UZ (o'zbekcha)
Mineral oilalar
O'n ikkita mineral oila
Rivoyatlar ostidagi kimyo. Toshlarni ko'rinishiga emas, mohiyatiga qarab guruhlash ametist bilan sitrinning bir xil mineral ekani, zumrad bilan akvamarinning bir xil mineral ekani va qattiqligi 3 bo'lgan toshni hech qachon kundalik uzukka solmaslik kerakligini tushuntiradi.
- 12
- oila
- 60
- joylashtirilgan tosh
- 2–10
- Mohs diapazoni
O'n ikkita oila
Har bir oila sahifasi kimyoni, ushbu katalogdagi a'zolarni, ehtiyot bo'lish kerak bo'lgan savdo nomlarini va tuzilishidan kelib chiqadigan parvarish qoidalarini beradi.
🪨
Kvars
8 tosh
SiO₂, trigonal
Yer qobig'idagi eng ko'p tarqalgan mineral oila va har qanday kristall do'konining ustuni. Bitta modda, o'nlab savdo nomi — ozgina temir, radiatsiya ta'siri va qo'shimchalar bilan bir-biridan ajraladi.
🪨
Xalsedon va yashma
7 tosh
SiO₂, kriptokristall
Ko'zga ko'rinmaydigan darajada mayda, tola yoki don shaklida o'sgan kvars. Yo'l-yo'llik, naqshlar va o'yma muhrlar hamda kameyalar olamining butun asosi shu yerdan kelib chiqadi.
🪨
Berill
3 tosh
Be₃Al₂Si₆O₁₈, geksagonal
To'rtta mashhur nom ostida yurgan bitta mineral. Zumrad, akvamarin, morganit va geliodor faqat kristallga qaysi metall iz qoldirib rang berganiga qarab farqlanadi.
🪨
Korund
2 tosh
Al₂O₃, trigonal
Qattiqligi 9, faqat olmosdan keyin turadi. Qizil korund — yoqut, boshqa barcha ranglari esa sapfir, va bu nomlanish farqi kimyoga emas, savdoga bog'liq masaladir.
🪨
Dala shpati va feldshpatoidlar
6 tosh
karkasli alyumosilikatlar
Yer qobig'ining oltmish foizini tashkil etadi va «yaltiroq toshlar»ning manbaidir. Oy toshi va labradorit yaltirashi sababi — kristall ichidagi qatlamlanish, qo'shilgan hech narsa emas.
🪨
Qimmatbaho silikatlar
6 tosh
turli silikatlar
Granat, peridot, topaz, iolit, tanzanit va kunsit. Kimyoviy jihatdan bir-biriga aloqasi yo'q, bu yerda birlashtirilishi sababi — zargarlik patnosi uchun klassik qirralab ishlanadigan toshlar ekanligidir.
🪨
Turmalin va qatlamli silikatlar
4 tosh
borosilikatlar va slyudalar
Turmalin kimyoviy jihatdan eng murakkab ommabop qimmatbaho tosh; slyudalar va kianit esa uning qatlam va tig' shaklida o'sish xususiyatini baham ko'radi.
🪨
Karbonatlar
5 tosh
CO₃ minerallari
Malaxit, azurit, rodoxrozit va kalsit. Yumshoq, ko'pincha yorqin rangli, tez-tez mis saqlovchi, va barchasi kislotada eriydi.
🪨
Evaporitlar va galogenidlar
3 tosh
sulfatlar va galogenidlar
Selenit, selestin va flyuorit. Quriyotgan suvdan kristallanib chiqqan toshlar, shuning uchun ulardan bir nechtasi suvga qayta solinsa, erib ketadi.
🪨
Metall rudalari
3 tosh
oksidlar va sulfidlar
Gematit, pirit va magnit toshi. Og'ir, metallsimon, magnitli yoki yaltiroq — kuzatiladigan xususiyatlari eng ko'p rivoyatni tug'dirgan guruh.
