात. भारतीय ज्योतिषाने जुनी 'निरयण' पद्धत कायम ठेवली, जी ताऱ्यांवर आधारित आहे आणि आता त्या दोन्हीमध्ये सुमारे चोवीस अंशांचे अंतर आले आहे. यापैकी कोणतीही पद्धत चुकीची नाही. या दोन्ही पद्धती एकाच बॅबिलोनच्या परंपरेतून आल्या आहेत. याची संपूर्ण कथा 'राशीचक्राचा शोध' या पानावर दिलेली आहे. दिनदर्शिकेमुळे या तारखा दरवर्षी एका दिवसाने बदलू शकतात. त्यामुळे दोन राशींच्या सीमेवर जन्मलेल्या व्यक्तीची सूर्य रास जाणून घेण्यासाठी, फक्त तारखा पाहण्याऐवजी जन्मकुंडली पाहणे आवश्यक आहे.

रास म्हणजे व्यक्ती नाही

ज्योतिषाच्या तर्कानुसार, रास हा व्यक्तिमत्त्वाचा प्रकार नाही, तर तो एक साचा आहे. तो सांगतो की त्यात असलेला ग्रह कसा वागतो. वृश्चिक राशीतील चंद्र आणि तूळ राशीतील चंद्र वेगवेगळ्या गोष्टी अनुभवतात. मीन राशीतील मंगळ आणि मेष राशीतील मंगळ वेगवेगळ्या पद्धतीने लढतात. 'मी मेष राशीचा आहे' असे म्हणणे म्हणजे फक्त सूर्य त्या राशीत आहे असे सांगणे होय, जे जन्मकुंडलीतील अनेक गोष्टींपैकी फक्त एक आहे. सूर्य राशींचे भविष्य हे विसाव्या शतकातील वृत्तपत्रांचे स्वरूप आहे, ते ज्योतिषाचे खरे मोजमाप नाही. म्हणूनच प्रत्येक राशीच्या पानाकडे अशी प्रवृत्ती म्हणून पाहा जी कोणत्याही ग्रहाला रंग देऊ शकते, ती व्यक्तीला सामावून घेणारी चौकट नाही.

राशी कुठून आल्या

प्रत्येक राशीचे पान तिच्या उगमापासून सुरू होते, कारण हा उगम खरा आणि नोंदवलेला आहे. आकाशाचे समान भाग होण्याच्या अनेक शतके आधीपासूनच बैल, सिंह, विंचू आणि त्यांच्यासोबतचे इतर प्राणी बॅबिलोनच्या चंद्र-मार्गावर MUL.APIN च्या तारकांच्या यादीत उपस्थित होते. बॅबिलोनच्या परंपरेवरील पानांमध्ये दाखवल्याप्रमाणे, या आकृत्या ग्रीकमधून आजतागायत तशाच राहिल्या आहेत. पौराणिक कथा या बहुतांश ग्रीक लोकांनी बॅबिलोनच्या आकृत्यांवर रचलेल्या आहेत. मेंढ्याला गोल्डन फ्लीस मिळाला, जुळे कॅस्टर आणि पोलक्स बनले. हे दोन्ही स्तर प्रत्येक राशीच्या अर्थाचा भाग आहेत, ज्याचा सराव दोन हजार वर्षांपासून केला जात आहे.

हे ग्रंथालय कसे वापरावे

वरील प्रत्येक कार्ड एका राशीचे पान उघडते, ज्यामध्ये तिचा उगम, तत्त्व आणि प्रवृत्ती, स्वामी आणि उच्च स्थान, कथा, ऋतू, शरीराचा अवयव, कुंडलीतील अर्थ आणि राशीचे स्वतःचे शब्द दिलेले आहेत. ही पाने ग्रहांच्या ग्रंथालयाशी जोडलेली आहेत, कारण राशीचा अर्थ अर्धा तिच्या स्वामी ग्रहावर अवलंबून असतो. तसेच ती बॅबिलोनच्या परंपरेच्या ऐतिहासिक पानांशी जोडलेली आहेत, जिथे ही संपूर्ण प्रणाली तयार झाली. या बारा राशी सर्व बावन्न भाषांमध्ये 'Tarot Academy' च्या ग्रंथालयाचा भाग आहेत.