🪨
Yashil toshlar va mis minerallari
5 tosh
turli
Jad, firuza, xrizokolla, larimar va apatit. Kimyosiga emas, qanday ishlatilganiga qarab guruhlangan, chunki butun sivilizatsiyalar aynan shu rang atrofida shakllangan.
🪨
Uglerodlar, shishalar va organik toshlar
8 tosh
silikat va mineral bo'lmagan
Olmos, shungit, obsidian, moldavit, opal, kahrabo, gagat va marvarid. Katalogda umuman odatiy kristall hisoblanmaydigan narsalar.
Oila sizga rang ayta olmaydigan nimani aytadi
Toshlarni kimyoga qarab guruhlash zamonaviy odatdir, va bu eski usulga kiritilgan eng foydali tuzatishdir. Bundan bevosita uchta narsa kelib chiqadi.
Birinchisi — mohiyat. Ametist, sitrin, tutunli kvars, pushti kvars, yo'lbars ko'zi, agat, haqiq, oniks, yashma va qon toshi — barchasi kremniy dioksididir. Ular ozgina temir miqdori, radiatsiya ta'siri, kristallar o'lchami va o'sish davomida ichiga nima tushib qolgani bilan farqlanadi. Bitta mineralning o'n xil qiyofasiga o'n ta keskin farqli ma'no beradigan amaliyot sizga modda haqida emas, inson idroki haqida gapiradi, va buni ishlatayotganda bilib qo'yish foydalidir.
Ikkinchisi — parvarish. Tuzilish xatti-harakatni belgilaydi. Sulfatlar va galogenidlar quriyotgan suvdan kristallangan, shuning uchun selenit eriydi, selestin esa kukunga aylanadi. Karbonatlar kislotada pufaklanadi, shuning uchun malaxit va rodoxrozit sirka yoki suzish hovuzi bilan hech qachon uchrashmasligi kerak. Sulfidlar oksidlanadi, shuning uchun pirit nam xonada buziladi. Bularning birortasi ham sirli emas va barchasining oldini olish mumkin.
Uchinchisi — do'kondagi halollik. Berill zumrad, akvamarin va morganitni o'z ichiga olishini bilgach, och rangli zumrad bilan to'q akvamarinning nega bir-biriga almashtirib yuboradigan darajada o'xshab ketishini tushunasiz. Ko'pchilik yorqin sitrin qizdirilgan ametist ekanini va ko'pchilik ko'k topaz nurlantirilganini bilgach, oddiy material uchun kamyob tosh narxini to'lashni bas qilasiz.
Bu o'n ikkitasi qanday belgilangan
Oilalardan oltitasi haqiqiy mineralogik guruhlar: kvars, xalsedon, berill, korund, dala shpati va karbonatlar. Uchtasi qat'iy tasnifga emas, umumiy xatti-harakatga asoslangan amaliy guruhlar: evaporitlar, metall rudalari hamda turmalin va qatlamli silikatlar. Uchtasi esa toshlarning qanday ishlatilganiga qarab guruhlangan: zargarlik patnosi uchun qimmatbaho silikatlar, butun sivilizatsiyalar atrofida shakllangan yashil toshlar va mis minerallari, hamda umuman odatiy kristall hisoblanmaydigan uglerodlar, shishalar va organik toshlar.
Joylashtirish bahsli hisoblanadigan o'rinlarda, oila sahifasi buni ochiq aytadi va haqiqiy kimyoni ko'rsatadi. Tartibni ozoda saqlash uchun hech narsa yashirilmaydi.
Ko'p so'raladigan savollar
So'nggi maqolalar
Taro kartalarining qadimiy donishmandligini kashf eting va ma'naviy yo'lingizdagi sirlarni oching. Blogimiz taro o'qishning boy ramziyligi, ma'nolari va amaliy qo'llanilishini tushunishga eltuvchi darvozadir.
